Aleksandar Maćašev. Txt

Milton Glaser, interview

2010-03-20T01:10:00.007+01:00

Climbing up the stairs on the way to Mirko Ilić’s studio on 32nd street, I always pass next to Milton Glaser’s studio (same building, two floors between). From the curiosity I had to step in few times. Kind senior gentleman sits by his ancient petite drawing table surrounded by his collaborates, mostly young and attractive girls. Quite communicative and unpretentious.

Last year, I had chance to visit to events in his honor. SVA (School of Visual Arts) organised his retrospective (curated by Steven Heller and Mirko Ilić) at Starrett-Lehigh building in Chelsea. Secondly, it was the opening of new SVA Theatre, Glaser did design for it and main part was Tatlin like rotating sculpture at the entrance. During the opening various people spoke, short movies (Avant-Garde between wars) that served as ideals for creation of sculpture were presented. At the end, Milton spoke referring to Leger’s film “Ballet Mécanique”. “I am glad that I have finally saw this movie and that I don’t have to see it ever again.”

Again I am in front of the building in 32nd street, by the entrance there is a sign “Art is Work” and this time studio at the first floor is main destination, not a pass by attraction.

How a process of drawing is thinking?
I tell this anecdote, I was sixteen or seventeen sitting at the kitchen table with my mother and looking at her, and deciding I would draw her portrait. I’ve never done that before. And with that decision the mind shifts because you become attentive to what’s in front of you. And I realized at that moment that I had no idea what she looked like, that her face became invisible. As you know, all familiar experiences become invisible. So, everything that happens in your life that you repeat frequently enough you are no longer conscious of. And I realized the shift that I made in the mind alone was that I restored my capacity to see what’s in front of me. Momentarily. Most of human experience is about becoming ultimately unconscious of what’s in front of you. The whole question of what is real emerges then as an idea. And how reality is defined by the experience of the human brain. We can say that nothing is out there except in fact what is processed by the brain and made understandable. So, there is this odd correlation between what I believe to be thought and drawing. Act of drawing is a device to promote attentiveness. Attentiveness is a device for human survival. Drawing is one of the instrumentalities of attentiveness. For me that has been its fundamental purpose. It is a way by which I can test my idea of reality and the existing condition of my mind in terms of what is real against paying attention to something and trying to see it as it is. As a result of that it is for me an extraordinarily important element not only in the education of an artist, but also for anybody who is interested in the question of reality. You can say nothing exists until is processed by the brain, by expectation, by experience, by delusion... Abstraction assumes that there is something to abstract from. So that’s a starting point of physical reality in any case. Abstraction without reference is meaningless.

What about the relation between what you see and what you draw?
Any drawing is an abstraction to begin with. What you are talking about is likeness. What is it that creates likeness. How can we recognize a person from series of marks on a piece of paper. That is almost a miracle. The idea where you can represent a three dimensional object by series of lines on a sheet of paper is almost beyond understanding. It makes you realize that the capacity of the brain, even the most rudimentary brain, is totally miraculous. This whole question of relationship between a representation of something and the actual thing is one of most complex and interesting subjects for anybody concerned with the visual or philosophy or religion or metaphysics.

Your definition of art?
Draftsman is an idea to exclude the idea of art out of the process. What is art and what is not art. Paintings could be not art, and drawings could be not art. The question is when do we decide if the work is art. What is distinction between what is art and what is not art. For me the distinction is when the work makes you attentive, it is art. When it doesn’t make you attentive, it is not art. That simplifies the problem enormously for me. It means that all the work that I created inadvertently without the intention of being art, such as a drawing of a chair for carpenter to make it, can in fact be art if they are done in a certain way. They produce the effect of arousing attentiveness. I was looking for this definition since I was a child. That has finally clarified this distinction of what falls into category of art and those things that are outside of that category. For the first time it makes a very simple definition. If we can agree what attentiveness is.

Can we?
Awareness of what is real. Or an attempt of becoming aware of what is real.

You don’t paint and a lot of your work is done on paper. It’s a very unstable medium. Why did you choose it?
That’s an interesting question because my life was always been towards fugitive materials. Although, I am not sure that pen and ink, printmaking, watercolors, pencil drawing, are entirely fugitive. We still have pencil drawings from the Renaissance. The characteristics that they all share in terms of my own sensibility is that by and large they are not opaque. This is a much of a question of a physical preference, like why do you like silk shirts as opposed to cotton ones. You don’t exactly know why. I don’t know why. I never felt an affinity for tempera paint or for oil paint as a medium. And I think it has to do with opacity. What I always liked is transparency of materials where you can overlay and erase. And I always liked working with cheap materials. For good part of my life I used newsprint paper, a lot of which totally has disintegrated and disappeared, because I was never liked the idea of spoiling a piece of $10 watercolor paper. And I think early in life there was a big fact, you know, growing up as a student during the depression where money was really important. The idea of taking a 6 or 7 dollar piece of paper and ruining was incomprehensible. So, the secret way to get around it is to use materials that if you spoil them there was no financial consequence. And than I’ve got used to the surface quality of newsprint and I found out that I could do my best work on it, because it was so fugitive.

How someone develops drawing as a communication skill?
You start basically by learning to communicate to yourself. By saying “I see this object, and this mark I made is a good representation of that object. But I’d like to make it stronger...” The initial conversation is personal one. With the self. It has some references to the use of spoken language. How do you learn to talk. First you make sounds and you are delighted by the sounds, and the knowledge that you made those sounds. Then you discover that those sounds can affect others, and then you try to refine them so others can receive what you are trying to convey etc.

Do you do a lot of sketches?
I do when I’m drawing from observation. When I’m trying to solve a problem for a specific purpose, like a book jacket or an illustration or a design for a table, I do sketches. I work at both extremes. I will spend weeks doing studies on a single thing and I will do something within moments of getting an assignment and finish it. It depends very much on the context of the work.

Difference in approach if there is any when you work for a supermarket or a stage play?
My approach is always the same and that is to let my unconscious mind, which is smarter than I am, make the associations and link the imagery. But that is the same if it is a package of soup or if it is an illustration. Everything is connected, and what you need is, and you get that through experience, the sense of appropriateness. It’s like making a sandwich for lunch or preparing a meal for your guests.

There is a lot of variations of your I❤NY. Do you remember some of them that you particularly like or dislike?
They have collected around 5000 variations of I❤NY that was kept in the closet of the Department of Commerce. They finally decided that there were too many to track, so they threw them all out. There have been so many variations that it has become generic. It is very odd that this one thing, this very simplistic idea turned out to be the thing the world have been waiting for. At that moment. And continually. It has not stopped. It is totally weird. It must have been something people were looking for. I like the one I put in my book “Graphic Design”, "I❤rhinoceroses", from Africa. There are hundreds of them that are stupid and hundreds of them that are clever.

Your relationship with New York?
You love it and you hate it. It’s like a relationship you have with your parents. You love them, you hate them, they are part of your structure. You would not be what you are. I said this and I think it’s true: New York is not a place it is a projection screen. It is so complex that it encompasses everything. The worst and the best. The worst people, the best people, the cleverest, the stupidest... The most pleasant and the least pleasant experience... It is truly the most complex system that you could imagine or create. In fact you could not imagine or create it, it has to be an evolutionary process. So when people talk about New York, it’s a place that doesn’t exist except in their mind. Anything you want. We can go back to our subject, the nature of reality. What is real?

If I am not mistaken you don’t like the notion of style?
You know what I detest? Stupidity. Things are explained stupidly and superficially. People elevate something like a momentary style into truth. Wake up, I mean, find out what happened before.

Let’s go back to the issue of what is art (and what is not), and what is design. Your book “Drawing is Thinking” seems to deal with this question?
That’s one of those distinctions that people get confused about. I don’t know if any of those drawings individually are art or not. But by my own definition of the experience of looking at the book is involved with the idea of memory and the relationship of imagery over period of time. That’s what this book is about. There is a relationship, because there always is, between everything on every page. And when you turn the page, there is a relationship between what is past and what is coming. Everything in the book is linked, let me show you... My assumptions about the nature of relationships. There are two drawings of musicians here, the relationship is that they are both black musicians, but this yellow (pointing at the yellow field on one page) is cast from this page (pointing at the yellow background on the opposing page). The relationship between these two is that if you look at this as a sort of light, this figure is illuminated by that light. So yellow moves from here to here. There is no reason for you to understand that intellectually, but experientially you might have. If you’re looking through the book, you could infer that there was something about these two pages, because I have made you attentive to the fact that yellow exists and that it moves from one surface to another. That idea of attentiveness is what I am trying to do in this book. So what I am not interested in is that if the individual drawings are art, but whether the experience of looking at the book is an artistic experience. Because the experience of looking at it has made you attentive. But again, my definition of art is to provoke attentiveness. If it has, by my definition, it is art. What is the distinction between design and art? If design makes you attentive it’s art, if art does not make you attentive, it’s not art. You have to look at it case by case. There is no general description whether design is art or not. We know that, experientially, when you look at the design by Leonardo you say “Hey, that’s art”. Even though what it was, was a drawing of a cannon. Something about the drawing has convinced you to pay attention.

Printed magazines are dying out. Do you see any perspective for that form of communication and information?
I don’t know what’s going to happen. As an economic form they may be dying out, but as an artistic form and a medium that communicates other kinds of ideas, it still has some merit. I think there always will be printed material, probably in smaller amount, for the joy of experiencing a real object and tactility of it. What bothers me more than that is the whole issue of a virtual life. Of a life that you basically experience only on screen. Instead of articulating your sense of what is real you diminish it. Increasingly. So at a certain point you stop having any connection with reality. How that translates into political manifestations or a sense of community? Those are the questions that are toughest. Whether a magazine exists or not is basically irrelevant. But whether your consciousness is so transformed that people become less aware of each other and of the deepest parts of human experience. Then I’m worried. The question is virtuality moves in that direction.

You go against the stream in a very constructive and positive way.
Any current or the prevailing way of thinking always has to be wrong. Which is to say that at a certain point everything that is believed becomes a limitation. You can say that a belief is a closure of the mind. Anything ardently believed is the closure of the mind. So then it’s always useful to disagree with everything. I think you always have to disagree with yourself, with your own convictions. Anything held too tightly becomes suffocated.

If you disagree with yourself all the time, you will not make anything.
On the contrary, you will make something else. You leave your history behind. You keep pursuing other things than what you already know. You already know, you already believe? Give it up! Incidentally it is not easy to do, and not everybody is capable of doing it, and not everybody wants to do it, but as an objective it is highly desirable.

You are inclined towards leftist ideas?
Yeah. But what do we mean by the liberal thought? What do we mean by the distinction between right and left? The right is always firm in their convictions. The left, ultimately, the real left is uncertain. And that is why the right is often more powerful because they have this unassailable belief that they are right. The best characteristic of the left is that it questions its own motivation. Not always, not the hard left. The hard left becomes very much like the right.

I caught a glimpse of movie “Gandhi” this morning and, take it as you like, for some reason it reminded me of you. You have very calm, persistent and peaceful approach towards activist issues. Don’t you think people are estranged from this idea?
I think you discovered those things, that violence begets violence, anger begets anger. If you are married long enough you know that if you yell at your wife it will have tragic consequences. You yell, she yells... To get what you want you have to be persuasive and consider the other. Unless you’re at war. When you are decent and polite, potentially the other will be decent and polite to you.

Are they?
Most of the time, yes. There are a lot of jerks in the world, and you encounter people who are stupid all the time that you are trying to overcome, but then you realize that they cannot be overcome... certainly not violently and certainly not by aggression. People you cannot convert, you have to accept them as a fact. And not attempt to do it through violence.

But it is so tempting.
It is. I cannot control myself sometimes. You get in rage, but you know that the consequences are not going to be the ones you want. And sometimes you have to express that anger. There is evil in the world. And there are times when you basically cannot be pacific about it. You have to kill the enemy when it is life threatening. But that is not an operating principle of the civilization. It happens and I’m always sad when it happens.

There is a quote by Tony Kushner from the foreword of the book “The Design of Dissent” that I really like: “Art can’t change anything except people - but art changes people, and people can make everything change.”
I absolutely agree with that and I believe that’s true. There is this human urge to make things. That represents us best, the urge to make things, and it is also an activity that binds people in a sense of commonality. All people who make things, whether you write music or bake bread, have something in common. That commonality is the great possibility of human experience. Because we have plenty of differences of every kind. But the desire to make things needs to be so fundamental to the human experience. That is why people who make things tend to be on the left and more liberal and more concerned. They are bound in this thing that is deeply satisfying and important. Why is it that the artist always strike first, protest first. Because they know that this common consciousness of joy and importance of making things binds them together. It is something that goes beyond skin color and nationality, origin and money. Good idea is to have everyone in the world make something before they do anything else.

Do you remember Mirko Ilic’s first arrival to New York?
Mirko is enormously energetic man. You see his energy and vitality. He showed me what he did and I thought “This guy is very talented.” And I offered him a place to sit in the office the first time I met him, because I knew he didn’t have a place to sit. We’ve grown to be friends.

Another New York based designer, Stefan Sagmeister, said that being famous designer is like being famous plumber. How do you deal with fame?
I think designers who have become famous, by and large have pursued their fame. It’s nice to have it. But anybody whose name you know has done something to make sure that their name was known. Part of that is just a professional requirement, because in this field in order to get some significant work to do you have to have public visibility. The question is more than anything else not whether you are pursuing fame or not, but whether the pursuit of fame is the central act of your life or whether it’s really a byproduct of trying to do good and significant work. And you can see a lot of designers who care more about whether they are famous than whether their work is significant. But the world we live in, commercial world, capitalist world, pays people in accordance to their fame and enables them to survive because of the fame. You have to pay some attention to that. You cannot pretend that it is of no consequence.

You, very obviously, do not believe in retirement?
If I believed in it I wouldn’t have been here today. The great gift that I’ve been given is the fact that I am still able to do my work and that I come to work every day. And I have wonderful time with people here. And I look forward to the idea that I maybe able to do something today that I didn’t know about yesterday. And that, although I’m not a religious man, that is a blessing.

Recipe for vitality?
I don’t know. Beats the hell out of me. It may be genetic, but... I think mind must remain engaged. One other thing is that you can keep on working if you keep on working. I remember a man who opened a new restaurant. And he said “You know, we’ll have more business if we have more business.” What he was saying was, it sounds absurd, when people see a restaurant that’s full they want to go to it. Activity itself breeds activity. Moving the mind makes the mind more capable of moving. These are simplistic ideas, but they have to be true.

Finally we come to the issue of happiness.
There was a funny article in The New York Times about scientific research of happiness. Why people are happy? Is it genetic, is it money, is it related to ethnicity...? In the end the conclusion was if your life turned out to be better that you thought it was, you’re happy. If your life turned out worse than you thought that is going to be, you’re unhappy. That was the sum of all the knowledge after all this scientific investigation. (laughs) You are asking me about the greatest mysteries of human existence.

Well, I’ve come to speak with the old and wise man on the mountain.
That’s... me? (laughs)

www.miltonglaser.com

text: Aleksandar Maćašev
photos: Milton Glaser's archive
Published in KVART magazine, no.16, March 2010.

Milton Glaser, intervju

2010-03-19T02:06:00.007+01:00

Penjući se stepenicama ka studiju Mirka Ilića u 32. ulici, uvek prođem i pored studija Miltona Glejzera (ista zgrada, dva sprata razlike). Iz radoznalosti sam morao da svratim nekoliko puta. Gostoprimljivi stariji gospodin sedi za svojim prastarim, malim, crtaćim stolom, okružen saradnicima, uglavnom mladim i lepim devojkama. Prilično dostupan i nepretenciozan. Prošle godine sam imao prilike da posetim i dva događaja u njegovu čast. SVA (School of Visual Arts) je organizovao njegovu retrospektivu (kuratori: Stiven Heler (Steven Heller) i Mirko Ilić) u Starrett-Lehigh zgradi u Čelsiju. Drugi put je bilo u pitanju otvaranje novog SVA teatra, za koji je Glejzer radio dizajn, a čiji je glavni deo tatljinovska rotirajuća skulptura na ulazu. Prilikom otvaranja teatra izređali su se razni govornici, a pušteni su i kratki filmovi (međuratna avangarda) koji su bili uzor za kreiranje skulpture. Poslednji je dobio reč i sam Glejzer, koji je svoj govor započeo referirajući na Ležeov (Léger) film Ballet Mécanique: „Drago mi je da sam konačno video ovaj film i da više nikada neću morati da ga gledam.“

Opet sam ispred zgrade u 32. ulici na čijem ulazu piše Art is Work, i ovog puta je studio na prvom spratu glavna destinacija, a ne usputna atrakcija.

Kako je proces crtanja povezan sa mišljenjem?
Ispričaću vam ovu anegdotu. Bilo mi je šesnaest ili sedamnaest godina, sedeo sam za kuhinjskim stolom sa majkom i gledao je kada sam odlučio da nacrtam njen portret. Nikada je ranije nisam crtao. I tom odlukom um se pokreće jer postajete usredsređeni na ono što je ispred vas. Ali u tom trenutku shvatam da nisam imao pojma kako ona izgleda i da njeno lice postaje nevidljivo. Kao što znate, sva poznata iskustva postaju nevidljiva. Tako, vi niste više svesni svega onoga što se događa u vašem životu i onoga što dovoljno često ponavljate. I shvatio sam da je pomak u samom umu povratio moju sposobnost da vidim ono što je ispred mene. Istog trenutka. Kod velikog dela ljudskog iskustva se radi o potpunom odsustvu svesti o onome što je ispred nas. Celokupno pitanje o tome šta je stvarno izranja onda kao ideja. I kako se stvarnost definiše iskustvom ljudskog mozga. Možemo da kažemo da tamo nema ništa osim onoga što mozak procesuira i čini ga razumljivim. Dakle, postoji ta čudna korelacija između onoga što verujem da je misao i crteža. Čin crtanja je sredstvo da se promoviše pažnja. Pažnja je sredstvo za ljudski opstanak. Crtež je jedan od instrumenata pažnje. Za mene to je njegova osnovna namera. To je način pomoću koga mogu da proveravam moje poimanje stvarnosti i postojećeg stanja svog uma, što se tiče onoga što je stvarno nasuprot obraćanja pažnje na nešto i pokušaja da se sagleda onakvim kakvo jeste. Kao rezultat toga, to je za mene jedan izuzetno važan element, ne samo u obrazovanju umetnika već za svakoga koga zanima pitanje realnosti. Možemo da kažemo da ne postoji ništa dok mozak to ne obradi, očekivanjem, iskustvom, i obmanom... Apstrakcija podrazumeva da postoji nešto iz čega se apstrahuje. Tako, to je početna tačka za fizičku realnost u svakom slučaju. Apstrakcija bez određenog odnosa je besmislena.

A šta je sa odnosom između onoga što vidite i onoga što crtate?
Svaki crtež je apstrakcija za početak. Ono o čemu vi govorite je dopadanje. Šta je to što dovodi do dopadanja? Kako možemo da prepoznamo osobu u mnoštvu znakova na parčetu papira? To je skoro čudo. Ideja kada možete da predstavite trodimenzionalni predmet nizom linija na listu papira je skoro nezamisliva. To vas navodi da shvatite da su mogućnosti mozga, čak i rudimentarnog mozga, apsolutno začuđujuće. Pitanje odnosa između prikazivanja nečega i stvarnog predmeta je jedno od najsloženijh i najzanimljivijih tema za svakoga ko se bavi vizuelnim, ili filosofijom, religijom ili metafizikom.

Vaša definicija umetnosti?
Crtač je ideja da se isključi ideja umetnosti iz tog procesa. Šta je umetnost, a šta nije. Slike bi mogle da ne budu umetnost, kao i crteži. Pitanje je kada mi odlučujemo da li je delo umetničko. Koja je razlika između onoga što je umetnost, a šta nije. Umetnost je za mene kada vam delo privlači pažnju. Kada vam ne privlači pažnju, to nije umetnost. To mi u velikoj meri pojednostavlja problem. To znači da sva dela koja sam stvorio nehotice, bez namere da to bude umetnost, kao crtež stolice za stolara da je napravi, mogu, u stvari, biti umetnost ukoliko su stvarani na određeni način. Ona dovode do efekta buđenja pažnje. Tragao sam za ovom definicijom od kako sam bio dete. To je konačno pojasnilo distikciju onoga što spada u kategoriju umetnosti i onih stvari koje su van te kategorije. Prvi put dolazi se do veoma jednostavne definicije. Ako se možemo saglasiti oko toga šta je to pažnja.

Možemo li?
Svest o tome što je stvarno. Ili pokušaj da se bude svestan onog što je stvarno.

Vi ne slikate, a većina vaših dela je rađena na papiru. To je nepostojan medij. Zašto ste ga izabrali?
To je zanimljivo pitanje, jer je moj život uvek bio okrenut nepostojanim materijalima. Mada nisam siguran da su pero i tuš, grafika, akvarel, crteži u olovci u potpunosti nepostojani. Još uvek imamo crteže u olovci iz Renesanse. Osobine koje su im zajedničke, a odgovaraju mom senzibilitetu je što uglavnom nisu neprovidne. Ovo je uglavnom pitanje fizičke dopadljivosti, kao zašto vam se više dopadaju svilene košulje od pamučnih. Vi, u stvari, ne znate zašto. Ja ne znam zašto. Nikad nisam imao afinitet prema slikanju temperama ili uljanim bojama kao medijumu. A mislim da se tu radi o prozirnosti. Ono što mi se uvek dopadalo, to je transparentnost materijala kod kojih možete da nanosite slojeve i brišete. I uvek sam voleo da radim sa jeftinim materijalima. U svom životu dosta sam koristio novinsku hartiju, od koje se veći deo raspao ili nestao, jer mi se nikada nije dopadala ideja da uništim akvarelni papir od 10$. A mislim da je u mladosti značajno uticalo, znate, odrastanje kao studenta u vreme krize, kada je novac zaista bio važan. Ideja da se uzme papir od 6 ili 7$ i uništi, bila je nezamisliva. Tako, tajni način da se to prevaziđe je da se koriste materijali koje i ako uništite, nema finansiskih posledica. I onda sam se navikao na kvalitet novinske štampe, tako sam shvatio da mogu da najbolje radim na njoj jer je nepostojana.

Kako se crtež razvija kao komunikacijska veština?
Osnovno je da počnete da komunicirate sa samim sobom. Govoreći ” Vidim ovaj predmet i ovo što sam uradio je dobro prezentovalo predmet. Ali bih želeo da ga učinim snažnijim…” Početni razgovor je lične prirode. Sa samim sobom. On se odnosi na korišćenje govornog jezika. Kako učimo da govorimo. Prvo proizvodimo zvuke i oduševljeni smo njima, a i samim saznanjem da smo proizveli te zvuke. Onda otkrijete da ti zvuci mogu da utiču na druge, pa onda pokušavate da ih oplemenite tako da drugi mogu da shvate ono što pokušavate da izrazite itd.

Da li pravite mnogo skica?
Da, kada posmatram i crtam. Kada pokušavam da rešim problem za određenu namenu, kao korice za knjigu ili ilustraciju ili dizajn za sto, tada pravim skice. Radim do krajnosti. Provešću nedelje da uradim studiju jedne jedine stvari, nešto ću završiti onog trenutka kada dobijem zadatak. U mnogome zavisi od konteksta onog na čemu radim.

Koja je razlika u pristupu, ako je ima, kada radite za samoposlugu ili pozorišni komad?
Moj pristup je uvek isti, a to je da dozvolim da nesvesni deo moga uma, koji je pametniji od mene, stvara asocijacije i povezuje sliku. Ali to je isto i ako se radi o ambalaži, ili ukoliko je to ilustracija. Sve je povezano, a ono što vam je potrebno, a to dobijate putem iskustva, je smisao za prikladnost. To je kao da praviš sendvič ili pripremaš obrok za goste.

Ima puno varijanti I❤NY. Da li sećate nekih od njih koje vam se posebno dopadaju ili ne dopadaju?
Sakupljeno je oko 5000 varijanti I❤NY, što se čuva u ormanima Ministarstva trgovine. Konačno su shvatili da ih ima previše da ih popisuju, pa su ih sve izbacili. Postoji toliko mnogo varijanti da je to postalo generisano. Veoma je čudno da se ispostavilo da ceo svet čeka baš ovu stvar, tu veoma pojednostavljenu ideju. U ovom trenutku. I neprestano. To ne prestaje. To je zaista neobično. Mora da je to bilo nešto što su ljudi tražili. Sviđa mi se onaj koji sam stavio u moju knjigu “Grafički dizajn”, "Ja ❤ nosoroge" iz Afrike. Ima ih na stotine koji su glupi i stotine njih koji su pametno osmišljeni.

Kakav je vaš odnos prema Njujorku?
Volite ga ili mrzite. To je kao odnos koji imate sa roditeljima. Volite ih, mrzite ih. Oni su deo vaše strukture. Ne biste bili to što jeste. Izgovaram to i mislim da je to istina: Njujork nije mesto, on je projekciono platno. Toliko je komleksan da obuhvata sve. Najgore i najbolje. Najgore ljude, najbolje ljude, najpametnije, najgluplje… Najprijatnija i najneprijatnija iskustva… To je zaista najsloženiji sistem koji se može zamisliti ili stvoriti. U stvari, ne biste mogli da ga zamislite ili stvorite, to mora da bude jedan evolucioni proces. Tako, kada ljudi pričaju o Njujorku, to je mesto koje ne postoji, izuzev u njihovoj svesti. Sve što poželite. Možemo da se vratimo na našu temu, prirodu realnosti. Šta je stvarno?

Ukoliko ne grešim, vi ne volite pojam stil?
Znate li šta ja mrzim? Glupost. Stvari se objašnjavaju glupavo i izveštačeno. Ljudi pretvaraju nešto što je trenutni stil u istinu. Probudite se, pomislim, otkrijte šta je bilo pre. Hajde da se vratimo na pitanje šta je umetnost (a šta nije), a šta je dizajn.

Čini se da se Vaša knjiga “Crtanje je mišljanje” bavi ovim pitanjem?
To je jedna od distinkcija koja zbunjuje ljude. Ne znam da li bilo koji od tih crteža pripada umetnosti ili ne. Ali moja vlastita definicija iskustva gledajući u knjigu, uključuju ideju sećanja i odnosa slike u određenom vremenskom periodu. O tome je ova knjiga. Postoji odnos, jer je on uvek prisutan, između svega što je na svakoj strani. A kada okrećete strane, postoji odnos između onog što je prošlo i onoga što sledi. Sve je u knjizi povezano, dozvolite da vam pokažem… Moje pretpostavke o prirodi odnosa. Ovde su dva crteža muzičara, odnos je da su obojica crni muzičari, ali ova žuta (pokazuje na žuto polje na jednoj strani) je obojena sa ove strane (pokazuje na žutu pozadinu suprotne strane). Odnos između ove dve je takav, da ako gledate na ovo kao neku vrstu svetlosti, ova figura je osvetljena tom svetlošću. Tako se žuta kreće odavde dovde. Nema razloga da vi to razumete pomoću intelekta, ali po iskustvu mogli ste. Ako pregledate knjigu, mogli biste zaključiti da postoji nešto oko ove dve stranice, zato što sam vam skrenuo pažnju na činjenicu da postoji žuta i da se kreće sa jedne na drugu površinu. Ta ideja pažnje je ono što ja pokušavam da uradim u ovoj knjizi. Tako, ono što mene zanima je to, ako su individualni crteži umetnost, da li je iskustvo gledanja knjige umetničko iskustvo. Zato što je gledanje knjige privuklo vašu pažnju. Pa opet, moja definicija umetnosti je da se provocira pažnja. Ako jeste, po mojoj definiciji, to je umetnost. Koja je razlika između dizajna i umetnosti? Ako vam dizajn privuče pažnju, to je umetnost, ako vam ne privuče pažnju, to nije umetnost. To morate da posmatrate od slučaja do slučaja. Ne postoji opšta definicija, da li je dizajn umetnost ili nije. To znamo, iz iskustva, kada gledamo Leonardov dizajn kažemo „E, to je umetnost“. Čak, iako je to bio crtež topa. Nešto na tom crtežu vas je navelo da obratite pažnju.

Štampani časopisi nestaju. Da li vidite neku perspektivu za taj oblik komunikacije i informacije?
Ne znam šta će se dogoditi. Sa ekonomskog aspekta možda nestaju, ali kao umetnički oblik i medij koji komunicira druge vrste ideje, još uvek imaju zaslugu. Mislim da će uvek biti štampanog materijala, verovatno u manjem obimu, zbog radosti da iskusimo pravu stvar i njenu opipljivost. Ono što me više brine od toga, je celokupno pitanje virtuelnog života. Život koji uglavnom doživljavate samo na ekranu. Umesto da artikulišete vaš smisao o onome šta je stvarno, vi ga umanjujete. Sve više i više. Tako, u određenom trenutku gubite svaku vezu sa realnošću. Kako se to prenosi na političke manifestacije ili osećaj za zajednicu? To su najteža pitanja. Da li magazin postoji ili ne, suštinski je nevažno. Ali, da li je vaša svest toliko transformisana da ljudi postaju manje obzirni jedni prema drugima i najznačajnim delovima ljudskog iskustva. Tada sam zabrinut. Pitanje je da li virtualnost vodi u tom pravcu.

Vi se suprostavljate tom pravcu na veoma konstruktivan i pozitivan način.
Svaka aktuelna ili dominantna misao mora uvek da bude pogrešna. Što će reći, da u određenom trenutku sve što se verovalo postaje limitirano. Može se reći da verovanje koči um. Tako je onda uvek korisno biti protiv svega. Mislim, da uvek morate da se ne saglasite sa samim sobom, sa vašim vlastitim ubeđenjima. Sve ono što se drži stegnuto, počinje da se guši.

Ako ste u stalnom nesaglasju sa samim sobom, nećete ništa uraditi.
Naprotiv, uradićete nešto drugo. Zanemarite svoju istoriju. Neprestano težite ka drugim stvarima od onih koje su vam već poznate. Ono što već znate u to verujete? Prekinite s tim! To nije lako postići odmah, i nije svako sposoban da to učini, a ne želi svako to da uradi, ali kao cilj je krajnje poželjno.

Okrenuti ste levičarskim idejama?
Da. Ali šta podrazumevamo pod liberalnom mišlju? Šta podrazumevamo pod razlikom između desnice i levice? Desnica je uvek čvrsta u svojim ubeđenjima. Levica, na kraju krajeva, prava levica je nesigurna. I zato je desnica često moćnija jer oni poseduju to nepobitno verovanje da su u pravu. Najbolja osobina levice je u tome što ona preispituje svoju vlastitu motivaciju. Ne uvek, ne tvrda levica. Tvrda levica postaje veoma slična desnici.

Bacio sam pogled na film “Gandi” jutros, i shvatite kako želite, iz nekog razloga podsetio me je na Vas. Vi imate veoma staložen, dosledan i miran pristup prema pitanjima aktivista. Zar ne mislite da je ljudima ova ideja postala strana?
Mislim da ste shvatili te stvari, da nasilje budi nasilje, ljutnja dovodi do ljutnje. Ako ste dovoljno dugo u braku, znate da ako vičete na svoju ženu, to će dovesti do tragičnih posledica. Vi vičete, ona viče… Da dobijete ono što želite, morate biti ubedljivi i misliti na druge. Ukoliko niste u ratu. Kada ste pristojni i učtivi, verovatno će i drugi biti pristojni i učtivi prema vama.

Jesu li?
Uglavnom, jesu. Ima mnogo budala na svetu, i srećete ljude koji su glupi sve vreme tako da pokušavate da to nadjačate, ali onda shvatite da ne možete da ih nadjačate… Sigurno ne nasilno i svakako ne agresivno. Ljude koje ne možete da promenite, morate da prihvatite kao činjenicu. I da ne pokušavate da to činite nasiljem.

Ali to je tako izazovno.
Jeste. Ponekad ne mogu da se kontrolišem. Razbesnite se, ali znate da će doći do posledica koje niste želeli. A ponekada morate da izrazite ljutnju. Postoji zlo na svetu. I dođe vreme kada stvarno ne možete da budete miroljubivi zbog nečega. Morate da ubijete neprijatelja kada vam je život u pitanju. Ali, to nije operativni princip civilizacije. To se desi i uvek sam tužan kada se to dogodi.

Postoji citat Tonija Kušnera u predgovoru knjige “The Design of Dissent” koji mi se dopada “Umetnost ne može da promeni ništa osim ljudi – ali umetnost menja ljude, a ljudi mogu da učine da se promeni sve”.
U potpunosti se slažem sa tim i verujem da je to istina. Postoji taj ljudski podsticaj da se stvara, a to je takođe aktivnost koja vezuje ljude smislom zajedništva. Svi ljudi koji stvaraju, bilo da komponuju muziku ili prave hleb, imaju nešto zajedničko. To zajedništvo je veliki potencijal ljudskog iskustva. Zato što postoji mnogo razlika svake vrste. Ali želja da se nešto napravi trebalo bi da bude fundamentalna ljudskom iskustvu. Zbog toga ljudi koji nešto stvaraju inkliniraju levici, liberalniji su i posvećeniji. Oni su udubljeni u ovu stvar, što je veoma ubedljivo i značajno. Zašto je to uvek tako da umetnik štrajkuje prvi, protestuje prvi. Zato što oni znaju da ih ova opšta svest radosti i važnost stvaranja vezuje. To je nešto što je izvan boje kože i narodnosti, porekla i novca. Dobra ideja je da svako na svetu stvori nešto, pre nego što učini bilo šta drugo.

Da li se sećate kada je Mirko Ilić prvi put došao u Njujork?
Mirko je izuzetno energičan čovek. Njegova energija i vitalnost se vide. Pokazao mi je šta radi i ja sam pomislio “Ovaj čovek je veoma talentovan”. I ponudio sam mu mesto u kancelariji čim sam ga upoznao, jer sam znao da nema gde da sedi. Postali smo prijatelji.

Drugi dizajner iz Njujorka, Stefan Sagmaister, rekao je da je biti poznati dizajner isto što i biti poznati vodoinstalater. Kako se nosite sa slavom?
Mislim da su dizajneri koji su postali slavni, uglavnom težili ka slavi. Lepo je biti slavan. Ali svako čije ime znate, učinio je nešto da bi njegovo ime bilo poznato. Deo toga je samo potreba profesije, jer u ovom domenu da bi se dobio neki značajan posao da se uradi, morate biti prisutni u javnosti. Pre svega, ne postavlja se pitanje da li težite slavi, nego da li je težnja ka slavi okosnica vašeg života ili je nusproizvod pokušavanja da se uradi dobar i značajan posao. A upoznaćete mnoge dizajnere kojima je više stalo da budu slavni, nego da li je njihov rad značajan. Ali svet u kome živimo, komercijalan svet, kapitalistički svet, plaća ljude u skladu sa njihovom slavom i omogućava im da prežive zbog slave. Morate obratiti pažnju na to. Ne možete da se pretvarate da to nije posledično.

Vi, sasvim očigledno, ne verujete u odlazak u penziju?
Kada bih verovao u to, ne bih bio ovde danas. Veliki dar, koji mi je dat, je činjenica da sam još uvek u stanju da obavljam svoj posao i da dolazim na posao svakog dana. A ovde mi je lepo sa ljudima. I čini me srećnim pomisao da ću možda danas moći da uradim nešto o čemu nisam znao juče. A to je, mada ja nisam religiozan čovek, blagoslov.

Recept za vitalnost?
Ne znam. Da me ubiješ. Možda je genetika, ali mislim da mozak mora da ostane aktivan. Druga stvar je da možeš da nastaviš sa radom ako nastaviš da radiš. Sećam se čoveka koji je otvorio restoran. I rekao je “Znate, imaćemo više posla, ako imamo više posla.” Ono što je hteo da kaže, zvuči apsurdno, ali kada ljudi vide da je restoran pun, žele da idu u njega. Aktivnost sama po sebi razvija aktivnost. Pokretanje uma čini da um postaje sposobniji da se pokrene. Ovo su pojednostavljene ideje, ali moraju biti istinite.

Konačno smo stigli do pitanja sreće.
Bio je jedan smešan članak u Njujork Tajmsu o naučnom istraživanju o sreći. Zašto su ljudi srećni? Da li je to genetski, je li to novac, ili je to povezano sa etnicitetom…? Na kraju, zaključak je bio da ukoliko se ispostavi da vam je život bolji nego što ste zamišljali da će biti, vi ste srećni. Ako se ispostavi da vam je život gori nego što ste mislili da će biti, vi ste nesrećni. Tako su sumirali svo znanje posle tih naučnih istraživanja. (smeje se) Pitate me o najvećim misterijama ljudske egzistencije.

Pa, došao sam da razgovaram da starim i mudrim čovekom na planini.
To sam...ja? (smeje se)

www.miltonglaser.com

tekst: Aleksandar Maćašev
prevod na srpski: Jana Nikolić
fotografije: arhiva Miltona Glasera
objavljeno u magazinu KVART, br. 16, mart 2010.

Steven Heller, interview

2010-03-18T15:50:00.007+01:00

Steven Heller spent 33 years working as an Art Director of The New York Times and more than two decades as a contributing editor of The Print, Baseline, Eye and ID magazine. He is now an editor of AIGA Voice: Online Journal of Design. As an author, co-author and editor he published more than a hundred books on graphic design and popular culture. With his wife, a well-known designer Louise Fili he wrote about twenty books for Chronicle Books publishing house. He teaches History of Design at The School of Visual Arts in New York. He is the author of numerous influential exhibitions and has won a number of prestigious awards: AIGA Medal for Lifetime Achievement, Herschel Levitt Award, Richard Gangel Award, Art Directors Club Hall of Fame etc. He is one of the leading authorities in the field of critical thinking in graphic design.
www.hellerbooks.com

What’s the impact of graphic design (compared to TV appearances, rallies and spoken word) in U.S. political campaigns?
With the notable exception of the Obama campaign for the presidency, I’d say it was pretty insignificant. And in the aftermath of the election and the current economic crises, it doesn’t mean much more than a form of branding in the big scheme of things.

How much do they tip the scales? I’m thinking about the latest U.S. presidential election and visual representations of both parties compared to the history of US political campaign imagery.
I am honestly not certain how it tipped scales. BUT I am totally convinced that the graphic output in favor of Obama and the identity that stemmed from the Obama camp had a positive effect. It made constituents proud to be part of the grassroots effort to elect the first black president. Sender’s logo and Shepard Fairey’s poster for Barack Obama (Fairey’s poster was not an official part of the campaign, if I’m not mistaken) are visual staples of his campaign that transcended US borders, and became contemporary symbols of hope and change.

How much did the actual images contribute?
Sender’s logo was official. It was commissioned by the campaign. Fairey’s poster was not, but ultimately was embraced by the campaign. Yes, they were symbols of hope. But the entire campaign was a manifestation of hope.

Would you mind giving a comment on the Fairey “controversy” (using AP photo, tampering with evidence...)? Seems to me like it casts some bad light on this image of hope and change. Usual designers clumsiness or something else?
I know that Mirko feels otherwise, but I am not too exorcized about the Fairey controversy. I think his biggest error was lying. But legally he came clean before it was too late (for him). Overall, I think the poster was a great piece of visual propaganda. It lionized the lion. That there was so much buzz helped. That there was so many parodies, only goes to show how important images can be. I still love some of the parodies more than the original. But without the original, there’d be not parodies. Should he have used the photo? Well, I’m of two minds. He altered it plenty and that’s the nature of art. And certainly the nature of street art. I believe the image doesn’t belong to Manny Garcia or Fairey. It belongs to Obama. It's his face and if anyone should be upset by its usage, it is he. But he wasn’t. Although in a later iteration I understand the campaign asked Fairey to give him more of a smile.

I have read some analyses of Fairey’s appropriation method that implied he randomly used politically charged images stripped of their context to create consumer goods (and earned big bucks for it). Would you agree that capitalism swallows former revolutionary images, such as Fairey’s images, and spits them out as sterile products of mass consumption? (Some political images such as Soviet posters or Che Guevara have already lost their power, but some of them are still pretty potent.)
Yes, of course, everything that has some popular culture value will be co-opted and Che is the prime example. And then there’s the peace symbol. Then, wait, Jesus Christ is the prime example. Look how many iterations there are of him. But fame has its downside. A face or symbol, unless protected by draconian law, is free to be done with as any artist or marketeer will. Jospeh Goebbels understood that, so he enacted the law for the protection of national symbols. I think most things on the planet can benefit by being neutralized through commerce. Although I will bite my tongue now. I don’t think the swastika or the holocaust should be so trivialized. Sometimes the appropriation is obvious, but very often the audience is not aware of what it is buying or looking at.

Is there a proper way to use such a method?
Time has a way of making cultures forget. The peace symbol is also a sign of death. Who knew? It was embraced by the young and repurposed. Appropriation without contextualization can be stupid, but I don’t think there is a proper method. I think that everything rises to its acceptable or unacceptable level. Designers’ responsibility is a widely discussed topic from a variety of angles (how you can change the world, can/must you affect social issues, educating the audience, what does it all mean in the corporate world...).

To what extent is that taught in schools, if at all?
It is addressed in more schools than ever before. I think global warming, sustainability, greening are all buzzwords, but the efforts behind them are integral to design and the future of all. I have a program starting this summer called “Impact: Design for Social Change” at SVA that will be a six week course in social entrepreneurism and culminate with students doing something worthy for New York City.

I find Cameron’s movie “Avatar” to be very flat both politically and visually, for a movie made for viewing in 3D. The most annoying aspects for me are a very sketchy fictional world and a celebration of sheer production excess. However, it seems to have found an audience, and in fact it turns out to be one of the highest grossing movies ever. Do you see a problem there? (Reading your blog I realized that you are not fond of the movie either.)
Right. I am not fond of it. Boring in many creative ways. Fascinating in others. But like all film in times of stress, it seems to take the mind off real problems. I guess that’s good. But this is the year for all these apocalyptic films. I used to love them when I was a kid, because we were told things like that couldn’t happen. Ha Ha Ha! Now they can. And thanks to CGI and other technologies we really can see them happening in real time.

Do you think having so many capabilities, options and shortcuts in the digital world makes designers lazy? (I’m actually targeting the difference between some very fine examples of “analog” movie effects/design and digital mannerism).
Lazy is not the word I’d use. I think the more options means the more need to come up to speed. I think certain things are perhaps easier to do in film. But technology has always made some things easier and others harder. Lazy is not an issue. Ignorance may be more of a concern. With so much media we become stupider about the world, not smarter.

Laetitia Wolff told me once that while working on the Massin book she found out that his unusual visual language for that time period was heavily influenced by a Dada exhibition held in France at the time. Recently we were able to see the biggest Bauhaus exhibition in MoMA since 1938. Do you expect that exhibition had some influence on the design scene?
Actually no. I don’t know how many people saw the exhibit. But the days when a great historical retrospective sweep was that influential is over - I think. That could be wrong, given the context. But the Bauhaus will continual to be the spiritual god of modernism, but it will be kept in perspective.

Briefly, do you find (graphic design) images to be a symptom or a cause nowadays? And to what extent one or the other?
I’m not sure what you mean. Graphic design is but another form of communication along with video, painting, sculpture, video games, etc. etc. It is, I guess, a reflection and a motivator of culture. Its all things depending on who is making it and what’s being made.

text: Aleksandar Maćašev
photos: Steven Heller's archive
Published in KVART magazine, no.16, March 2010.

Steven Heller, intervju

2010-03-17T15:41:00.008+01:00

Stiven Heler (Steven Heller) proveo je 33 godine radeći kao art direktor New York Timesa, a preko dve decenije kao gostujući urednik magazina Print, Baseline, Eye i I.D. Trenutno je urednik Aiga Voice: Online Journal of Design. Kao autor, koautor ili urednik izdao je više od sto knjiga o grafičkom dizajnu i popularnoj kulturi. Od toga je sa svojom suprugom i poznatom dizajnerkom Luizom Fili (Louise Fili) napisao oko dvadesetak knjiga za Chronicle Books. Predaje istoriju dizajna na School of Visual Arts u Njujorku. Autor je brojnih uticajnih izložbi i dobitnik prestižnih nagrada AIGA medal for Lifetime Achievement, Herschel Levitt Award, Richard Gangel Award, Art Directors Club Hall of Fame… Jedan je od vodećih autoriteta u oblasti kritičke misli o grafičkom dizajnu.
www.hellerbooks.com

Koliki udeo u američkim političkim kampanjama ima grafički dizajn, a koliki TV nastupi, govori i skupovi pristalica?
Uz izuzetak Obamine predsedničke kampanje, rekao bih da je uticaj grafičkog dizajna zanemarljiv. U svetlu predsedničkih izbora i trenutne ekonomske krize, a postavljeno u širi kontekst, sve to ne znači mnogo više od običnog brendiranja.

Kad smo već kod poslednjih predsedničkih izbora, koliko kreirane slike mogu da budu odlučujući faktor u izboru jednog ili drugog kandidata?
Da budem iskren, ne znam šta je tačno prevagnulo u Obaminom slučaju, ali sam ubeđen da su grafička rešenja i grafički identitet koji je stvorio Obamin tabor imali snažan pozitivan efekat. Kod birača je probuđen osećaj ponosa što su deo jedne lokalne i spontane inicijative da se izabere prvi crni predsednik. Senderov logo (Sol Sender) i poster Šeparda Fejrija (Shepard Fairey), koji nije bio zvaničan deo kampanje, glavni su vizuelni nosači Obamine kampanje. Prevazišli su granice SAD i postali savremeni simboli nade i promene.

Koliko su sama grafička rešenja doprinela tome?
Senderov logo je zvaničan logo, naručio ga je Obamin izborni štab, dok Fejrijev poster nije naručen, ali je prihvaćen kao deo kampanje. Oba rešenja su simboli nade, a čitava kampanja i jeste bila jedno veliko slavljenje nade.

Možete li da prokomentarišete kontroverzu vezanu za Fejrija, koji je koristio fotografiju Associated Pressa bez dozvole, a posle i lažirao dokaze u sudskom procesu?
Znam da Mirko Ilić misli drugačije, ali ja nisam toliko potresen čitavom kontroverzom. Mislim da mu je najveća greška bila što je lagao. Pravno gledajući, priznao je sve pre nego što je bilo prekasno. U svakom slučaju, mislim da je poster odlično delo vizuelne propagande. Veličao je veličinu, a i sveukupni duh kampanje mu je pomogao. Činjenica da se pojavilo toliko parodija tog postera samo dokazuje koliko slike mogu biti moćne. Ja i dalje više volim neke parodije nego originale, ali bez originala ne bi bilo ni parodije. Da li je trebalo da upotrebi fotografiju u dizajnu postera? U vezi s tim sam prilično ambivalentan. Izmenio ju je dovoljno, i to je negde priroda umetnosti, posebno ulične. Verujem da slika ne pripada ni Meniju Garsiji (Mannie Garcia) ni Fejriju. Ona pripada Obami. U pitanju je njegovo lice i, ako neko treba da se uznemiri, to je onda on. A on se nije uznemirio. Ipak, iz Obaminog izbornog štaba su kasnije tražili da mu se doda osmeh na posteru.

Našao sam jednu analizu na internetu o metodu aproprijacije Šeparda Fejrija, prema kojoj ispada da je on nasumično preuzimao jake političke postere, izvlačio ih iz konteksta, od njih pravio potrošačku robu i na tome zaradio dobre pare. Slažete li se da kapitalizam ume da proguta nekadašnje revolucionarne slike i ispljune ih nazad kao sterilne proizvode masovne potrošnje? (Neke političke slike kao što su sovjetski posteri ili slika Če Gevare odavno su izgubile moć, ali neke su i dalje prilično jake.)
Da, naravno da se slažem. Sve što ima neki pop kulturni potencijal biće upotrebljeno, i Če je najbolji primer. A onda imamo i znak peace. U stvari, Isus Hristos je najbolji primer. Gledaj samo koliko varijacija ima na tu temu. Ali slava tog tipa ima i drugu stranu. Ukoliko lice ili simbol nisu zaštićeni vrlo čvrstim zakonom, dizajneri i trgovci mogu slobodno da ih upotrebe. Znaš i sam da je Gebels (Joseph Goebbels) to najbolje shvatio kada je uveo zakon o zaštiti nacionalnih simbola. Mislim da većina stvari na ovoj planeti može da profitira od toga što je neutralizovana komercijalizacijom. Dobro, ugrišću se malo za jezik. Ne mislim da bi kukasti krst ili holokaust trebalo da budu trivijalizovani.

Nekada je aproprijacija očigledna, ali vrlo često publika ne zna šta zapravo gleda ili kupuje. Ima li pravilnog načina upotrebe takvog metoda?
Vreme čini svoje i kulture su sklone zaboravljanju. Peace je i simbol smrti, a mladi su ga prihvatili. Ko bi to znao?! Prisvajanje bez konteksta može biti prilično glupo, ali ne mislim da postoji neki tačan recept. Mislim da sve mora da prođe test. Ili će biti prihvatljivo ili neće. O odgovornosti dizajnera naširoko se diskutuje − koliko dizajner menja svet, može li i mora li da se bavi socijalnim pitanjima, šta to sve znači u korporativnom svetu, pa pitanje edukacije publike...

Do koje se mere to uči u školi, ako se uopšte uči?
Uči se u školama više nego ikad. Mislim da su globalno zagrevanje, održivost, ozelenjavanje samo fraze, ali trud koji stoji iza njih je neodvojivi deo dizajnerske prakse i utiče na budućnost svih nas. Ovog leta počinjem sa školskim programom Uticaj: Dizajn za društvene promene u SVA (School of Visual Arts). U pitanju je šestonedeljni program o društvenom preduzetništvu, a rezultat će biti da studenti urade nešto vredno za Nјujork.

Nalazim da je Kameronov (James Cameron) film Avatar snimljen za gledanje u 3D, jedan od najdvodimenzionalnijih filmova, i politički i vizuelno. Pada mi u oči nedorađen fiktivni svet i slavljenje čiste preproduciranosti. Ipak, našao je svoju publiku i ispostavlja se da je to film sa najvećom zaradom u istoriji. Vidite li problem ovde?
Da, u pravu si. Nisam ljubitelj tog filma. Ako procenjujemo kreativnost, dosadan je, a fascinantan je iz potpuno drugog ugla. Kao i svaki film nastao u stresna vremena, i ovaj je napravljen da skrene pažnju sa problema. Pretpostavljam da je to dobro. Ovo je godina za razne apokaliptične filmove. Jako sam ih voleo kad sam bio mali jer su pričali priču koja je teško ostvarljiva. Ha-ha-ha! E sad može. I zahvaljujući kompjuterskim efektima i ostaloj tehnologiji, danas i vidimo da se dešavaju u stvarnom vremenu.

Mislite li da tolike opcije i prečice u digitalnom svetu čine dizajnere lenjima?
Lenjost nije baš reč koju bih upotrebio. Što više opcija imate, to više morate da se prilagodite sve većoj brzini. U filmskoj industriji se određene stvari verovatno lakše prave. Tehnologija je uvek neke stvari činila lakšima, a neke težima. Lenjost nije problem. Neznanje jeste. U tako bogatom medijskom okruženju postajemo sve gluplji, ne pametniji.

Leticija Vulf (Laetitia Wolff), bivša urednica magazina Graphis, jednom mi je rekla kako je, dok je radila na knjizi o francuskom dizajneru Masenu (Robert Massin), otkrila da je njegov vizuelni jezik, tako neuobičajen za to vreme, bio pod uticajem tadašnje izložbe dadaizma u Francuskoj. Nedavno smo imali prilike da u muzeju MoMA vidimo jednu od najvećih izložbi Bauhausa od 1938. Očekujete li da će izložba uticati na dizajnersku scenu?
Mislim da neće. Ne znam koliko je tačno ljudi videlo tu izložbu, ali prošlo je vreme kad su velike istorijske retrospektive pomerale stvari. Možda i grešim uzimajući u obzir nekakav širi kontekst. Ipak, Bauhaus će nastaviti da bude duhovno božanstvo modernizma, uz činjenicu da je sad deo jednog raznolikog kulturnog predela.

Ukratko, mislite li da su danas slike iz domena grafičkog dizajna više simptom nego uzrok i u kojoj meri su jedno, a u kojoj drugo?
Grafički dizajn je još jedna forma komunikacije uz video, slikarstvo, skulpturu, video-igre itd. Slike su, pretpostavljam, odraz i motivator kulture. Uvek zavisi od toga ko ih pravi i čemu su namenjene.

tekst: Aleksandar Maćašev
prevod na srpski: Jana Nikolić
fotografije: arhiva Stevena Hellera
objavljeno u magazinu KVART, br. 16, mart 2010.

Mirko Ilić, interview

2010-03-16T14:55:00.007+01:00

“Art can ’t change anything except
people – but art changes people,
and people can make everything
change.”
Tony Kushner, from the preface of the book
“The Design of Dissent”

You have come back from Qatar recently. What did you do there?
About three or four years ago I was a lecturer in Germany, in Bremen. There was a group of professors from Beirut who, besides all, were fascinated by my opinion about American government at that time. One of the professors, Diane Mikhael, graduated from the University of Qatar, invited me to have a lecture. Muneera Spence, another professor saw the exhibition “The Design of Dissent’ in Boston, so they got interested in getting the works exhibited in Qatar. When the exhibition was arranged, I was invited to give a lecture on the occasion of the opening of the exhibition. I showed a new film about Milton Glaser. Milton could not come, but the film is really excellent because it speaks about designer’s responsibility to his milieu.

What was the lecture on?
Basically, it was based on responsibility of a designer. Most of the lecture was about the fact that designers are necessary for selling goods. If you want to sell something, you need a designer. That is why designers are loved either by corporations or politicians. Design is propaganda. Yet, it is very rare that some alternative group or some pro bono organization can afford good designers with high fees, because they do not have money for that. A designer, as a citizen of this society, with such a powerful tool in his hands must be obliged to the society. From time to time he has to do something that is not solely for money, but for the benefit for all.

Is there design rebellion in Qatar?
No, there isn’t. Not because it is a new and extremely rich country where everything is good for Qatar people. Maybe, it is not good for all those who work for them. There are four non-Qatar employees in local population. I do not know if they need a rebellion. It seems to me that it is crucially important for such a rich country to understand that there are people whose lives are not as good as theirs, and that they are not so rich, as well. In their own country or abroad. They should be helped. If you possess something, it does not mean that you should keep it all for yourself. The fact that they write about it in Qatar newspapers makes me think that they have understood the message. It is valuable if someone comes to that exhibition and finds it important. A slight change in consciousness is already success. We are designers, not doctors who seek a cure for cancer. Thus, some dramatically significant results are not expected.

Islam is a state religion in Qatar. What is the current attitude to figural representation in their design and art?
Their art is rather abstract. Even posters are more abstract, while advertising presents people. It is somehow similar to Japan which is evidently not Islamic country. Japanese posters began with abstract forms and calligraphy, but 50% of the posters in Japan is still the same. Both cultures have very picturesque calligraphy that is an image itself, so by adding an image we would get an image overdose.

You had workshops, didn’t you? What are the students like?
They are extremely educated. They have cutting edge technology and everything else is the best. Besides that, they really travel a lot. You cannot tell the difference except in the way they dress, while there is no difference if you are at the lecture here or there. In fact there are differences. Their classrooms are cleaner than in New York. There are more pattern designs and typography than somewhere else. But even that does not make them unique because that can be seen everywhere nowadays. Look at the contemporary English or Dutch design. Even their magazine is called The Wallpaper.

It sounds to me like a rather convenient atmosphere for any kind of rebellion?
Depends on how you feel. If you are feminine who is either bothered to be in black or not? I was joking with them and divided them into penguins and ninjas.

Posters presenting conflicts between Palestine and Israel were exhibited. What were reactions?
It is interesting that some pro-Palestine posters were done by Israeli designers. I showed them that on my first lecture a year ago, which was a slight shock. However, the world is not black and white. It is easy to protect what is ours. Here we are speaking about the Israeli who stood to the Palestinians, who do posters and question their own government. Are you aware what you are doing? Do you think it is right what you are doing? I highly respect those who do such things at their own risk. The audience made normal comment on posters.

Two opposing sides are needed for a conflict and both of them think they are right. Who to fight for?
Dissent is, if we stick to its precise meaning, against abortion in America. Abortion is legal, official position. If you think that it is that, you as a designer have a right and obligation to work in that direction. “ Do” would be a dissent of the right wing. The fact that the left wing has better designers than the right is another story. I am not telling anyone - this is that and this is not. You yourself feel or see that someone does something, and that is wrong. You must raise your voice. Either a mouse or a pen. Does that imply choosing or taking a very clear position? m_i > Probably the easiest way to choose is that what is closest to your heart. On the other hand, it is nice to choose something that is not in connection with you, but you agree with it. It is important for me to work for a gay community, although I am not a gay. If I were a gay, everyone would say - “Naturally, he works for “his””. As no one expects that you are an animal if you do a campaign against brutality on animals. No one considers you to be a pedophile if you work for institutions who deal with small children. Anyhow, it is important to support such matters.

What are you working on now?
I am preparing an honorary charter for Jewish Film Festival in Zagreb, the prize that is given to those who helped Jewish people during the World War II. There is an interesting coincidence because I am connected with the winner. Some time ago a story about the destiny of two families from Sarajevo was published in The New Yorker, one being Muslim and the other Jewish, during the World War II. Dervish Korkut, curator of the Zemaljski Museum in Sarajevo, rescued a priceless copy of the family prayer, Haggadic from the Nazi, and a young Jewish Mira Papo, too. An exceptionally moving story from various reasons presents former Yugoslavia universally. I initiated publishing of that story in the Croatian newspaper The Nacional. I found the widow Korkut in Sarajevo thanks to Bojan Hadzihalilovic .On my suggestion she will be given the charter that I am designing. Design itself is just a very tiny part there.

A country can only keep on father then when it faces its own consciousness. I see the book “Srebrenica” on your shelf.
Yes, that is a monograph by Tarik Samarah. Half of the book contains the text (turns the pages). And it lasts and lasts and lasts. Those are the names of the killed (7109 people). Photographer Tarik accompanied the UN when they were doing exhumation. During the exhumation someone left a killed doll. Probably he took it from his daughter and cut its face and throat. How dark a mind can be to cut down a doll? At the moment it is not important for me whether that darkness has been organized or spontaneous. Look, here is Tarik`s photo, and my name below it. I took a photo of him. I wanted my surname ending with ic to appear here. That is because the world is not black and white. Certainly there are Muslim surnames with ic, but mine is what they would say in Serbia Serbian surname. Unfortunately, it is the only surname of such an origin that appears among the people who worked on that book.

How do you find the process of facing in Serbia?
I cannot advise the Serbs what to do. I am going to read to you what I read once on Serbian TV. “Long lasting slavery and bad management can confuse and deform comprehension of the nation to such an extent that common sense and the right judgment become weaker and get completely distorted. Such distracted nation cannot only make difference between good and evil, but even between their own benefit from damage.” Ivo Andrić

I do not see any graphic design works on the theme of Srebrenica. Why?
Unfortunately, there are not many, particularly not from the Serbian side. It seems to me that artists, in general, have withdrawn a little, not only designers. No one has even tried to create Guernica on the occasion of the terrorist attack of September 11th. Name one painting or sculpture that represents it? There is not. Why? I do not know. There are posters and design, but fine art is not touched by it. Goya and Picasso do not exist anymore. Maybe, it is because it is not sold well at the Sotheby. Instead of art, there are blogs and spreading of information and ideas via Internet. A little bit of graphic design, and that is it. If people, who are successful in that what they do, are not engaged, then even new generations who have them as idols, will not equally be engaged.

Socially engaged works usually contain shocking and provocative images. Aren’t people getting immune on them?
There are basic symbols recognizable by everyone. Everyone will react on blood. That is in human nature. How to make something new out of three well-known elements? How to refold them to make them interesting? There is a bit of Haiku in it. It certainly depends on who you are addressing and what you are talking about. The bigger group you cover the more distinct you have to be and use more clichés. Apart from that, one should have a full understanding of the vocabulary he is using and what kind of a context it is. One has to know what hurts or offends someone in order to help him. It is quite common for designers from the Eastern Europe to use vulgar sexuality which is often considered artless in the West. Simply, you have to know a lot about the matter you are working on. The best solution is permanent education and development of your own sensitivity.

Why are you doing socially engaged projects?
Once I was asked why I had done a poster for Darfur. The poster done in England after the First World War instantly came to my mind. “What were you doing during the war Dad?” When will anyone ask you: “What about you?”

www.mirkoilic.com

text and photos: Aleksandar Maćašev
English translation: Jana Nikolić
Published in KVART magazine, no.16, March 2010.

Mirko Ilić, intervju

2010-03-15T19:06:00.009+01:00

“Umetnost ne može da promeni
ništa osim ljudi – ali umetnost menja
ljude , a ljudi mogu da učine da
se promeni sve.”
Toni Kušner, iz predgovora knjige “The Design of Dissent”

Nedavno si se vratio iz Katara. Šta si radio tamo?
Prije tri-četiri godine sam predavao u Njemačkoj, u Bremenu. Tamo je bila grupa profesora i studenata iz Bejruta kojima se svidjelo moje predavanje i moj odnos prema tadašnjoj američkoj vlasti. Jedna od profesorica, Dajan Mikael (Diane Mikhael), postala je profesorica na VCU Qatar (Virginia Commonwealth University in Qatar) i pozvala me je da održim predavanje. Munera Spens (Muneera Spence), druga profesorica, vidjela je izložbu „The Design of Dissent“ u Bostonu, pa su bili zainteresirani da se izložba prenese u Katar. Pozvan sam da održim predavanje prilikom otvaranja izložbe. Pustio sam i novi film o Miltonu Glejzeru, pošto Milton nije mogao doći, a film je zaista izvrstan − Milton priča o odgovornosti dizajnera prema svojoj sredini.

O čemu si govorio na predavanju?
Prije svega o odgovornosti dizajnera. Predavanje je bilo o tome da su dizajneri neophodni u prodaji stvari. Da bi bilo što prodao, trebaš dizajnera. Zato dizajnere vole i korporacije i političari. Dizajn je propaganda. No vrlo rijetko si dobrog/skupog dizajnera može priuštiti nekakva alternativna grupa ili nekakva pro bono organizacija, jer nemaju novca za to. Dizajner kao građanin ovog društva, sa tako jakim oruđem u rukama, mora imati obaveze prema tom društvu. Mora raditi i nešto što nije neminovno za novac, ali za dobrobit svih.

Ima li dizajna pobune u Kataru?
Ne, zato što je to jako mlada i jako bogata zemlja, i svim Katranima je dobro. Možda gastarbajterima nije dobro. Na svakog Katranina dolazi četiri ne-Katranina koji tamo rade. Da li njima treba pobuna, ne znam. Meni se čini da je vrlo važno za tako bogatu zemlju da shvati da postoje ljudi kojima nije tako dobro, koji nisu tako bogati. I u zemlji i van zemlje. I njima treba pomoći. To što ti imaš ne znači da moraš sve zadržati. Samim tim što katarske novine pišu o izložbi, mislim da su razumeli poruku. I samim tim što neko uđe na tu izložbu i misli da je važna. Mala promjena u svijesti već je veliki uspijeh. Mi se bavimo dizajnom, nismo naučnici koji traže lek protiv raka i ne očekuješ nekakve dramatične rezultate. Mali pomaci su ono što treba izuzetno da te veseli.

Islam je državna religija u Kataru. Kakav je trenutni odnos prema figuralnoj predstavi u njihovom dizajnu i artu?
Njihov art jeste više apstraktan. I posteri jesu više apstraktni, ali advertajzing prikazuje ljude. Vrlo je to negde slično Japanu, koji očito nije islamska zemlja. Japanski posteri su počeli s apstraktnim oblicima/kaligrafijom, ali 50 odsto postera u Japanu i dalje je takvo. Obe kulture imaju veoma slikovito pismo koje je slika već samo po sebi i dodatkom slike bi dobili image overdose.

U Kataru si pre godinu dana držao i radionice. Kakvi su studenti?
Izuzetno obrazovani. Tehnologija im je vrhunska, imaju idealne uslove i jako puno putuju. Ne možeš primetiti razliku, osim u načinu oblačenja, i nema razlike kada sediš na klasi kod njih ili ovde. Zapravo ima. Učionice su im puno čistije nego u Njujorku. U dizajnu ima malo više pattern dezena nego negde drugdje, ali ni po tome više nisu jedinstveni, toga sad ima svuda. Vidi samo suvremeni engleski ili holandski dizajn. Čak im se i magazin zove Wallpaper.

Zvuči mi kao prilično udobna atmosfera za bilo kakvu pobunu?
Zavisi kako se osijećaš. Da li si ženska osoba koja, na primjer, želi da bude u crnom ili ne?

Na izložbi su postavljeni i plakati koji tretiraju konflikt između Palestine i Izraela. Kakve su reakcije?
Zanimljivo je to što su neke od propalestinskih plakata na izložbi napravili izraelski dizajneri. Ja sam im to pokazao na svom prvom predavanju pre godinu dana, što je malo bilo šokantno. Međutim, svijet nije crno-bijeli. Lako je slagati se sa svojima. Ovde govorimo o Izraelcima koji su stali na stranu Palestinaca. Koji rade plakate i preispituju svoju vlastitu vlast. Da li vi znate što radite? Da li mislite da je u redu to što radite? Skidam kapu svima koji se usude raditi takve stvari izlažući sebe riziku.

U konfliktima uvek ima najmanje dve suprotstavljene strane i obe misle da su u pravu. Za koga se boriti?
Dissent je, ako se držimo preciznog značenja reči, u Americi biti protiv prava na abortus. Abortus je legalna, zvanična pozicija. Ako si protiv abortusa, ti kao dizajner imaš prava raditi nešto u tom smijeru. To bi bio dissent desnice. To što ljevica ima bolje dizajnere nego desnica, to je sad druga priča. Ne govorim ja nikome šta je dobro, a šta zlo. Kad osijetiš da netko radi nešto što nije ispravno, moraš podignuti svoj glas. Ili miša, ili pero.

To podrazumeva biranje i zauzimanje vrlo jasne pozicije?
Verovatno je najlakše reagirati na ono što ti je najbliže srcu. S druge strane, ljepo je reagirati na nešto što nije vezano za tebe, ali se s tim slažeš. Meni je vrlo važno raditi za gej zajednicu iako nisam gej. Da sam gej, svi bi rekli pa naravno, radi za svoje. Ovako moraju misliti šta mi je motiv i to usporediti sa sopstvenim osijećanjima prema istoj stvari. To je opet taj mali, ali važan pomak. Niko ne misli da ste životinja ako radite kampanju za protiv brutalnog ponašanja prema životinjama. Niko ne misli da ste pedofil ako radite za institucije koje se bave malom decom.

Šta trenutno radiš?
Evo baš dizajniram medalju za Jewish Film Festival u Zagrebu, priznanje koje se dodeljuje za pomaganje jevrejskom narodu u Drugom svjetskom ratu. Pre izvjesnog vrijemena sam pročitao u The New Yorkeru priču o sudbinama dve sarajevske porodice, jednoj muslimanskoj i jednoj židovskoj, za vrijeme Drugog svjetskog rata. Derviš Korkut, kustos Zemaljskog muzeja u Sarajevu, spasao je pred nacistima neprocenjivi primjerak porodičnog jevrejskog molitvenika, Haggadu, kao i mladu židovku Miru Papo. Izuzetno potresna priča iz raznih razloga i oslikava čitavu povijest nekadašnjih Jugoslavija u malom. Priča je na moju inicijativu objavljena u hrvatskom listu Nacional. Stupio sam u kontakt sa Servet Korkut, udovicom pokojnog Derviša, a preko dizajnera Bojana Hadžihalilovića u Sarajevu. Na moj prijedlog se njoj sada dodeljuje medalja koju ja dizajniram. Sam dizajn je tu jedan jako mali dio.

Zemlja može da krene dalje tek kada se suoči sa sopstvenom savešću. Vidim na tvojoj polici knjigu Srebrenica.
Da, to je fotografska monografija Tarika Samaraha. Veći dio knjige su samo imena. (lista knjigu), i to traje i traje i traje. To su imena svih ubijenih ljudi − 7.109 ljudi. Fotograf Tarik je bio sa UN kada su išli otkopavati prve masovne grobnice. Noć prije otkopavanja je tamo neko preko noći ostavio zaklanu lutku. Verovatno ju je uzeo od svoje kćerke i prerezao joj lice i grlo. Kakav mrak može biti u nečijoj glavi da zakolje lutku? Evo, vidi, ovdje je fotografija Tarikova. Ja sam ga fotografirao. Htio sam da se moje ime na ić pojavi tu. Zato što svijet, opet velim, nije crno-bijeli. Ima, naravno, i muslimanskih prezimena na ić, ali moje je onako, kako bi to u Srbiji nazvali, srpsko ime. Ja sam želio da se jedno takvo ime pojavi među ljudima koji su radili na ovoj knjizi.

Kako vidiš proces suočavanja u Srbiji?
Što će Srbi raditi, to ja Srbima ne želim savjetovati. To Srbi moraju sami. Pročitaću im samo jedan citat: Dugotrajno robovanje i rđava uprava mogu toliko zbuniti i unakaziti shvatanje jednog naroda da zdrav razum i prav sud njemu otančaju i oslabe, da se potpuno izvitopere. Takav poremećen narod ne može više da razlikuje ne samo dobro od zla nego i svoju sopstvenu korist od očigledne štete, Ivo Andrić.

Ne vidim grafičke radove na temu Srebrenice. Zašto?
Nema ih, nažalost. Naročito ne sa srpske strane. Općenito, čini mi se da su se umjetnici i dizajneri malo povukli. Nitko nije ni probao napraviti Gerniku povodom napada 11. septembra. Kaži mi jedno slikarsko ili kiparsko dijelo koje se time bavi? Nema ih. Zašto? Ne znam. Ima tu plakata i dizajna, ali fine art to više ne dodiruje. Nema više Goje (Goye) i Pikasa (Picassa). Možda zato što se ne prodaje dobro u Sothebyu. Umjesto umjetnosti, tu su sad blogovi i širenje informacija i ideja preko interneta. Nešto malo grafičkog dizajna, i to je to. Ako se ljudi koji su uspješni u tome što rade ne angažuju, onda se i nove generacije, kojima su ovi uzor, isto tako neće angažovati.

U angažovanim radovima često se koriste šokantne i provokativne slike. Ne postaju li ljudi imuni na njih?
Postoje osnovni simboli koji su svima prepoznatljivi. Na krv će svi uvek reagirati. To je u ljudskoj prirodi. Kako od tri poznata elementa napraviti nešto novo? Kako ih presložiti, a da budu zanimljivi? Ima tu malo haikua. Zavisi, naravno, kome i šta govoriš. Što veću grupu pokrivaš, to moraš biti jasniji i upotrebiti više klišea. Pored toga, treba jako dobro razumjeti riječnik kojim se koristiš i u kakvom kontekstu. Moraš znati šta koga pogađa i vrijeđa da bi nekome uopšte pomogao. Dizajnerima iz Istočne Evrope je sasvim normalno upotrebiti vulgarnu seksualnost, koja je na Zapadu često neukusna. Naprosto moraš znati puno o temi kojom se baviš, i najbolji način je stalno obrazovanje i razvijanje sopstvene senzibilnosti.

Zašto radiš angažovane stvari?
Pitali su me jednom zašto sam radio poster za Darfur. Odmah mi je pao na pamet poster koji su radili u Engleskoj poslije Prvog svjetskog rata. „Šta si radio u ratu tata?“ Kad-tad će te neko pitati: „A što si ti radio?“

www.mirkoilic.com

tekst i fotografije: Aleksandar Maćašev
objavljeno u magazinu KVART, br. 16, mart 2010.

Razzle dazzle ‘em and they’ll beg you for more!

2010-01-12T20:13:00.004+01:00

Da saberem po Internetu rasute utiske i bar sebi zaključim slučaj Avatar.

Sineastu James Camerona do sada nemam utefterenog baš na die-hard fan listi, ali čiji bar jedan film na DVDu posedujem (Aliens). Aliens mi je kao klincu uvek bio blasfemija Scottovog Aliena. Nema tu onog suspensa niti pretnje koja ja tu negde, ali je ne vidim. Sve mi je smrdelo na sequel rabljenje već proverenog recepta, ali ovaj put upakovano u akcioni film. Priču nikako nisam uspeo da pohvatam, a stvorenja su mi bila svedena na nakostrešene kengure. Negde u vreme kada je Fincher uradio Alien³ vratih se i Cameronovom filmu i skapiram da je zapravo odličan. Sve je to vrlo čvrsto. I priča i režija, i kamera i dizajn (Alien dizajn je nasleđen, pa je ostalo da se poradi na elaboraciji futurističkih mašina i to je super ispalo.) Neizostavni deo odrastanja je i Terminator. Mašine opet super, priča korektna, non-stop akcija… milina živa. Terminator 2 je čekao da se tehnologija kompjuterske animacije usavrši, pa smo i tu dobili super akcioni film sa dodatkom glossy tečnog metala (važna stavka za ostatak teksta). Abbys mi je isto tako drag film vrlo sa vrlo fino nijansiranom političkom pričom. Titanic, ok… šta sad. Odgledali, zapanjili se produkcijom i to je to.

U decembarskom broju magazina Wired je izašla poduža priča o Cameronovoj karijeri, kao i o čitavoj avanturi zvanoj Avatar. Čovek je posle Titanica plivao u kešu kao Baja patak i sad ima slobode i vremena da se bavi samo onim što voli. Tu je i tinejdžerski momenat ljutnje na Lucasa koji mu je “maznuo” ideju. Došlo je njegovih 5 minuta da pokaže svetu čija je baba šporet rodila. Čitava priča blista neviđenom energijom vizionarskog giganta, koju možete osetiti prilikom gledanja bilo kojeg od njegovih filmova. Čovek ima i sredstava i energije da menja svet. I da se Sony mašina upregne u stvaranje nove kamere i da se prodrma američka bioskopska industrija. Prilepio sam ovu priču na dosadašnje iskustvo gledanja njegovih filmova i na neviđeni hype koji vlada oko Avatara. Ne mogu da dočekam da vidim film.

Subota, fin dan, uspeli da nabavimo karte ($20) za super-duper Loews IMAX bioskop na 34toj ulici. Sve pripremljeno za kompletno filmsko uživanje. Super-duper bioskop malo smrdi na aljkavštinu, nema ništa da se pije osim pink limunade. Mesta nisu baš najbolja, ali ok… malo preblizu ali oko centra. Počinje film i posle 2.5 sata… WHAT… THE… FUCK??? Retko kad u životu sam se osetio toliko prevarenim.

SVI koji su gledali film su ga nahvalili, pljušte ode po novinama o revolucionarnom pomaku u filmu, a ja imam osećaj da sam nešto gadno propustio. Dobro, shvatam ja čari “nezavisnih” medija owned/operated by Hollywood. Ajd da proba neko nešto da kaže loše o gigantskom projektu u koji se skucano toliko para i energije. Prve kritike na koje nailazim se tiču pušenja u filmu. A? Jel to sad opet neka zajebancija? Center for Tobacco Control Research and Education at the University of California je nadigao frku zašto u takvom blockbusteru Sigourney Weaver puši i kako je to loš uticaj na mladež (a tradicionalni ultra-violence zdrav?). Cameron je dao neku apologetsku izjavu kako se to sve uklapa u profil karaktera i kako nedajbože da on podržava pušenje. Zvuči skoro kao pokajnica Tiger Woodsa zbog jebuckanja konobarica. Koga bre briga? U redu, shvatam i to. Moraš da se uvlačiš moronizovanom kvazi-puritanskom javnom mnjenju, ako želiš da ostaneš u igri.
Ostatak kritike se uglavnom vrti oko problematične ideološke priče iz raznih uglova. Kineski blogeri su se obrušili na stereotipe tipa divlja orijentalna žena vs. beli muški kolonizator. New York Times je skrenuo pažnju na sličan sindrom belog mesije. Uglavnom PC-crap talk. Pa dobro. Bajkovite (ovo je valjda planirano kao nekakva bajka) priče su obično dvodimenzionalne i pune stereotipa. Steven Heller ga je na svom blogu opisao kao “The film, which has received well-deserved praise for its awesome special effects, is all gloss and, moreover, an ill-cast, poorly scripted, cliche-ridden, emotion-manipulating tale.” Čak i je i svetoj stolici zasmetalo što se bog zamenjuje prirodom. To je valjda i jedini ugao filma koji mi se dopada.

Ali šta sad tu meni tačno smeta i zašto:

- Da se poduhvatim najočiglednijeg i već spomenutog. Beskrajno stereotipna i tanka priča. Stereotip, dogovorili smo se, nije toliko problem ako ćeš da napraviš neku varijaciju na temu ili malo nafatiraš priču. Ovo mu dođe onako golišavi skelet mašine vs. priroda, sa sve pomenutim kolonijalnim uglom. Zemljani su SAMO pohlepni zlotvori, a Na’vi su čista harmonija sa prirodom. Humora nema ni u tragovima. Može tu valjda još nešto (videti District 9, npr.). U skladu sa retardirano jednodimenzionalnom pričom idu likovi kao od kartona sečeni. Svako ima samo jedan motiv i jednu stranu. Pa i u bajkama ima bar jedan lik koji nije ni crn ni beo. Unajmiš ikoničku uber-ženu Sigorney Weaver i daš joj dying words “I need to take some samples.” Jedini lik gde sam naišao na tragove trodimenzionalnosti je pilot Trudy Chacon (igra je Michelle Rodriguez iz Lost-a), koja ukupno ako ima 3 rečenice u filmu.

- Stvaranje novog sveta from the scratch nije baš lak posao. Pitajte boga. Koliko je Tolkienu trebalo da stvori Middle Earth sa svim detaljima i geografijom i vrstama/podvrstama i folklorom i istorijom. Pa još u to sve da smesti super nijansiranu složenu priču (baziranu opet na jednostavnom i čvrstom skeletu). I u sve to sa minimumom mašte možete da poverujete. Avatar naspram filmova kao što su 2001: A Space Oddyssey, Star Wars (bar 4 i 5), Blade Runner ili Lord of the Rings (1-3) izgleda kao studentski rad (izvinjavam se svim bivšim studentima na analogiji). Onako poluzavršena skica, noć pred predaju projekta. Kao ajd’ neću male zelene (to sad već stvarno nije fazon, pa već jedno 30 godina), nego ću velike plave. A i ti veliki plavi su zapravo oni obični (ljudi) samo istegljeni, pa ofarbani. Antropocentričnost u zamišljanju vanzemaljaca mogu da razumem kao lenjost i nedostatak mašte, kao tradicionalnu ljudsku aroganciju (pa naravno da smo mi centar svemira) i (najverovatnije) kao najbolje sredstvo da se gledaoci užive u nešto što im je slično. (Kao odličan primer promišljanja vanzemaljaca uzeti tri nastavka knjige “Rendezvous with Rama” Arthur C. Clarka.) Ali ostatak Pandora univerzuma? Tu valjda ima prostora za razigravanje. Ne baš. Evo, uzeću nosoroga, pa ću mu nakačiti čekić umesto roga. Konj je isti kao zemaljski, samo što ima koštanu grivu i dve noge viška (???). Leteća stvorenja su manje više pterodaktili… itd. A fauna je onako new-age mushroom trip. Lucasovi odlakavljeni slonovi sa nakačenim ovnujskim rogovima imaju više života.
Naslepo uzmite bilo koju knjigu Ursule Leguin pa ćete imati višestruko razrađeniji i maštovitiji “alternativna majka priroda” univerzum od ovoga.

- Evo uporedite samo nivo elaboracije u smišljanju mogućeg budućeg ili totalno fiktivnog univerzuma iz nekog od gore pomenutih filmova. Za 2001: A Space Oddyssey je na primer smišljano poduže uputstvo za korišćenje svemirskog toaleta (koje je posle, ako se ne varam, NASA upotrebila) koje se vidi na par sekundi u filmu. Da ne pominjem pažnju poklonjenu svim ostalim detaljima. Lucas je unajmio vodećeg eksperta na polju bajki, Bruna Bettleheima, kao konsultanta na scenariju. Zato Star Wars živi i dalje. Blade Runner sa svojim nebrojenim slojevima mogućeg LA-a iz 2019. I Jackson koji je bez obzira na gotov literarni predložak (još teži zadatak, ako se uzmu u obzir i horde fanova) perfektno oblikuje Middle Earth koji je zahvaljujući bezbrojnim ilustracijama i Tolkienovim opisima legitimni deo svetskog folklora. Dodati tu i Scottovog Aliena gde je napravljen sjajan kontrast zemaljsko-vanzemaljsko tako što su unajmljena dva odlična umetnika (Ron Cobb i HR Giger). Treba li da pominjem i stepen razrađenosti priče u pomenutim filmovima.
E, svega toga u Avataru nema.

- Vratimo se na Cameronov tečni metal iz T2. Pre ere kompjuterskih filmskih efekata sve je išlo pomoću štapa i kanapa. Svaki svemirski brod je tu morao nekim mukotrpnim radom da se smisli i napravi u već nekoj razmeri i sa podosta detalja. Uporedite samo detaljnost i uverljivost iz Star Wars 4-6 i iz Star Wars 1-3 pa će vam biti jasnije. Razvojem kompjuterskog 3D oblikovanja prilično su smanjeni troškovi produkcije, ali je dat neviđen prostor za lenjost i lažiranje (prenatrpanošću se krije nedostatak suštine). Ako ste ikada otvorili i probali bilo koji 3D program sve će vam biti jasno. Najlakše je napraviti nekakve fluidne objekte koji kao da su izliveni iz jednog komada, pa im još i dodate neku blistavu teksturu. Stvorenja izgledaju kao da su izašla iz igrice SPORE. Plastična površina poprskana raznim bojama. Ko će sad tu da se bavi nekim detaljima, vidi kako to super bre izgleda. I tu se stvari nisu promenile za 20 godina (uz časni izuzetak Petera Jacksona). I dalje to sve uglavnom izgleda plastično i nedorađeno i računa se samo na sjaktavost (da ne grešim već grešnu dušu, Camronove mašine po pravilu odlično izgledaju). Boljka od koje izgleda boluje ne mali broj filmova sa kompjuterskim efektima, pa i ovaj.

- Upitao sam jednog ovdašnjeg dizajnera zašto mu se tako dopada film, na šta on: “Pa meni je to super, sve 3D, pa ja letim s njima, pa strava… i tako.” Mogao si isto tako da uživaš u 3D projekciji kocke koja se okreće i leti. Svaki drugi holivudski spektakl dobije 3D tretman, pa nikom ništa.
Sredinom 80tih (pre 25 godina!) je izbačen Jaws 3D i mene odveli da gledam film u Novom Sadu. Počeli su da koriste naočare sa različito polarizovanim folijama umesto klasične kombinacije crveno/zeleno(plavo) i to je malo unapredovalo tehniku. Sve je to bilo strava i živo i strašno i uzbudljivo… kad imaš 13 godina. Posle 25 godina se tu ništa nije pomaklo. Tehnika je ostala ista: fake 3D kao pop-up razglednica gde su različiti planovi “razdvojeni” po dubini. Zadnji planovi kadra koji su obično neoštri izgledaju još neprirodnije pošto su i dalje neoštri, ali su izdvojeni kao kartonski isečak. Snimanje za 3D po pravilu ide "ajd sada da svaki kadar bude 3D-ičan. Kada imate na raspolaganju 140 karaktera u Twitteru NE MORATE da upotrebite svih 140!
E da, ipak se nešto promenilo. Naočare nisu više kartonske nego plastične.

A revolucija? Pa ta kamera je super pošto režiser može da vidi skoro gotov proizvod kroz istu. Glumci i dalje bauljaju prema nekim markerima, a meni kao gledaocu baš i ne znači mnogo.

Sve u svemu bogobojažljivo slavljenje kapitalističkog preterivanja, a ne divljenje filmu.
Najdvodimenzionalniji film ikada napravljen za gledanje u 3D-u.

Ili što kaže Billy Flynn u mjuziklu “Chicago”:
“Give ‘em an act with lots of flash in it
And the reaction will be passionate
Give ‘em the old hocus pocus
Bead and feather ‘em
How can they see with sequins in their eyes?”

PS: “I am a HAL 9000 computer. I became operational at the H.A.L. plant in Urbana, Illinois on the 12th of January 1992.”
HALe, srećan ti rođendan!

PPS: Voleo bih da mi obožavatelji ovog dela objasne zašto ga vole, a i oni koji misle da je dobar, zašto je dobar.

link ka originalnom članku >>>

Whore*

2009-12-01T06:09:00.002+01:00

Wanna grow up to be, be a…
Sloba je 1989. okupljao ovce po Gazimestanu, a ja sam za Vidovdan ispustio teg na nogu (suvi treninzi plivačkog tima u Bečeju) i skrckao dva prsta. TV premijeru Boja Na Kosovu sam dočekao stenjući od bola. Valjda je to trebalo da me upozori. Ali, nije.
Fokus raspusta posle trećeg srednje je bio izlazak mitološkog prvog albuma The Stone Roses. Tu negde počinje i opsesija bendom The Jesus and Mary Chain (Automatic). Nekoliko Pixies numera se vuklo po nekim mixed tapes. “Gigantic”, “River Euphrates”, “Levitate me” i tome slično…

Talking sweet about nothing.
“Doolittle” je bio prvi celokupno i sa pažnjom preslušani album ovog bostonskog benda. Kaseta sa uredno snimljenim A i B stranama, ne sećam se više od koga, i ispisana ljubičastim flomasterom (ne, nisam u to vreme znao za The Purple Tape). Čudno, agresivno, a melodično, mračno, a energično. Ništa ne razumem šta pevaju. Promiču tu neki “Un Chien Andalou”, pa mutilation, pa majmuni na nebu… Nema veze, jako je dobro i ne mogu da ga pigeonholujem u ništa što sam do sada čuo. A i vrlo je fino leglo na late-teen “I wanna change/destroy/rule the world” mood.

Cease to resist, giving my goodbye.
Nisam bio na beogradskom koncertu. Sa TV-a se sećam Garažnog Geta i špice gde se čuo Debaser (kao i (I’ve got) A Catholoc Block - Sonic Youth). Na zadnjim koricama Ritma su izlazile reklame za 4AD izdanja. Throwing Muses, Cocteau Twins i Pixies. Sledeće godine JNA kupi sve živo, i sposobno i nesposobno. Kraj detinjstva, septembar, vojska, Pančevo. Uskoro izlazi i Bossanova, a drugar na poklon dobija Sonic Youth LP “Goo”. U prodavnici ploča vidim Morrisseyev “Kill Uncle”. Silni koncerti po Beogradu koje propuštam zarobljen iza žice. Mrak je počeo da pada.

Prithee my dear, why are we here?
Selim se za Beograd, počinjem studije arhitekture, počeo i rat. Sećam se fotokopiranog plakata za “Trompe Le Monde” na crnim vratima Black Door-a u zgradi JDPa. Nadirući grunge talas sam hop-cup preskočio. Grdni teenage angst sam preživeo sa The Smiths, a još jedan mi svakako nije trebao. Neblagonaklonost grunge-u je doprinela i veza sa klincem koji se ložio na Nirvanu i Pearl Jam. With all do respect, sve mi je to bilo uvezano sa rečima “plitko”, “jeftino” i “dosadno”. Tada već nepostojeći Pixies su mi bili retko parče mraka koji svetli.

Take me away to the nowhere plains.
Put između Beograda i Bečeja me je često nanosio u Novi Sad. U to vreme sam bio nesrećno zaljubljen u jednog tipa kod kojeg smo slušali ploče i pušili travu. Maglovito budalasanje je bilo začinjeno redovnim preslušavanjem čitavog Pixies opusa sa ploča. Nadrealnu loud-quiet-loud muziku sam konačno upotpunio i detaljnim pregledanjem svih omota. Total remek delo spoja slike i zvuka. Pixies sviraju, Vaughan Oliver dizajnira, a Simon Larbalestier fotografiše. Sve to zajedno je bilo neodvojivi deo mog tween odrastanja.

My blood is working, but my heart is dead.
Završavam fakultet i zatičem se u rupi u kojoj nikome ne trebam i ničemu ne služim. 4AD posthumno izdaje šta stigne. Malo živi snimci, malo kompilacije. Daj šta daš pored ona 4.5 kanonska albuma.

There’s a creature in the sky.
Pri poseti Bostonu idem u bezuspešnu potragu za reliktima. Rathskeller klub je odavno zatvoren, a u obližnjoj prodavnici ploča sekcija Pixies je prazna. (Detaljno opisano u Americana Tidbits No. 7, “U potrazi za drekavcima”). Niko ih se ne seća. Kao da nisu ni postojali. Dobro, to što su se oformili u Bostonu ne znači baš toliko koliko se misli. Ima tu podosta Kalifornije i srednjeg zapada. A ionako su uvek bili veći u Evropi, nego u rodnoj Americi. Pixies su bili vrlo kratak bljesak (na koji je bila nalepljena ona užasna nalepnica “alternative”) koji je navodno jako uticajan, ali kojeg niko nije mogao da iskopira.

Hope everything is alright.
2004te izdaju nekakav singl Bam Thwok i dešava se reunion koji sam ispratio preko dokumentarca iz 2006te pod nazivom “LoudQuietLoud”, a koji nađoh slučajno u sada zatvorenoj prodavnici ploča na St Marksu. Četvoro ljudi okupljeno zbog para i pretty much nothing else. Debela beba Francis je gadno na valijumu. Tenzija između njega i Kim Deal kao da nikad nije ni prestala. Ova na turneji priprema numere za The Breeders, Joey Santiago (jedini stabilna tačka benda, svira kao da je 1988.) radi svoje tezge, a Lovering je nakratko odvučen od svoje karijere mađioničara. Užasno tužno. Sva ta divna muzika koja mi toliko znači. I zašto ja gledam te ljude? Gasim DVD i palim iPod.

Chasing voices he receives in his head.
Na proputovanju kroz prašnjavu i osunčanu Kaliforniju sam dobio mnogo više Pixies vibe-a nego u Bostonu. U knjižari na Sunset Stripu u LA-u kupujem “Doolittle” 33-1/3 izdanje by Ben Sesario. Čitam na preskok dok se vozimo kroz pustinju Mojave i Death Valley. Autor davi Black Francisa vozeći se po Oregonu. “A šta znači ovo, a šta znači ono…?” Ok, pitao se i ja dosta puta i prekopao podosta da pronađem. Nemaju reči veze, tamo su jer dobro stoje. Nema tu poruke, u pitanju su dobre pesme. Pixies muzika vam ulazi (da izvinete) onako od nazad, overrajdujući racionalne filtere kao Lynchovi filmovi. Ne znate šta se desilo, ali osećate kompletnu sliku. I još je bolje ako se ne trudite da objasnite uopšte. Samo se prepustite.

All I’m saying, pretty baby.
Pri povratku u Njujork na ulici vidim nekoliko drljavih žutih plakata koji najavljuju “Doolittle” svirke povodom 20 godina od izdavanja. Manično tražim karte. Sve rasprodate. Nabavljam jednu po paprenijoj ceni od tapkaroša jer to nikako ne sme da se propusti. U međuvremenu su Pixies procurili i u ono što radim. Malo na Margine, malo na majice, malo na ilustracije… Na preskok čitam i potpisani primerak “Fool the World” (oral history of band called Pixies) kupljenu pre par godina. Vans je počeo da radi i model Pixies patika, a Minotaur je izdao 3kg težak dekadentno bogati box set sa svim albumima na raznim medijumima uz DVD raznoraznih snimaka i sav Oliver/Larbalestier artwork u knjizi. Stavljen je na deda mrazov spisak.

Black tear falling on my lazy queen.
Hammerstein Ballroom na 34. ulici, 25. novembar, sipi neka kišica. Grandiozna dvorana, gužva, tapkaroši… Ako ćete mainstream svirku idete iznad 14. ulice, ako ćete malo manje mainstream onda ispod 14. ili preko reke, one istočne. Ok, payback time. Zaslužili su. Crko mi upaljač i tražim šibicu od prvog pušača. “Man, are you excited about the concert? I am!”. “Yes I am. I remember when Doolittle was released”. “Dude, that’s so before my time!” O, da. To neko vreme prošlo i malo me steglo u grlu. Tweet pre koncerta: “Speaking of necrophilia. I’m going to see Pixies tonight. Doolittle gig.” 6:05 PM Nov 25th from TweetDeck, na šta gospodin Trklja posle još par tweetova odgovara “nemoj da budeš. sklopi oči i igraj. seti se hladnih noći, provincije, beznađa, rata. flip your wig ;)” 6:38 PM Nov 25th from web. Najgore je što sam se setio i sećam se i da me ubiješ ne mogu da zaboravim.

Look at me.
Ovo je bila treća njujorška svirka (napravili su te večeri još jednu posleponoćnu zbog potražnje). Na video wall-u počinje da se vrti “Un Chien Andalou”. Njih četvoro izlaze i Kim Deal najavljuje b-sides. Posle četiri numere kreće “Debaser”. Opet ona “I wanna change the world” energija, događaji se sami premotavaju, šta ćeš biti kad porasteš, biću kreativni rušilac, ako me ne ubiju… Posle toga kao i na albumu sve tone u mrak, onaj blistavi. Na “I bleed” je sve osvetljeno crveno i ja mahinalno zapušavam usta šakom, kao kad hoćete da povratite. Ja taj refleks imam kad hoću da se rasplačem. Užasno me je blam. Jelena sva sreća stoji ispred mene pa ne vidi. Malo se saberem i prepustim se vožnji kroz smrt, sex, destrukciju, kurve i finalno kopanje očiju. Najbolji način da vas ne pojede mrak je da vi pojedete njega.

The sound that the mother makes when the baby breaks.
Sve je to pristojno i kako spada odsvirano. Santiago i Lovering rade svoj posao, Deal “kao, ajde tu sam, šta sad”, a Francis se i dalje ponaša kao da je sam na sceni. Na “Here Comes Your Man” ide video omaž originalnom fake-lipsync spotu. Svo četvoro se beče u fazonu “what the fuck am I doing here?”. Na dva bisa sviraju još 6 numera. Malo B strane Doolittle singlova, malo razni hitovi. Into The White (B strana “Here Comes Your Man”) je ispao poduži sonični zid, a Velouria nije ni odsvirana. Posle par taktova Francis je prekinuo iz meni neznanih razloga, na šta je Deal uz osmeh odbrusila nešto što je zvučalo kao “šta je sad koji kurac???”. Ništa se vidim promenilo nije. Prešli su na Gigantic i završili sa Vamos. Izlazimo napolje.

Even there’s a reason, it’s silver, it’s gone.
Ujutro sedam na voz za Boston. (Nekoliko mesta od mene sedi Justin Kirk (Weeds, Angels in America), eto i linka ka Santiagovom soundtracku za Weeds.) Sledeći koncert je u Bostonu. Ne, ne idem i na taj. Silazim na stanici Route 128. Thanksgiving praznici kod Stivenove familije. Na stolu Boston Globe, a u njemu music gift guide i pola strane o Pixies/Doolittle koncertima. Pred kraj članka komentar Tanye Donelly: “It’s like divorced parents making some friendly allegiance for the sake of the kids.” Pokušaš da oživiš ono lepo i ponovo provariš ono gadno pošto zaboravljanje ne pomaže. You can run, but… oh, fuck all.

I break the walls and kill us all.
Dvadesetak minuta posle koncerta je počela prodaja limitiranog (1000 kom) CD izdanja kompletnog koncertnog snimka te večeri. Nabavio sam kopiju pod brojem 143. 28 numera (25 pesama) na dva CDa. Snimak baš ne može da se meri sa koncertom, ali je prilično dobar as far as koncertni snimci go.
Okačio sam ga u dva dela i reko’ da podelim…
(m4a format, sve kompresovano u dva zip fajla)
prvi deo (90 Mb)
drugi deo (98 Mb)

“Just as in a great tragedy, the hero must get his terrible vengeance, the walls have to come down, and everybody dies.” (E. Sisario, “Doolittle”)

fotografije sa Doolittle koncerata
http://www.flickr.com/photos/forklift/sets/72157622874604888/
http://www.flickr.com/photos/24817051@N03/sets/72157622748161539/
http://www.flickr.com/photos/dollsneerpiece/sets/72157622866099942/

*predviđeni, pa promenjeni prvobitni naziv albuma poznatog kao “Doolittle”

link ka originalnom članku >>>

Ukus poda

2009-11-21T06:14:00.002+01:00

Nisam nikad bio neki veliki ljubitelj koncerata iz nekoliko razloga. Nikad ne znam šta će da me sačeka. Nervira me čekićanje za karte i za početak. Veliku količinu telesa uz prateći body odour više ne nalazim primamljivim, posebno ako se narod okupio samo zato što je čuo da je to neki super bend. Stajanje pred binom mogu da opravdam samo ako ću da đuskam. Volim lepo usnimljenu muziku koju mogu po želji da slušam na dugme.
Ok, ima tih kvaliteta koji ljudi tako često ističu. Te živa energija, te druženje i za/polivanje pivom, te face na sceni i tome slično. Ermm, ne hvala.
Uglavnom idem na koncerte ljudi koji me baš baš zanimaju ili da overim neki mladu nadu, a beskrajno me ne interesuju stadionske atrakcije. (Sva sreća da niko od mojih ljubimaca ne može ni da priđe stadionu.) A posebno me ne interesuje “ajmo na neku svirku” random koncert kao ideja večernjeg izlaska.
A najviše me zanima kvalitetni višak u vidu buke koju nisam mogao da čujem na studijskom snimku. Da se razumemo, buka je više pitanje kvaliteta zvuka nego decibela, mada i u potonjima ima nešto. Neodoljivi kvalitet melodične buke za kojim uvek tragam je savršeno oličen u pesmi “Taste The Floor” benda The Jesus and Mary Chain, a sa albuma “Psychocandy”. Melodija umotana u fuzz/buzz/feedback/reverb, kao kad imate tek malo povišenu temperaturu (37.2 C), pa vam je onako prijatno nelagodno taman ispod bolnog praga. Glava vam pulsira, trnci vam mile po koži, ježite se, a slike se nekontrolisano roje u magli međ javom i međ snom. Veganski jedan natural high. (Analizom ovoga se bavio na last.fm žurnalu). Ima tu i Phila Spectora i Velvet Underground i bog zna čega još, ali to je sve bilo pre mog vremena. Glavna referentna tačka dole pomenutih koncertnih nastupa će biti JAMC, sveti duh svetog muzičkog trojstva u koje bih svrstao Sonic Youth (father?) i Pixies (son?). Braća Reid se nešto pomirili pre dve godine, pa malo nastupali, napravili novu pesmu, izdali lep box set “The Power of Negative Thinking” i kao to je to. Sve nešto čekam da se nakane snimiti novi album ili ne daj bože da naprave svirku, a da nije u pustinji. U desetogodišnjoj rupi od izdavanja poslednjeg albuma, pored konstantnog preslušavanja starih albuma i kopanja po raritetima našle su se i razne kompenzacije (zamena da se razumemo ne postoji). William Reid nešto pravio sa bendom Lazycame, pa onda Jim R i Lurie prčkali sa istomišljenicima u bendu Freeheat, a mlađa sestra Reid, Linda, uz bratsku pomoć uradila super album Little Pop Rock pod imenom Sister Vanilla. Tragalo se i za svim i svačim što podseća na divine JAMC zvuk i tako se našlo razne vanbračne dece amfetaminskih Isusa i Marije na lancu. Dok se braća ne nakane bastards će da posluže.

Crocodiles, A Place To Bury Strangers, Holy Fuck (23/05/09, Bowery Ballroom)

Crocodiles
Dva momka iz San Diega, Brandon Welchez i Charles Rowell, su prošli zasebno/odvojeno u poslednjih 7-8 godina The Plot to Blow Up the Eiffel Tower, Skull Kontrol, The Prayers… Skoro su izdali svoj prvi album “Summer of Hate” kao Crocodiles (po prvom albumu Echo and the Bunnyman). Pitchfork mu dao 4.1 pošto kao ne mogu ni da priđu zvuku koji prave No Age ili Wavves sa kojima su uterani u isti koš i zato što besramno skidaju JAMC. Da, i? Billboard i All Music Guide ih više vole. Kao i ja.
Postavka je opet posveta JAMC-u. Njih dvojica sami na jedva osvetljenoj sceni, a Welchez izgleda kao mešanac Jim Reida i Bob Dylana. Gitara, glas, a ostalo “s trake”. Nadam se da u istoj tradiciji neće trajati samo 10 minuta, pa još i uz nerede. Dobro, ipak je ovo 2009-ta. Svirka je trajala čitavih 20 minuta (album nešto jače od 30). Momci su pristojni, kako i doliči vremenu. Provejavaju Sucide i Velvet Underground (pa mi zazvučaše i kao The Black Angels), ali je moglo malo glasnije (ipak ima nešto u tim decibelima). Završavaju sa “I Wanna Kill”, naj-JAMC numerom. Nije bilo vremena za omiljenu mi 7-minutnu vožnju “Young Drugs”.
A Place to Bury Strangers
Već spominjani navodno najglasniji bend Gothama grada je bio lokalni doprinos Holy Fuck/Crocodiles turneji. Frontmen David Ackerman je ranije svirao u još jednom dragom mi MBV-influenced bendu, Skywave. Toplo preporučujem preslušavanje ovog proto-APTBS benda. (Imaju i nekoliko lepih Slowdive-like numera).
APTBS imaju sve ono gore 37.2 C navedeno, a uz dodatak novinarske fame. Bili su pratnja bendovima Brian Johnstown Massacre, MGMT (zašto, pitao bih ja), Black Rebel Motorcycle Club i The Jesus and Mary Chain (but of course). I glavni su razlog što sam uopšte posetio ovaj događaj. Velvet Underground/Warhol-like video projekcija po zamračenim siluetama članova benda i val prijatne buke su manje više za mene bili vrhunac. Bez uvoda, razrade i zaključka. Fino i konzistentno. I, avaj, prekratko.
Holy Fuck
Eksperimentalni kanadski bend vrlo blizak ukusu 00’s dvadesetogodišnjaka. Prave prijatnu (očajnog li epiteta) muziku, skoro za ples. Igranje analognim mašinama i sinkopirani ritmovi uz nerdy stav tako drag silesiji bendova preko East Rivera. Jedan od članova je, čujem, pobegao iz benda Enon. Iako su glavne “zvezde” večeri njihov nastup mi je bio više onako afterparty, a i ne prave my kind of noise. Vreme je za piće.

The Vandelles, Morning After Girls, The Warlocks (14/08/09, Bowery Ballroom)

The Vandelles
Iz redova najmlađeg naraštaja JAMC vanbračne dece, nastali merdžovanjem dva lokalna benda, Del Black Aloha i The Mercenary Band. Lepi, mladi, malkice zbunjeni (onako prigodno), ali dosta dobro prže. Debi album “Del Black Aloha” je za Evropu izdat na Spoilt Victorian Child etiketi koja izdaje i obećavajuću teksašku JAMC decu, Ringo Deathstarr. Za Ameriku izdali za Safranin Sound (The Vera Violets, Alcian Blue…). Sasvim obično osvetljeni (ipak su samo otvarači) otpržili su pola sata nečega što po novinama vole da zovu “noir rock ‘n’ roll”. Pored Taste the Floor momenta sam dobio i ne mali praznik za oči. Frontmen je mnogo zgodno i energično muško dete, a nikako za zaboraviti je i isto tako zgodna ženska ritam sekcija (Honey i Lisha). O njima bi još trebali čuti.
The Morning After Girls
Australijanci poznati svojevremno kao pratnja za Black Rebel Motorcycle Club (jedni od retkih JAMC “sledbenika” koje ništa baš nešto ne volim), Bryan Johnestown Massacre i Dandy Warhols. Muzika lagano na tragu onoga što tražim, prilično neupamtljiva tako da se dalje istom neću ni baviti.
The Warlocks
Neo-psycho hedlajneri iz Kalifornije koji popunjavaju onaj hipnotički Velvet Underground aspekt JAMC zvuka. Slušao sam ih uvek u paketu sa The Black Angels. Ne toliko buka koliko opet draga mi psiho vožnja tipa Jim Morrison priča sa gušterima u pustinji. Ima tu dosta i Kalifornije i Timothy Leary-a, a sve lepo spakovano za XXI vek i svirano u skoro totalnom mraku. Ovogodišnji album “The Mirror Explodes” nije baš sjajno prošao kod kritike (za koju nas uglavnom bulja zabole). Sve je to malo sporije nego do sada, pa sam morao da prisednem, ali i dalje vozi na pragu 37.2 C. Negde pred kraj su odsvirali i me-pleaser “Standing Between Lovers of Hell”.

Hope Sandoval and the Warm Inventions (10/10/09, Music Hall of Williamsburg)

Hope Sandoval and the Warm Inventions
Ovo je najbliže što sam uspeo da priđem JAMC-u. O eteričnoj gđici Sandoval se već sve dobro zna. Tri albuma sa Davidom Robackom u Mazzy Star su neo-psycho biblija koja se redovno preslušava. Sve se to malo razvodnilo sa novim bendom The Warm Inventions, ali ipak je u pitanju jedna od najlepših žena sa jednim od najlepših glasova ikada koju sam svojevremeno i slikao. Ne zaboraviti i njena razna gostovanja, a posebno na poslednjem JAMC albumu, kao ni vezu sa bratom Jimom. Izdali oni konačno i svoj drugi album i jako retka šansa da se Hope čuje/vidi/doživi uživo se konačno ukazala. Kalifornijska ružica retko drži koncerte i drži se podalje od javnosti u svom već bukvalno shoegazing, autističnom maniru.
Fotografisanje je strogo zabranjeno, a i na puštanje bilo kakvih zvukova se popreko gleda. Uglavnom polumrak sa par plavih svetala, a ona i dalje božanstvena i fragilna i u svojim ranim četrdesetim. Uglavnom stoji kao zbunjena školarica, pa okrene leđa publici kad se poduhvati ksilofona. Svirali su uglavnom ceo prvi album Through The Devil Softly, sa par numera sa prvog, Bavarian Fruit Bread (na kojem je obrađena JAMC numera Drop). Meditativno, a energično… baš ono što smo i tražili i očekivali. I pored višečasovne tonske probe, Sandoval se bunila da se ne čuje dobro (istina), a u jednom trenutku je na “Hope, we love you!” odgovorila sa “If you love me tell people to shut up.” Ooops, ruža pokazala bodlje, a opaska je onako uflekala fantastičan koncert.
Skandal se desio na sledećem koncertu na kojem je napustila binu nezadovoljna zvukom. Masa je počela da skandira Colm Ó Cíosóigu (članu legendranih My Bloody Valentine) da zasvira nešto od MBV. Posle pola sata su je umolili da se vrati, a ova je između pesama prokomentarisala “I’m a country girl. I hate New York!” To je ponosnim njujorčanima prelilo čašu, pa su neki ljudi počeli da izlaze. Ogorčenost nadrkanošću Sandovalove je najjezgrovitije sažeta u jednom tweetu Sashe Frere-Jonesa “Go the fuck back to wherever you’d rather be.”

The Black Angels, The Raveonettes (14/10/09, Webster Hall)

The Black Angels
Pominjani teksašani čije ime je direktno preuzeto od The Velvet Underground. Zvuče kao neko ko je za The Doors čuo preko Coppolinog Apocalipse Now. Čitav nastup bi se mogao opisati kroz zadnje scene ubijanja Kurtza iz pomenutog filma. Hipnotičko-šamanistički egzorcizam. Obasjani paklenim crvenim svetlom odsviraše pola sata, uglavnom sa mnogo boljeg prvog albuma “Passover” uz nekoliko me-pleasera. Zvuči malo čudnjikavo da oni budu predgrupa za The Raveonettes, ali tu je link JAMC/Velvet Underground. A i sa svojim toplim halucinantnim mrakom su poslužili kao odličan uvod u ceo koncert.
The Raveonettes
Ovaj danski par neguje više onu bubblegum stranu JAMC zvuka, ali nikako bez ironijskog odmaka. Promovišu svoj novi album “In and Out of Control”, a gitaristu Wagnera sam video na pomenutom Hope Sandoval koncertu. Svirka super profesionalno odrađena i zabavna. Onako kao prom night, veselo, lepo i mladalački uz eventualni leš zatrpan under the wall of sound. Taman nešto jače od sat vremena. Me-pleaser “Suicide” sa novog albuma i nekoliko hitova tipa “Aly, walk with me”. Verovatno jedina svirka bez ikakve zamerke.

Ostaje još treći član svetog trojstva, Pixies. Sledeće nedelje drže 4 Doolittle koncerta u čast 20 godina od izdavanja istoimenog albuma. Na šta će to da liči/zvuči videćemo u sredu. A izveštaj će da usledi.

—————————————————————————-
P.S.
Još nekoliko non-JAMC related koncerata, kao deo šestomesečnog koncertnog izveštaja.

Sonic Youth (03/07/09, United Palace Theatre)

Sonic Youth
O komornom nastupu Sonic Youth u Apple prodavnici u SoHo-u sam već pisao ovde (Buka u modli). iTunes su nešto i izdali Live EP sa tog nastupa. Prva “prava” svirka se desila ubrzo nakon toga u nadrealnom prostoru United Palace-a na samom vrhu Menhetna. U pitanju je stari Loewe bioskop iz tridesetih dizajniran u nekom hibridnom “orient meets art deco” stilu. Krajem 60tih se u zgradu uselila crkva, da bi odnedavno ponovo postao koncertni prostor. Malo je odalje (”You must take the A Train To go to Sugar Hill way up in Harlem”), ali se isplati.
Svirao se skoro ceo novi album, uz pre-Daydream Nation numere kao što je “Sprawl”. Sve cool i jako lepo i bučno izvedeno uz povremene apoplektične napade T Moore-a. Na poslednji bis su izveli “Death Valley 69″. Jedina reč koju mogu da upotrebim je “zastrašujuće” u, erm… najboljem smislu te iste reči. Pesma je i na snimku sa sve dementnim Lydia Lunch vrištanjem prilično uznemirujuća, ali ovo je bio nepatvoreni sonični horor. Opet taj divni spoj nelagode i čistog uživanja (Clive Barkerov sadizam nekako springs to mind).

The Ultimate Summer Beach Party, The B-52s (18/08/09, Governors Island)

The B-52s
The B-52s su i posle 30 godina nabolji party bend. Još bolje ako je party na plaži. Governors Island, ostrvce podno Menhetna i nekadašnja vojna baza se pretvorila u letnju izletničku destinaciju, a posetioci su namamljeni i koncertnim programom. Cassey Spooner (Fischerspooner) je nešto smarao za DJ pultom pre nastupa, pod nogama pesak, vreme toplo, a nebo se nešto preteće mrči. Pet matoraca svira samo crowd-pleasing numere (kad bolje razmislim SVE numere su im crowd-pleasing) ispresecane materijalom sa novog albuma. 45 minuta besomučnog đuskanja, znojanja i horskog pevanja… i onda je krenula oluja. Ona prava. Svi smo se zbili pod svadbarski šator i posle dodatnih 45 minuta čekanja da oluja stane bend je rešio da se ne vrati na scenu. Jebem ti ozlojeđenog jehovu koji je sad našao da piša po narodu. Spooner je nastavio da smara, a mi smo polumokri seli na trajekt za nazad gde se nastavilo pevanje onoga što se nije čulo.

Peaches (19/06/09, Music Hall of Williamsburg)

Peaches
Peaches izdala novi album, pa u promociju. Akt uvodnog artiste je počeo da obećava dobar provod. Matora striperka pokupljena sa ulice peva karaoke. Vrhunac su bile upaljene šibice zabodene u bradavice. Bring it on! Drums of Death posle nje je nevredan pominjanja. Novi album Peaches “I Feel Cream” je onako više eratični hip-hop nego što je electroclash (favorites: Show Stopper i More). Ja uvek očekujem “Teaches of Peaches”. Kanadska učiteljica je vrhunski performer i svaki show je, pa… show! Menjanje kostima, pentranje po balkonima i publici i odlična izvedba. E sad, taj novi album i nije nešto što može da se pretvori u kontnualni DJ set uz koji može da se đuska duže od 15 minuta. Stvar su spasili hitovi kao što su “Lovertits” i “Fuck the Pain Away”. Počeo sam malo da se brinem kad su krenule da me bole noge od stajanja i da me hvata dosada.

Sleepy Sun, Bridezilla, Autolux (14/09/09, Bowery Ballroom)

Autolux
Debi album ovog kalifornijskog benda, “Future Perfect”, uopšte nije loš. Onako jedan r’n'r, pa su sarađivali sa UNKLE, pa ima tu svašta lepo za čuti. Ona dva uvodna benda se ni ne sećam. Autoluxov nastup ne nudi nikakav bitan višak u odnosu na snimljeni materijal. Lepo je to sve izvedeno i prilično neupamtljivo, osim fenomenalne bubnjarke. Par numera sa predstojećeg albuma koji se odlaže već mesecima i to je to.

Dead Weather (17/07/09, Terminal 5)

Dead Weather
Mega hibrid grupa koju predvode Alison Mosshart (The Kills) i Jack White (The White Stripes). Ako uzmete kvalitetne sastojke jednog i drugog (a verovatno i The Queen of Stone Age i The Raconteurs) trebalo bi da se dobije nešto prilično dobro. Ja sam bar očekivao neke PJ Harvey tragove od The Kills Mosshartove. Nastup je ispao jedan od najgorih koncerata na kojem sam ikada bio. Prenapučeni trendi prostor na tri nivoa pun bele dece iz najsrednje klase koja se lože na r’n'r, a uz nadrkane izbacivače i sve ostalo. Na sceni neko beskrajno dosadno rokenroliranje. Zbir je samo ponudio manjak. Trebalo mi je biti sumnjivo u startu kad mi je najslušljivija numera bila obrada Numanove pesme “Are friends electric”.

fotke sa koncerata na
http://www.flickr.com/photos/macasev
The B-52s
Sonic Youth

link ka originalnom članku >>>

It’s so fucking obscene

2009-11-10T06:06:00.001+01:00

It’s better than a sex scene and it’s
So fucking obscene, obscene, yeah
“Mobscene” - Marilyn Manson

Slavoj Žižek se u svojoj najnovijoj knjizi “First as tragedy, then as farce” bavi na manje-više očekivan način ideološkom situacijom s kraja prve dekade XXI veka. Naslov je preuzet iz Marksovog aneksa Hegelovoj tvrdnji kao se veliki istorijski momenti ponavljaju dva puta. Jednom kao tragedija, a drugi put kao farsa. Uz opet dodatu Marcuseovu napomenu da to drugo farsično ponavljanje može biti strašnije od onog prvog tragičnog.
Pad berlinskog zida 1989. je označen kao pad komunizma, kraj hladnog rata i kao pobeda liberalne demokratije, bar u Fukuyaminom Kraju Istorije. Liberalno-demokratski kapitalizam je prirodno stanje društva. Kao drugu istorijsku tačku u razmatranju, uz nezaobilaznu 9/11 stanicu, Žižek uzima finansijski meltdown iz 2008.

U prvom delu knjige se bavi pokušajem demaskiranja ideoloških mehanizama kapitalizma kao ustanovljenog “prirodnog” poretka koji nema alternativu. Od toga da se i sam socijalizam koristi u spašavanju kapitalizma na primeru bail-outa General Motorsa. U pitanju je simbolički temelj američkog sistema i ne može se tek tako prepustiti kapitalističkom zakonu tržišta (!) i tu utrčava država da spase stvar. Do činjenice o izdvajanju 700 biliona $ za spašavanje bankovnog sistema, dok je planirani fond za pomoć poljoprivredi III sveta od strane međunarodne zajednice 22 biliona $ (do sada je izdvojeno 2.2 biliona $). Višestrukost raznih izbora kojim smo bombardovani na primer samo maskira nedostatak izbora kada se radi o fundamentalnoj strukturi društva u kojem živimo. Konstantan pritisak da nešto izaberemo nas čini nemoćnim da uopšte krenemo da mislimo šta želimo i šta nam treba. Naterani smo da živimo KAO da smo slobodni.
Juče se baš stojim u prodavnici ispred police sa toalet papirom i vrtim po glavi koji sam kupio prošli put, jel sa tri ili četiri sloja, jel mi treba onaj extra ili je regularni dovoljan… Brisanje bulje kao suštinski egzistencijalni problem.

Nije u pitanju samo mapiranje i listanje simptoma, nego i traženje krivca. U istoriji slobodnog tržišta koje pisano u šok talasima (Naomi Klein) levica nikada nije ponudila nikakvo kvalitetno rešenje, a pad narodnih demokratija je viđeno kao poraz neautentične vizije socijalizma. Pogrešno pročitani Marks, koliko i loše pročitani Le Korbizije pri planiranju Novog Beograda. Kriva je levica zbog čije se neaktivnosti/nesposobnosti na primer dešava i eksplodiranje ultra desnih snaga. Ili Benjaminova ideja o tome da fašizam okupira neokupirani prostor propale revolucije. Iz tog ugla je zanimljivo Žižekovo relativističko pozicioniranje političkog kompasa. Za liberale u centru i krajnje levo i krajnje desno su različite forme istog totalitarnog ekscesa. Za Levicu prava alternativa leži između same sebe i liberalnog mainstreama. Krajnja desnica je samo anomalija. Slede tu i razni recepti za spašavanje levičarskih ideja i kako videti kroz roze ideološke naočare. Kao i činjenica da se nalazimo u situaciji da samo zamišljamo da ne verujemo u ideologiju/e. Knjigu toplo preporučujem za čitanje i prevođenje.

U svom rezonovanju Žižek često koristi opsceno i kao epitet i kao sredstvo. Za vreme čitanja same knjige isplivale su mi razne (naočigled nasumične) tačke zgrušane opscenosti vremena sadašnjeg (ideološki ofarbanog kao liberalna demokratija + kapitalizam), a kroz sredstva i mehanizme (možemo se i složiti) vladajuće ideologije. Kad kažem opscenost ne mislim na pornografiju. To je ipak jedan iskreni i čisti žanr. Više je u pitanju ta jedna psihoanalitičarska dimenzija na koju i Žižek računa (kao kad uhvatite mamu i tatu da se jebu). Suštinski i duboki osećaj odvratnosti, iščašenosti i nelagode. Nešto što se razlikuje od bazične ljudske gluposti, licemerja, zlobe… dopišite sami. Opscenost sistema i ideologije. Ovaj put ideologije kapitalizma.

A. Prva tačka je upravo Žižekovo predavanje održano u Cooper Union-u povodom izlaska knjige pre jedno mesec dana. Red za ulazak sa kartama je bio oko celog bloka, kao da Madonna gostuje. Razni aktivisti, levičari i spasioci kitova su delili svoje flajere, a ekipa je uglavnom studentsko-progresivna, salonsko-levičarska. Predavanje je bilo opet očekivani stand-up teoretski show (možete ga videti u 6 delova na YouTube-u). Opscenost koju Žižek često pominje sam čuo pravo from the horse’s mouth. Jasna je meni njegova zabavljačka strategija, kao i činjenica da se stvari lakše progutaju ako se umoče u šećer, ali neke stvari su davno prestale da mi budu smešne, bez obzira na moju ličnu sklonost ka humoru. Što reče Jelena Đurović u jednoj emisiji Agit-Popa povodom grandioznog dolaska Biljane Plavšić u Beograd, nema tu više mesta kempiranju kao ha ha hi hi, baš je to zabavno na taj jedan bizaran način. E, pa nije. U tom kontekstu se uvek setim svog nekadašnjeg zgražavanja nad skrivanjem druge knjige Aristotelove Poetike koja se bavi komedijom, a u romanu “Ime ruže” Umberta Eca. Knjiga (i smeh koji ona propoveda) ne samo da je bila opasna, nego je i pretvorena u otrovno oružje. Kako slepi otac Jorge kaže: “Laughter kills fear, and without fear there can be no faith, because without fear of the Devil there is no more need of God.” U poslednje vreme nekako bar malkice verujem slepom monahu, pošto smeh može da maskira vrlo opasne stvari. Pa neke stvari više nisu ni zabavne ni smešne. Dakle, mehanizam samozaslepljivanja uživo i na mestu odakle je kritika istog i potekla.
Posle predavanja ispred zgrade zatičem gužvu koja čeka da Elvis napusti zgradu sa sve policijskim odredom. Valjda da sprovedu primadonu i zaštite je od razularenih fanova. Sve zajedno jedno bizarno ponavljanje modela svetih medijskih krava. Da li je to kritičko podrivanje ideologije iznutra (kao eto sad se zajebavamo) ili blatantno korišćenje modela koji kritikujemo? Ne znam, kažite vi meni.
Po povratku kući na vestima saznajem da je policija bila prisutna zbog navodne dojave o bombi. Sve zajedno smrdi na publicity stunt. Jes’, desničari se zaputili u gnezdo razmaženog liberalizma u Njujorku da dignu Žižeka, od strane medija proklamovanog najopasnijeg mislioca, u vazduh.

B. Pre par dana gledamo HBO dokumentarac Outrage, o gay političarima (uglavnom republikancima) koji tokom svoje čitave karijere glasaju protiv LGBT prava. Gde ćeš goreg neprijatelja homoseksualaca od homoseksualaca samih. Osvrnuti se samo na homo-erotiku srpskih navijača i hate-mongering SPC klera, kao i na logiku “najbolji način da dokažeš da nešto nisi je da to nešto satreš”. E, pa kurac.
U Americi postoji već oduža lista respektabilnih family values što kongresmena i što senatora koji su uhvaćeni in flagranti sa drugim muškarcem i to je sad već stvar lokalnog humorističkog folklora. Većina tih političara je glasala protiv gay brakova i protiv finansiranja AIDS istraživanja. Mnogo ljudi je stradalo zbog takvih odluka i čitava situacija zaslužuje veliki pečat “opsceno”. Razni LGBT blogeri su pokušali da razotkriju i ozbiljnije proanaliziraju takvo ponašanje, pošto se mehanizmi vladajuće ideologije, mainstream mediji, time ne bave ili se bave na taj jedan šaljivi način. Jedan drugi vid opscenosti ovakve situacije je meni privukao pažnju. U filmu je kao good guy prikazan bivši guverner New Jersey-a, James McGreevey koji se posle 15 godina političke karijere outovao kao gay. Slika i prilika iskrenosti, saosećanja, šmrcanja pred kamerama sa sve bivšom suprugom koja eto to sve razume i podržava. A sve opet unovčeno kroz memoare pod nazivom “The Confession”. Stiven je samo u jednom trenutku prokomentarisao “A gde si bio do sada?” Pa gradio sam život u skladu sa pravilima (ideološke) igre. Pod maskom zaradiš novac, slavu, prestiž i kad stigneš do stepena nedodirljivosti možeš sebi da priuštiš i iskrenost, k’o Đilas, onda kad ne boli. U čitavom pokretu za LGBT prava postoji nebrojeno mnogo ljudi koji su tu nešto radili i borili se za prava i čiji su prijatelji umirali od AIDS-a, ali oni ostaju uskraćeni za spotlight jer ne igraju po pravilima. Što bi rekao Roy Cohn u “Angels in America”: “Ja nisam homoseksualac. Ja sam heteroseksualac koji spava sa muškarcima. Homoseksualci su oni jadnici koji ne mogu da proguraju usrani zakon o svojim pravima.”

C. Opscenost celebrity mehanizma je zasebna jeziva priča. Posle određene količine novca, moći i slave postaješ nedodirljiv i većina nekih bazičnih etičkih pravila više ne važi. Sveti fetiš u koji će masa da projektuje svoje snove o “pursue of happiness”, jer to je ono za čim SVI moramo da stremimo. Primera ima naravno bezbroj, a za oči mi zapada slavljenje Michaela Jacksona, prilično poremećene jedinke koja je bila sklona pedofiliji. U Srbiji se svete pedofilske krave recimo čuvaju iz drugog ugla, ali je mehanizam isti. McGreevey može da ćuti 15 godina na jednoj vrlo uticajnoj poziciji i i posle kao nikom ništa, kao hrabar eto čovek. Čekaj bre malo…
Ako si za ulogu svete krave onda izaberi entertainment ili politiku i voila. Stefan Sagmaister, uticajni njujorški grafički dizajner je na pitanje kako je to biti slavni dizajner odgovorio sa: “Pa isto koliko i biti najslavniji vodoinstalater.”
Ipak, i u nespektakularnim profesijama možete biti sveta krava. Shepard Fairey, grafički dizajner do sada poznat po svojoj street art grafičkoj kampanji Obey (gde je kao glavni nosač korišćen rvač André the Giant) je postao još poznatiji po svom, sad već svuda prepoznatljivom plakatu Baracka Obame. Kad se nađeš visoko onda mnogi naravno pokušavaju da te upucaju. Can of worms je otvoren povodom sudskog slučaja gde je Fairey za plakat bespravno upotrebio fotografiju čija prava pripadaju Associated Press-u. Potežu se skupi advokati, optužbe padaju sa obe strane, a sveprisutna ikonička slika optimizma i nade dobija jedan truli undertone opet u skladu sa mehanizmima vladajuće ideologije. Stvar bude još gora pošto je Fairey brisao fajlove i lagao da bi dobio proces. Dizajnerska gilda je poznata po tome da voli da čačka po tome ko je šta i od koga ukrao. Često tu ima samo neznalačkih gluposti (pitanje citata, uzora i krađe su jedna velika i zasebna tema). Slučaj Sheparda Faireya se čini ipak kao jedan od onih ekstremnih i očiglednih primera gde je umetnik izgradio čitavu karijeru na plagijatu. Mark Vallen se pozabavio detaljnom vivisekcijom njegovog rada ovde. Preporučujem da se detaljno pogleda, koga zanima. Aproprijacija tuđeg dela je jedna vrlo legitimna forma stvaralaštva i nema tu ništa novo. Videti na primer slučaj fotografa Richarda Prince-a u NY Times članku gde jedan drugi fotograf, čiju je fotografiju Prince preuzeo (prefotografisao), razmišlja na temu. Kod Sheparda Faireya ima jedna vrlo gadna nota koja se uklapa u ovu priču o opscenosti ideoloških mehanizama. Motivi i crteži koje je Fairey bukvalno precrtao (za majice, torbe i grafike) bez da je napomenuo odakle je precrtao su uglavnom iz istorijskog fundusa aktivističkog, propagandnog i političkog plakata. Ima tu onako nasumično svega i svačega. Zapadaju za oko recimo precrtani kubanski plakati zbog kojih su autori bili ubijani ili portreti “Black Panthers” aktivista koji završavaju kao pomodni T-shirt motiv. I ne postoji tu nikakav dodatni edge. Kao kada biste zaklali sliku i leš stavili na majicu. Transformacija revolucionarnih, političkih i inih slika u pop-konzumeristički proizvod opet nije nova stvar. Levičarske slike se lako pretvaraju u kapital (kapitalizam je inače sklon proždiranju levičarskih ideja), ali mi se čini da ipak postoji crta preko koje se zalazi u čisto opsceno. Količina moći i novca stečenih na ovakvom načinu rada Faireyu daje dovoljno slobode da najmi skupe advokate i da zadrži svoju auru nedodirljivosti. Jebite se svi, kad se gadite na pravila igre.

D. Čitava afera oko Sheparda Faireya je prilično uzburkala stručnu dizajnersku javnost. U međuvremenu su se desile tu neke velike retrospektive njegovog rada, Obey kampanja je zaživela u luksuzno opremljenoj knjizi, a ne mali broj autoriteta je već napisalo ode i pohvale o dotičnom dizajneru… i kao oops, šta ćemo sad? Pa ništa. Ćutaćemo. Kao i u slučaju General Motorsa, pravićemo se da se ništa nije desilo i gledaćemo da zadrižimo ustanovljeni simbolički poredak po svaku cenu. Taj poredak sad kaže da je Barack Obama dugo čekani mesija i ta se slika ne sme ni po koju cenu zaprljati. I nikako se ne sme dati dodatna municija od besnila obolelim republikancima. I svakako ne tamo nekom brljotinom oko bespravno korišćenih slika. Etika, istina, integritet sa jedne strane, a sa druge očuvanje poretka. Izbor je nekako, čini mi se jasan.
I tu stižemo do preslavljenog i preobožavanog mesije samog kojim se Žižek u pomenutoj knjizi bavi na dvadesetak strana. Obamina pobeda je nešto što je obradovalo ceo svet. Ne zbog toga što se nešto neverovatno desilo, nego zato što smo svi uvideli da su neverovatne stvari moguće. Čovek mlad, pa crn, pa vitalan, pa pametan… stvarno slika jedna koju smo željno iščekivali. Afirmativno pominje i ateiste i ne-straight građane, koristi dijalog umesto pucanja, reformiše zdravstvo, raspušta zatvore… U vreme zanosa njegove kampanje neretko sam slušao komentare iz diplomatskih krugova kako bi Hilary bila bolji kandidat pošto između ostalog žena jako dobro poznaje sistem i mnogo je pragmatičnija. Obama ima svoje Martin Luther King nadahnute govore, ali nikako da se u svemu tome oseti neka supstanca. Što kaže Žižek, nada je lepa reč, ali nada u šta? Čemu se to tačno nadamo, gde smo to tačno krenuli…? Obećava se radikalni raskid sa praksom George Busha mlađeg, ali se praksa nastavlja. Rat se premešta, a obećava se humanije lice američke imperije koja ipak ostaje imperija. Sa stanovišta ideološkog razmontiravanja ili bar promena kako Ž kaže Obama može da se ispostavi kao jedan od najkonzervativnijih američkih predsednika. Neko ko je svojim “radikalnim” i “revolucionarnim” potezima učinio sve da sačuva poredak onakavim kakav jeste. Opscenom momentu doprinosi i naravno dobijanje Nobelove nagrade čiju je suštinu nabo Michael Moore: “Congratulations Mr. President, now please earn it!” (Ova priča bi mogla komotno da sklizne i u priču o Mooru samom koji je postao nedodirljiv koliko i nekadašnji subjekti njegovih filmova.)

E. Francis Fukuyama je posle pada berlinskog zida objavio kraj istorije i početak jednog postideološkog doba. Stiglo je vreme najprirodnijeg poretka stvari, liberalne demokratije. Navodna neideološka priroda kapitalizma je po Žižeku ideologija u svojoj čistoj formi, a mi smo toliko fascinirani opscenošću da i ne vidimo to u šta stalno gledamo. U to se sasvim fino uklopila dvadesetogodišnjica od rušenja zida. Ima nešto jezivo nakazno svaki put kad naiđem na političko rabljenje ljudske nesreće (Holocaust, 9/11, zločini iz ex-Yu…). Jedva čujni glasovi običnih ljudi koji su zakačeni nesrećama bivaju ugušeni gromoglasnim obeležavanjem nečega sasvim drugačijeg. Nedužne žrtve su pretvorene u heroje u ratu za slobodu, a istrebljivanja naroda su odlično pokriće za counter-strike. Iz ugla gledanja ustanovljenog na početku ovog teksta proslava pada zida je proslava pobede liberalne demokratije i kapitalizma, a ne sećanje na nedaće ljudi koji su živeli u tom raščerečenom gradu. Zid nikada nije srušen, samo je premešten. Umetnici su perverzno fascinirani ponovnom izgradnjom zida, a ritualno rušenje mu dođe kao usput. Kosa mi se na glavi digne svaki put od slobodarskih ispada i Bono Voxa i Bjork, pa i dragih mi Pink Floyd, pa još uz predvodnike slobodarskog sveta koji su se pojavili u Berlinu sa sve Medvedevim. Kao eto i ta strana je shvatila šta valja.
E pa ta strana je baš očigledni opsceni momenat u Žižekovoj analizi kapitalizma. Kapitalizma sa azijskim licem, u šta spada i Rusija (to je ipak više Azija nego Evropa). Kako se socijalizam može upotrebiti za očuvanje kapitalističkog poretka, tako i sam kapitalizam ima svoju ogoljeniju totalitarnu formu u Kini i Rusiji. Kapitalizam je upotrebljen za učvršćavanje već postojećeg represivnog režima, i nema tu nikakvog ideološkog clash-a. Mao i Staljin bi verovatno rado klimnuli glavom.
Uz sve ovo gađenje prema makabrističkoj proslavi, 9. novembra sam prisustvovao jednom uličnom plesnom performansu posvećenom berlinskom zidu. U pitanju je bila ipak lična priča koreografkinje turskog porekla koja se rodila i živela u Berlinu. Pratili smo povorku od Lower East Side-a, pa do Bowery-a iz kojeg se uvek lepo pruža pogled na Empire State Building. Kruna zgrade se svaki dan osvetljava drugačijom kombinacijom tri boje u nečiju već čast (prilikom koncerta Grateful Dead ofarbali su ga onako u hippie tie-die boje). E te večeri je bio ofarban u čisto crveno. Slučajnost? (”There are no coincidences, only the illusion of coincidence.”, Alan Moore, V For Vendetta.) Ne znam u čiju je to čast tačno bilo, ali nisam mogao da se ne nasmešim duhu komunizma koji se u pravi momenat nadvio nad kapitalističkom imperijom.

Komunistička ideja je loše čitana/sprovođena, ali opstaje. Ili kako Žižek citira Becketta: “Try again! Fail again! Fail better!”

Does anyone have any questions about what I have said so far?
zizekspeaks on Twitter, Tue 10 Nov 18:29

link ka originalnom članku >>>

Hlorofobija gospođe Dingli Deng

2009-09-14T05:30:00.001+01:00

Od raznih beketovskih vesti iz Mutterlanda koje nasumično pokupim sa kompjuterskog ekrana (nekažnjeni pop pedofil radi na dečijem festivalu; anarhisti-internacionalni teroristi, a mažnjavanje patika je emotivni momenat za celu Srbiju; gradonačelnik prestonice (i vlasnik advert/media/whatever agencije) daje izjave kao da mu je savetnik daunovac) izdvojio bih jednu: “Država otpušta 14.000 činovnika”.
Izdvajam je jer me je podsetila na jednu epizodu od pre nešto više od dve godine.

Srbija predsedava Savetom Evrope. Treba novi logo. Raspisan konkurs. Ja ga dobio i kao sve super. Operacija rađena pod rukovodstvom Ministarstva kulture Rep. Ser. Moj posao se završio tu što sam napravio logo i isplanirao njegovu primenu. Za oblikovanje konkretnog materijala (fascikle i razne džidža-bidže) i njegovu izvedbu će biti zadužen neki dizajn studio, advertajzing agencija ili ko god već. Tzv. izvođač.

Jedne subote dobijem ja email iz Ministarstva inostranih (!) poslova. Meni potpuno nepoznata godpođa (u daljem tekstu Dingli Deng) me moli da joj smanjim logo i formatiram ga tako da ona može da ga stavi u MS Word i tako štampa saopštenje za medije. Konferencija za štampu je u ponedeljak (!!!?). Ja joj odgovorim da nema problema, nije to neki silan posao. Pred kraj mog odgovora prijatno upakujem činjenicu da to što sad radim nije moj posao (jeb’o dobru volju kad moraš da naglašavaš da je dobra) i upitam gospođu odakle njoj uopšte moj kontakt. (Iz obimne prepiske koja je usledila saznajem da je Min-Kul prebacio loptu Min-In-Posl. A moj kontakt je valjda bio napisan na lopti. Na istoj nije bio napisan planirani izvođač radova.)
Taman se spremih da lepo sednem na bajk i provedem sunčanu subotu pored reke, stiže ubrzo još jedan email sa iste adrese.
- “Jao izvinite, ali logo je ispao zelen.” (Pojašnjenje: logo možete videti ovde. U pitanju su, jel’te plava, bela (siva) i crvena iz državne nam zastave. Kritike glede toga kako liči na SPS i bog zna šta sam već popio, ali ko voli…)
Proverim ja još jednom fajlove. Kakva crna zelena sad? Pošaljem ponovo i kažem joj da je sve u redu. Plava je, nije zelena.
Pre nego što me zatekne još jedan nebulozni email, sednem na bicikl i zaputim se na obalu. Negde oko Sajma mi zazvoni telefon.
- “Halo, ovde godpođa Dingli Deng iz Ministarstva inostranih poslova. Štampa nikako dobro da ispadne. Znate, mi imamo konferenciju za štampu u ponedeljak i to MORA biti spremno.”
- (Beži bre, ženo božija, šta me smaraš. Šta mene briga da li će biti gotovo ili ne. To je VAŠ posao!) “Erm, okej. Ne znam kako mogu drugačije da vam pomognem. Fajlovi su u redu.”
- “Da li biste mogli da dođete sutra do Ministarstva da rešite problem?”
- (U nedelju ujutro? Ma tornjajte se bre u pizdu materinu. Šta vam pada na pamet!!!) “Naravno.”

Nedelja oko 10 ujutro. Hvatam taksi, jer nema šanse da stignem na vreme ni iza ćoška, a ne do Nemanjine. Otvaram mesingane dveri i ulazim u hladnjikavi polumrak. Radnik obezbeđenja (nepismena somina) me voza zato što mu pružam pasoš umesto lične karte. (Mrzelo me da vadim novu. Jedno deset godina.) Usred objašnjavanja da je pasoš takođe validan ID dokument niz stepenice silazi gospođa Dingli Deng. Provodi me kroz kilometarski hodnik obložen mermerom. Vrata se ritmično smenjuju do u nedogled. Gladan sam, spava mi se, popio sam samo kafu i popušio cigaretu. Penjemo se uz stepenice, pa opet niz takav hodnik, ali u drugom smeru. Sva su vrata zatvorena. Nigde nikoga. Kao Punk’d epizoda koju režiraju Dali i Kafka zajedno. Pod će da počne da se topi, a iz zidova će da se pojave oči.

Ulazimo u kancelariju gde se nalaze još 4 ženske osobe. Jedna od njih, najstarija i sa queen-bee stavom “mi ovde radimo nešto jaaaako važno i bolje da obratiš pažnju”, mi pruža papir sa štampanim logom. Fakat, plava ispala onako zelenkasta, a crvena nešto bledunjava (to im valjda nije smetalo).
- “A gde vam je štampač? Verovatno vam fali malo odgovarajućeg mastila. Štampa nije samo do fajlova nego i do to štampača.”
- “Štampač u boji je u operaterskoj sobi (sala za operacije nad neposlušnim građanima?). Ona je sad zaključana. Nedelja je.” (Ovde se Daliju i Kafki pridružuje i Jonesko.)
- (Dobro, jel vi mene zajebavate??? Od ovolike zgradetine imate JEDAN štampač u boji? Zaključan. A pored zilion zaposlenih samo vas 5 radi pred “jaaaaaako važnu” konferenciju?) “Dooobro. Pa ja ne znam kako da vam pomognem.”
- “Jel znate neku štampariju koja bi mogla to do sutra da nam uradi?”
- (Aha, evo bar desetak čeka samo na vas da u cik zore naštampa 50-tak papira). “Paaaa, videću šta mogu da uradim.”
- “I nemojte da ispadne zeleno!”
(Strah od zelene boje je u literaturi poznat kao “chlorophobia”. A efekti indoktrinacije islamofobijom zaslužuju posebnu studiju. Za doprinos istoj imam epizodu iz pekare gde je jedan matorac pretio sa “hoćete turbane i džamije?” ženi koja je u vreme posta tražila burek s mesom.)

Tu se mi dogovorimo da ja njima spremim tri različite verzije plave da slučajno ne bi ispala zelena. Da lično nađem i zamolim štampariju da to urade u 10 ujutro (konferencija je u 12). Da napišem detaljno idiot-proof uputstvo kako da prvo štampaju po jedan primerak od svake verzije, pa kad odluče koja je plava najmanje zelena, da tu štampaju u potrebnom broju primeraka. Ne zaboraviti i jako važan link u nadrealnom lancu. (reklama) Najbolja digi štamparija u gradu, Bizart.

U utorak popodne dobijem još jedan email od gđe Dingli Deng u kojem mi se puno zahvaljuje. Sve je prošlo u najboljem redu. Plava je ispala onako prestolonaslednički plava.

Ko je izdržao dovde, ima i poenta. Mogao sam da ne odgovorim ni na jedan email, mogao sam da se ne javim na telefon, a mogao sam i da se ne pojavim u ministarstvu. “Eeee, bože, baš si blesav. Šta te boli dupe za neko ministarstvo i voline u foteljama.” Sedim i baš tako razmišljam. Ali šta drugo da uradim? Žena je nekakav šrafčić u infernalnoj birokratskoj mašini, a ja dizajner nekakvog štambilja jaaaako važnog poglavlja u istoriji nove demokracke Serbije. Nas dvoje ne možemo ni da priđemo veličini i bitnoći glavnih zamajaca državne skalamerije, pa sam čitavu suludu operaciju arhivirao pod “pomoć saboračkom plebsu”. Jeste ona verovatno i kriva (zbog sopstvene nekompetencije i dobijanja posla po partijskoj liniji), ali pravi krivci sumnjam da će biti zakačeni akcijom “Država otpušta 14.000 činovnika”. A i sumnjam da krivci mogu da se imenuju.

A ima i još jedna poenta pretresana sa državnim radnikom sa kojim živim. Država je nužno zlo dok ne smislimo nešto bolje (pominjao već, ali sumnjam da ću da promenim pesmu).

A na to mi se nadovezala i još jedna. Anarhija. Šta kaže Wikipedia:
Anarchy (from Greek: ἀναρχία anarchía, “without ruler”) may refer to any of the following:
“No rulership or enforced authority.”
“Absence of government; a state of lawlessness due to the absence or inefficiency of the supreme power; political disorder.”
“A social state in which there is no governing person or group of people, but each individual has absolute liberty (without the implication of disorder).”
“Absence or non-recognition of authority and order in any given sphere.”
Državno (!) školstvo nas uči da je anarhija haos i/ili terorizam i da je to pretnja ne samo državi nego i svim stanovnicima.
Zato su anarhisti teroristi, a retardi patriote.

A ima i još jedna…

——————————————————————————–
PS - Ko bi da započne raspravu “kad već tako mrziš vlast što si onda radio logo za istu?” neka izvoli.

link ka originalnom članku >>>

SOS violence

2009-06-24T05:23:00.002+01:00

Slavoj Žižek je prošle godine izdao jednu kratku knjigu kratkog naslova, “Violence”. Knjiga je struktuirana kako autor kaže kroz “six sideways glances” i bavi se, jel’te, nasiljem. Ono “sideways” definiše ugao posmatranja koji nije ni žrtvin ni nasilnikov, nego posmatračev. Samo nasilje deli na subjektivno (kriminal, teror…), objektivno (rasizam, diskriminacija, govor mržnje) i sistemsko (nasilni efekti ekonomskih i političkih sistema). Akcenat je najčešće na onoj trećoj formi koju najteže percipiramo, a sve u stilu autorovog poznatog razotkrivanja šta je iza simptoma i površnih pojavnosti, a šta je “big picture” (nismo mi robovi ideologije, nego je sami produkujemo). Sistemsko nasilje koristi da opiše kako pojedini (svi?) politički i ekonomski sistemi u svoju matricu imaju ugrađeno nasilje. “The ways in which language, cultural norms, and capitalism sustain relationships of domination and exploitation.” A pomenuti “iskliznuti” ugao gledanja (osim što je najudobniji) pruža uvid u to pozadinsko nasilje i automatski nameće recept za subverziju (ako već sami produkujemo ideologiju, onda možemo i da je narušimo… ali se bojimo (to je već druga priča)). Žižekov recept je neučestvovanje. “Call to arms is a call to inaction, based on the notion that abstention from the political system is the best rebellion against it, feels discouraging at best.”
Pored tema kao što su tolerancija, rat, terorizam, fundamentalizam, strah i religija, jedna od aktuelnijih, a u svetlu raznih nedavnih medijskih podražaja, je liberalni komunizam. Ovu oksimoronsku oznaku Žižek koristi da žigoše korporativni duh dobrotvorstva kao i ideološko repozicioniranje pojedinaca (omiljene mete su mu Bill Gates i George Soros).

Povod da se pozabavim ovom temom je silna medijska pažnja usmerena na post-izborna događanja u Iranu. (Uzrok za pisanje je naravno mnogo šareniji.) Ahmadinejad je verovatno malo naštimao izbore, pa se raja pobunila. Što bi rekli “been there, done that”. Neredi, protesti, policija, krv… “Strane sile” su rešile da se ne mešaju previše, ali je zato zaživela onlajn kamaraderija. Twitter danima bruji od poruka podrške, a ljudi farbaju svoje avatare u zeleno u znak solidarnosti. Isti servis se navodno maksimalno koristi da se organizuju protestni skupovi (nehijerarhijski komunikativni kanali protivu aparata represije), a politički blogeri sada vode bitku za demokratiju u zemlji u kojoj verovatno nikada nisu bili. I po ko zna koji put amatersko novinarstvo pruža mnogo istinskiju sliku nego što to rade inertni medijski giganti. (Sećam se da sam Stivenu, koji je pre godnu i po’ radio na sličnoj situaciji u Belorusiji pomagao da sastavi elaborat na temu građanske neposlušnosti kroz blogosferu. Čisto da priznam i svoje učešće u izdaji … nečega).

Na šta to meni zapravo sve liči? Prvo je kreiran događaj kroz kritičnu masu medijskih signala, i to na mestu koje je od velikog interesa za “zapadni” svet. U savremenom svetu događaji “postoje” samo ako su dobro pokriveni (svi znaju za jevrejski holokaust, a malo njih za jermenski). Takav hyped događaj (kao i svaki drugi) postaje odličan nosač na koji svakako treba naskočiti radi promocije. Twitter je dobio najbolju reklamu ikada (revolution will be twittered), blogerima poput Andrew Sullivana skače rejting, celebrities su beskrajno zabrinuti, a svaki geek ima osećaj da učestvuje u istoriji ne napuštajući udobnost i toplinu doma svog, onako između kafice i čitanja trač rubrike. Ilustrativan primer je jedan jučerašnji tweet Amande Palmer: “better late than never. was reading all about the iran upheaval in the economist on the plane to LA yesterday. jesus christ. we’ll see…” “Strane sile” ne moraju uopšte da se trude, emancipovani građani će sami reprodukovati ideologiju intervencionizma, čak i kad njihove vlade lagano odustaju od iste. A šta će da se desi sa iranskim narodom? Pa isto što i sa beloruskim. A zanimaće nas dok buzz traje.

Žižek tvrdi kako liberalni komunisti obožavaju humanitarne krize. To su ipak dobri ljudi koji brinu. Njihov cilj nije zaraditi pare, nego promeniti svet. Bill Gates je verovatno najveći (sasvim bukvalno, bar sudeći po ciframa) dobrotvor u istoriji čovečanstva. Kako sam kaže: “What does it serve to have computers, if people do not have enough to eat and are dying of dysentery?”. Pored očiglednog licemerja čoveka koji je izgradio imperiju na kompjuterima problem je naravno mnogo dublji. Žižek: “Charity is the humanitarian mask hiding the face of economic exploitation.” I naravno, da bi dao, prvo moraš da uzmeš. Pa kad više ne znaš šta ćeš, onda počinješ da daješ taman toliko da ne boli.
Da se razumemo, svaka pomoć je dobrodošla ma kako velika ili mala bila. Poenta je u pozadinskom ideološkom mehanizmu koji si stvorio. Neću ti dati ribu, nego ću te naučiti da pecaš, u pustinji.
Žižek: “Precisely because they want to resolve all the secondary malfunctions of the global system, liberal communists are the direct embodiment of what is wrong with the system as such.”

Charity je omiljeni hobi slavnih. Jolie, Ciccone, Spears skupljaju “third world” bebe. Bono zove predsednika za vreme koncerta. Björk peva o nezavisnosti. Pa sve do Live Aid-a.
Trent Reznor je nedavno izazivao halabuku na Twitteru oko humanitarne pomoći Ericu de la Cruzu. Čovek je sudeći po online napisima skupio skoro milion $ za operaciju, što je za svaku pohvalu. Kad si Trent Reznor možeš sebi dopustiti totalnu nezavisnost od muzičke industrije, pa i random charity koji će ti doneti neviđenu medijsku izloženost. Ali evo recimo šta misli o online zajednici posle par napada: “The price of attempting to engage an online community is high and probably ultimately not worth weeding through the sewage.” Samo googlujte “eric reznor” ili obiđite http://twitter.com/trent_reznor i naćićete sve na ovu temu. Osim što vas zabavljam, imam i “heart of gold”. A mogu i da vas opljunem i šta mi možete.

Michael Moore je dobro unovčio svoj socijalistički aktivizam. Ekipa iz “Otpora” je predstavila “Gotov je” kampanju na festivalu advertajzinga 2001. i posle toga se bacila u reklamnu industriju. Prince Charles spašava Rainforests uz pomoć žaba. Al Gore je pokrenuo takvu mašineriju da nam sad iz auspuha duva čisti planinski vazduh, a svaka budalaština ima zelenu oznaku “organic” (Zelena je totalno “in” što se tiče aktivizma). Za 20$ mesečno možete pomoći fondu za spašavanje kuca/maca lutalica, a tome pridodajte i koju nulu, pa imate ufur na neki fancy charity ball. Nebitno je gde pare idu, bitno je da smo ih se rešili pod plemenitim izgovorom. Peace of mind for sale.

I šta sad zapravo vezuje salonski aktivizam, korporativnu odgovornost (ovo mi je omiljena fraza), nečiju istinsku dobru volju, charity lifestyle, online dušebrižništvo, ekološki osvešćene političare, dokone pop zvezde i deda mraz mogule?
Nemogućnost da se istinski pomogne?
Ili…
Nemogućnost da se pobegne?

Žižek: “Certain features, attitudes and norms of life are no longer perceived as ideologically marked. They appear to be neutral, non-ideological, natural commonsensical. … It is precisely the neutralisation of some features into a spontaneously accepted background that marks out ideology at its purest and at its most effective.”

Ili nemogućnost da se vidi?

link ka originalnom članku >>>

Buka u modli*

2009-06-10T05:16:00.002+01:00

Juče je i zvanično pušten u prodaju (lično, željno iščekivani) novi album Sonic Youth pod nazivom “Eternal”. Dobro, nije baš neko iznenađenje. Album je strimovan na nekoliko mesta već nedeljama, a numera “Sacred Trickster” je odavno već ponuđena za besplatan download. O samom albumu samo kratko (recenzija ima na sve strane, pa ih čitajte kod ljudi kojima je pisanje posao). SY su se konačno otarasili Geffen Recordsa i prešli na Matador. Meni na albumu fali malo one prljave buke iz njihovih izdanja 80-tih, ali to im fali već skoro dvadeset godina, pa onda ništa. I dalje je to energično i kakofonično i prijatno bučno. Onako nastavak “Sonic Nurse” (2004.) i “Rather Ripped” (2006.) i sva sreća izbegnute dosadnjikave meditacije sa “NYC Ghost and Flowers” (2000.) ili “A Thousand Leaves” (1998.). Prženje meni najviše liči na “Dirty”/”Goo” što znači da uz to može i da se igra. Ništa novo, ali novo i ne očekujem. Samo da rade to što najbolje znaju.
Lični favoriti: “Sacred Trickster”, “What We Know”, “Malibu Gas Station” i “Massage the History”. “Antenna” obećava da bude “hit”. Ceo album za preslušavanje na iLike.
Što bi rekao jedan lik na Twitteru “Sonic Youth. So good for so long.”

U ponedeljak ujutro sam na SY Twitter feed-u našao info o džaba koncertu (povodom izdavanja novog albuma) u Apple prodavnici u SoHo-u i odmah u panici izleteo iz kuće da si pribavim pass. Krmeljiv i nezapran sam seo na bicikl i sjurio se u SoHo u strahu da se red za čekanje protegao oko čitavog bloka posle samo sat vremena od objave svirke.
Nikog živog. Džaba histerišem. Hipsteri verovatno ustaju kasnije, starija ekipa verovatno još ne koristi Twitter, a pošten svet verovatno ima pametnija posla u ponedeljak pre podne. Posetioci uglavnom kupuju Apple gadžeteriju, a u ćošku sedi smoreni momak sa hrpom propusnica. Pored okovratne obavezna je i okoručna koju moram da nosam do koncerta kao wedlock.

Da, Apple prodavnica i da, SoHo (skladišta pretvorena u uber-posh kraj). Pa dobro šta sad. Fenomen križanja korporativne i indie kulture sam očešao opet na primeru Sonic Youth i njihovog kompilacijskog izdanja za Starbucks (Americana Tidbits No.15). Ipak se svaki put iznenadim (čitaj: zgrozim, pa onda iskopam neko logično objašnjenje). Uobičajeni sterilni Apple enterijer, nekakvi predizajnirani ljudi kupuju predizajnirane komade plastike (ok, i ja sam iskoristio priliku da zamenim crknutog miša), a u zasebnom redu se čekića za nastup. Nasmešeni domaćin nas obaveštava strpimo još malo i da nije dozvoljeno snimanje i fotografisanje. Iliti, to što ste verovatno kupili u našoj prodavnici u istoj ne možete da upotrebite.

Prostor prima oko sto ljudi koji su lepo posednuti u stolice, a meni zapalo lepo centralno mesto. Čitam The New York Times na iPhone-u (cionisti se bune kako Obama nije dovoljno spomenuo jevrejsko pitanje u svom istorijskom obraćanju muslimanskom svetu, prikupljaju se ostaci srušenog Air France aviona, Times Square zatvoren za saobraćaj, terorizam u Nemačkoj…) i twitterujem gluposti dok čekam da svirka konačno krene. Domaćini rešili da nam prekrate vreme svojim novim super kretenskim Mac Vs. PC reklamama. Nikad mi neće biti jasno koji je bolid rešio da napravi image shift od “cool/sleek” ka “funny/geeky”. (Da, da, znam. Reklamira se operativni sistem, a ne hardware… ali ipak.). O ovome bi moglo još, ali tu smo zbog SY. (Korporacijski imagery evo preti da proguta čak i ovo malo teksta o Sonic Youth.)

Petorka izlazi tu na par metara od mene (kao da su mi na gajbi) i bez ikakvog uvoda svira 2/3 novog albuma. I dalje izgledaju bolesno mlado (opservacije na tu temu imate na Americana Tidbits No.16, prošlogodišnji SY koncert) i sviraju kao da imaju 25. Izvedba besprekorna i sa onim dodatkom talasa buke koji nikako ne možete da doživite na studijskom snimku. Čisti RnR, a podosta i pop. Malo mi debilno što sedim u udobnoj fotelji (ok, vibracije po sedalu i nisu tako neprijatne) umesto da skačem i urlam, ali daj šta daš. Po koji posetilac krišom podiže svoj Apple aparatić da uslika indie overlords. Moj foto prilog vidite. (Mogao bih sad i o tome kako iPhone ima najgoru kameru ikada.) Izlaze na jedan bis i sviraju “Hey Joni” sa Daydream Nation. Sve u svemu 45 minuta. Odlično za besplatan nastup, ako se zanemari izloženost korporativnim porukama.

Ništa to meni zapravo nije smetalo. Sonic Youth su za skoro 30 godina uspeli da se obaviju u takvu auru da mi se čini da ništa ne može da im uzdrma “e, mi radimo šta hoćemo kako god okreneš”. Dovoljno je videti (ah, obožavanu) Kim Gordon kako blaze/whadafuck/dementno bulji u nešto iza naših leđa i sa stavom “nemam pojma gde sam, ali da vam odsviram”. Ni Geffen im nije ništa mogao, a kamoli tu neki Starbucks/Apple. Taj svoj bubble nose svuda sa sobom i mogu komotno da sviraju posred WalMart-a međ’ izbezumljenim domaćicama, ja bih opet izašao hipnotisan sa koncerta sa potrebom da urlam po ulici.

So good for so long.

“What’s it like to be a girl in a band?
I don’t quite understand
That’s so quaint to hear
I feel so faint my dear”

PS - Negde početkom jula planiraju redovan koncert. Javim se onda još jednom uz konkretniju lično/istorijsku elaboraciju sopstvene opsesije ovim bendom.

*(za fazon iz naslova je odgovoran Luke (čita se po Vuku, ne kao Luke Skywalker))

link ka originalnom članku >>>

Fool me once…

2009-05-16T05:06:00.002+01:00

…shame on you. Fool me twice, shame on me.

“Pygmy”, novi roman Chucka Palahniuka
Spoler alert: Ako vam je baš frka da saznate radnju romana pre nego što ga eventualno pročitate, nemojte čitati ovaj post.

Amazon book trailer

Odjurih pre jedno nedelju dana u Strand da kupim taman izašao novi Palahniukov roman “Pygmy”. Lepe upadljive žute korice sa crvenim slovima i ilustracijom vrište sa sa polica. Istresoh popusnih 18$ i bacih se na čitanje. Recenzija još uvek nije bilo, ali hej, to je Chuck Palahniuk, lucidni razotkrivač monstruozne prirode društva (prirode i društva?) koji vas udara gde najviše boli, a vi hoćete još. Nema veze što mi nalepnica “kultni pisac” uvek pomalo izaziva gorušicu.

Agent br. 67 je instruiran od strane apstraktne totalitarne države da se infiltrira u običnu američku četvoročlanu porodicu pod maskom akcije razmene srednjoškolskih učenika. Zadatak mu je da izvede operaciju “Havoc” sa svojim sadrugovima/drugaricama koji su takođe preraspoređeni u razne porodice. Operacija je teroristički akt još uvek neznane prirode koji treba da uništi/poremeti/preplaši dekadentnu Ameriku.
Hm, dooobro, tema malo bajata, ali valjda se tu krije nešto.
Sledi dvestotinak strana prikaza američkog društva iz raznih uglova, a kroz oči malog indoktriniranog super ubice. Već prežvakani stereotipi (svi su debeli, samo se bulji u TV, kupuje se sve živo, svi su na lekovima, u školi se uglavnom peva, a ne uči…) su poprskani prepoznatljivim bizarnim biserima zbog kojih i čitam pomenutog autora. Mama porodice krade baterije po kući za svoje vibrator sesije sa prijateljicama. Ćerka drogira ćaleta da bih mu maznula stakleno oko i tako prošla kroz iris-scan intituta u kojem ovaj radi. Za školski projekat usavršava uber-vibrator koji osim što radi to što radi još i svira i ima vezu sa Internetom. Pigmej siluje lokalnog školskog siledžiju, a ovom se dopalo pa se zaljubio u našeg protagonistu.
Pigmej se zaljubljuje u anarho-liberalnu pomenutu ćerku porodice, spašava školu od pomahnitalog “Columbine” ubice, a operacija “Havoc” propada. Započinje novi život u kapitalističkoj američkoj razglednici.
The End.

Ako oljuštim novo Palahniukovo pisanije od zabavnih doskočica, šta nam ostaje?
Američko društvo viđeno kroz oči robotizovanog komunističog agenta kojeg je opet izmislio američki pisac. Double twist ironična oštrica kojom se secira sopstveno društvo, a pomalo i tuđe. Zapravo bilo koje “društvo”. Ksenofobija, pretnja, integritet, patriotizam… Ostalo mi je i dalje misterija zašto je autor kao podlogu upotrebio liniju komunizam-kapitalizam. Čemu to služi ove 2009te? Ili Palahniuk predviđa prebacivanje fokusa sa terorističkog legla srednjeg istoka na dobro poznatu crvenu avet (Kina? Rusija? S. Koreja?…?). Zanimljivo je što u konstrukciji te neke fiktivne totalitarne države autor uglavnom koristi kulturne odrednice vezane za daleki istok i istočnu Evropu (ništa centralna/južna Amerika). Ostali agenti se zovu Magda, Tibor, Ling… Svi su majstori borilačkih veština sa super mozgovima natjuniranim na bezbožačku nauku.
Artificijelnost utopijskog komunizma ipak popušta pod zakonima ljubavi/slobode slobodnjačke Amerike kako bog i zapoveda. Dosadno do zla boga, koliko god puta da zaokrenem ironiju.

Opet ako zanemarim ispraznu (ponavljam, možda ja stvarno nešto ne kapiram) radnju, knjiga je svojevrsni jezički poduhvat. Palahniuk je izmislio nekakav robotski engleski lišen gramatike (i bez ličnih i kulturoloških odrednica) kojim njegov protagonista priča/misli. Ovakve knjige su po pravilu noćna mora za čitanje, posebno ako vam engleski nije maternji.
Tu opet mogu malo da mu oprostim izazivanje glavobolje zbog nekoliko stvarno sjajnih pasaža. Cveće u vazama je opisano kao “posude pune odsečenih biljnih penisa i vagina”. Raspeće je “veštački čovek sa namazanim rukama i nogama koji je zakucan za dva parčeta drveta”. Čiste, naučne i analitičke opservacije lišene emocija koje su na momente zaista zabavne, ako vas ne izbezume svojom golišavošću. U takav čisti jezik uskoro prodiru jezički virusi zle potrošačke kulture i to je prvi simptom poklecavanja ovog godinama treniranog državnog robota. Jezikom se inače na mnogo plodniji način isti autor bavio u svom romanu “Lullaby”. Ko voli može da se pozabavi i Lacanom i spekulacijama kako eto jezik primarno definiše kulturu. Mene mrzi.
U svakom slučaju knjiga je lakša od “Finnegans Wake” (Pretpostavljam, pošto FW nisam čitao.) Uz malo naprezanja iscedite po koji biser. A i za prevodioce će biti pravi izazov. Mogu da zamislim tek tu vavilonsku zbrku koja će, ako se već ložimo na formalne draži jezika, isprodukovati novu interpretaciju tuđeg čitanja tuđe kulture.

Čovek koji je napisao “The Fight Club” i još par meni dragih knjiga (pomenuti “Lulaby” i “Haunted”… dok “Snuff” uredno potpisan stoji na polici i sumnjam da će skoro biti čitan) ipak zaslužuje istaknuto mesto na već nekoj listi istaknutih pisaca. Bez obzira na ovaj, po mom mišljenju, polunategnuti pokušaj… nečega. Trebalo mi je odavno postati sumnjivo to što se njegove knjige između ostalog prodaju po prodavnicama hipsterske odeće/pokućstva/raznog akcesoara uz “subverzivne” naslove tipa “Revolucionarne majice”, “Banksijevi grafiti” i “Analizirajte svoje govno”. A i sve korice novih izdanja njegovih knjiga idu sa ogromnim PALAHNIUK i vrlo sitno ispisanim naslovom knjige.

Na salon.com je neko napisao: Palahniuk’s books “traffic in the half-baked nihilism of a stoned high school student who has just discovered Nietzsche and Nine-Inch Nails” and that “everything even remotely clever in them has been done before and better by someone else”.
Na šta je CP odgovorio: “Until you can create something that captivates people, I’d invite you to just shut up. It’s easy to attack and destroy an act of creation. It’s a lot more difficult to perform one.”

Sa prvom izjavom počinjem sve više da se slažem, a drugu pak izuzetno poštujem.

PS - Ima tu još zanimljivih tema o mehanizmima odbrane liberalnog kapitalizma, nemogućnosti sagledavanja Drugih kulturnih matrica i licemerju takozvanog liberalnog komunizma. O tome sledeći put, a iz pisanja još jednog hipsterskog ljubimca, Slavoja Žižeka.

link ka originalnom članku >>>

Štikla u grlu bezmude Srbije

2009-02-22T04:56:00.002+01:00

Na sveprisutnom FaceBook-u je najavljeno gostovanje Queeria ekipe u emisiji “Štiklom u vrata” u produkciji B92. 22. februar, 17:30. (Bude valjda i repriza, pa se sami uverite.) Reko’ daj da uključim TV i da vidim i to čudo. Reakcija: “Ček’, jel to mene ovde neko zajebava ???”

Nisam siguran da sam sve video (ako neko jeste, neka me ispravi). Uleteo sam negde na početak izlaganja Maje Uzelac.
Uzelčeva mi je poznata po nekadašnjem “Kulturnom nokautu” gde se često ispostavljala kao neko ko ume tu nešto da misli. Skoro sam čuo da radi i kao DJ, a i uskoro će i film po njenom scenariju. Kako to Beograđani vole da kažu “gradska faca” koja koristi poznatu nam strategiju laganog campy excess-a i celeb glamura. Ok, ko voli voli, ko ne ne.
Uz takvu javnu sliku kao po pravilu ide i gay-friendliness. To mu dođe kao obavezan ukras. Opet, i najmanja doza gay-friendliness-a u Srbiji je dobrodošla.
Uzelac je u pomenutom izlaganju u nekoliko rečenica pojasnila da nije njoj jasno zašto je ona tu nešto gay-friendly i da joj aktivizam nije jasan. Nije njoj jasno ko su to “mi” i ko su to “oni” i ko kome tu i zašto pomaže. Sve je to zajedno besmisleno.
Čovek može da pomisli kako je eto žena prevazišla razne ustaljene stereotipe, kako smo svi zapravo isti i kako odatle aktivizam postaje izlišan. Jedna lepa be(zs)klasna soc-utopijska slika.
Čovek takođe može da pomisli kako Uzelac voli još jednu poznatu nam strategiju. Da se jebem, a da mi ne uđe. Ili, zanimljivo mi je za javnu sliku da se pomalo zakitim tim nečim kontroverznim, ali ne previše da mi se slika ne pokvari.

Uzelac se sa još desetak ljudi (uključujući i autora ovog teksta) pojavila i na Queeria 2009. kalendaru. Ima tu raznih ljudi iz raznih oblasti, manje ili više poznatih. Prvo što nekome padne na pamet (ispravite me ako grešim) je da su svi ne-straight seksualne orijentacije. Još jedan, ovaj put neimenovani model sa kalendara mi je vrlo uvređeno rekao kako mu smeta što se tu podrazumeva da su svi ne-straight. Nije valjda dovoljno pojašnjeno u disclaimeru kalendara (koji izlazi već treću godinu) da su ljudi na kalendaru samo gay-friendly. To što je neko od njih zaista L/G/B/T/… nije važno.
Sve zajedno smrdi na “Ma slikaću se naravno. Od viška eksponiranja u javnosti glava ne boli. Ali ću da minimiziram razlog postojanja takvog kalendara, jer je rizično za imidž.”

Uz takve prijatelje kome trebaju neprijatelji.
Dijagnoza: hroničan nedostatak muda u Srbalja. Možda u tome treba tražiti uzrok bele kuge?
“Imanje muda” (poput distinkcije pička/pizda) se ne odnosi naravno na polne žlezde u muškaraca, ni na pitanje pola, čak ni roda. (Uostalom, po pitanju LGBT prava žene uvek imaju veća “muda”.) Pitanje je hrabrosti. Hrabrosti da se stane iza nečega od početka do kraja. Da se sitnosopstvenički ne stane na pola u brizi za svoje dupe.
Veliki dušebrižnici zemlje Srbije su od silnog baveljenja dušom i nacionalnim spasenjem prevideli sve češću moralno-anatomsku falinku. Bezmudost.

Čujem kako pitate a kako/kada/kome se to štrojenje desilo. Očigledna implikacija čika Frojdovog straha od kastracije je zanimljiva tema, ali već malo proprana.
U prvom tekstu na ovom blogu sam pokušao da se pozabavim fenomenom urbanosti/urbanog i šta to znači u Srbiji prve decenije XX veka. Pobrojanim kvalitetima bih dodao i hrabrost. Sve ovo što sebe naziva urbanim je u većini slučajeva žalosna skupina kastriranog i oportunog polu-sveta u maničnoj (i neuspešnoj) potrazi za autentičnošću.

Pomenuta emisija je u produkciji medijske kuće B92 koja se već godinama batrga u limbu ideološkog repozicioniranja. Kulturfašizam > populizam. Neretko je urbanost identifikovana sa napretkom/liberalizmom, a ruralnost sa konzervativizmom/mračnjaštvom u kakvoj god zbunjenoj seno-slama političkoj situaciji. Ali sada moramo malo da prikazujemo i ono što “narod” voli ili nas neće biti. Surova logika tržišta.
Pomenuto batrganje može ponekad (retko) da bude i šarmantno. Tako se u pomenutoj emisiji Suzane Zlatanović (čije javno Luna Lu lice je takođe navodno gay-friendly) pojavljuje i Indira Radić, estradna umetnica koja je od strane LGBT aktivista proglašena za gay ikonu godine. U nekom njenom spotu se pojavljuju dva muškarca koja se ljube. Žena je na svoj veoma jednostavan način objasnila kako nema ništa protiv LGBT populacije i kako je ljubav najvažnija. Nije bitno ko se tu sa kim voli. Kratko i jasno. Za razliku od ostatka zbunjeno-mučno-muljatorskog priloga.

Ko tu ima veća muda? Hipsterka ili pevaljka?
Još jedan prilog redefiniciji urbanog?

Dakle, drage/i moje/i, nemojte pomagati napola, molim vas.
Sa navijačima Rada bar znam na čemu sam.

link ka originalnom članku >>>

Amygdala

2009-02-10T04:49:00.001+01:00

Nekad su prijatelji imali običaj da me pitaju “A čega se bojiš ove nedelje?”. Lista strahova se menjala, smanjivala, povećavala, ali je uvek bila tu. Od registrovanih fobija (mostovi, liftovi, avioni, mrak, visina, autoriteti, otvoreni prostor…), preko malo egzotičnijih (onesvešćivanje na javnom mestu, mucanje, zatvor (ne konstipacija…)) do potpuno suludih koji zahtevaju jako dugačka objašnjenja (strah da ću “pasti” na gore, tj. odleteti, strah od preterane udaljenosti od određene tačke pa će me neki nevidljivi lastiš vratiti nazad… a sve vezano za prostor). Ako je za utehu, omiljeni mi Lars Von Trier ima sličnu odužu listu.

Psihologija vam obično pruža uobičajeni bullshit. Te fobije su neurotični poremećaji izazvani spoljnim stimulansima i unutrašnjim predispozicijama. Te je vezano za depresiju. Te mora da ima neki događaj koji je okinuo fobiju koji ako se ponovi fobija će nestati (”Rear Window scenario”). Te sve je to u stvari strah od smrti. Ali mora da se razlikuje od lakšeg stepena kao što je obična anksioznost/uznemirenost. Saznate još mnogo što šta ako zbog istih provedete nekoliko godina na psihoanalitičarskom kauču. Recimo šta će da popuni rupu kada strah nestane. Fobija od nestanka fobije. Što bi rekla Sigourney Weaver: “You’ve been in my life so long, I can’t remember anything else.”

Strašno je kada pokušate da nekome objasnite svoj strah, pa uglavnom naiđete na “Ma daaaaaaj. Stvarno?”. Što, pogađate, ne pomaže mnogo. Tuđi strahovi nam ništa ne znače. O fundamentalnoj nemogućnosti komunikacije među ljudima ću se svakako pozabaviti u jednom od narednih postova.
Ali nije sve tako strašno.

Ako uspete da napravite i najmanju distancu u odnosu na paniku, strah može biti veoma zanimljiv. Bar meni jeste. Oduvek sam bio fan horor literature i kinematografije. Ne iz one pobude “E, sad ću da te dohvatim, nećeš ti mene više straviti”, nego iz čistog macabre uživanja i potrebe za uzbuđenjem i podražajem. Splatter horror, fino satkani teror, eerie gothic jeza koja se penje uz kičmu, nelagoda koja nas lagano i prijatno golica, … Kao klinac sam obožavao da gledam horor filmove iako sam znao da posle toga neću moći nedeljama da spavam. Keva i ćale mi za razliku od drugih filmova (bilo ih je malo, ali “Poslednji Tango u Parizu” sam prvi put video sa 25) ove nisu zabranjivali. Ima tih filmova i scena koje vas osakate još dok ste mali, pa posle godinama gmižu međ’ javom i međ’ snom:
- Demoni, Lamberto Bava, (neviđeni trash koji me je toliko istraumirao da nisam smeo nikad više da ga pogledam. Koleginica JĐ sa ovog bloga ima istu traumu, pa se dogovarali da gledamo zajedno.)
- Alien (scena ubijanja Harry Dean Stantona…”Kitty, kitty,… come on Jonesy”)
- The Exorcist (scena kad se na devojčicinom stomaku pojavljuju reči “help me”)
- Humanoids from the Deep [Monstrumi mora] (još jedan neviđeni trash o monstrumima koji spopadaju žene radi prokreacije)
- Hellraiser (kompletan infernalni sadizam Clive Barkera mi okida neke gadne žice)
- Invasion of the Body Snatchers [v. 1978.] (pas sa ljudskim licem)
- Parazit (sa Demi Moore)

Neverovatan emotivni kvalitet “Dark Water”-a gde se strava meša sa tugom, Dreyerov “Vampyr” (scena senki koje plešu po zidu me takođe traumirala kao klinca), campy Fassbinder-like šminkani filmovi Daria Argenta, zapadnjačkim očima začudni azijski filmovi, klasici Craven i Carpenter (ovih dana baš uživam u genijalnosti njegove muzike)…
Moram priznati da skoro nisam naišao na dobar horor film koji bi me bilo kako uzbudio. “Session 9″ recimo nije bio loš. Crkoh od straha kada sam pogrešno čuo poslednju rečenicu u filmu.
Sve je upakovano u određeni vizuelni jezik: dizajn, tipografija, muzika, fotografija… otupljeno pre nego što je i stiglo možda da me uzbudi. Kao art natrpan u galerije. No, o literarnom i filmskom žanru možemo do sutra.

Pade mi na pamet i link horor<->gay kultura. U svakoj LGBT knjižari imate jednu veliku policu sa horor literaturom. Pisaca pripadnika seksualnih manjina ima više nego u bilo kom drugom žanru (tvrde neprovereni izvori). Poppy Z Brite, Clive Barker, Kevin Williamson… Posebno u vampirskoj mitologiji. Vamp-queer relacijom sam pokušao jednom da se pozabavim u tekstu “Coming out of a coffin“.

Strah može onako perverzno da se voli i neguje. Kao Ripley koja onako nežno grli aliena dok pada u rastopljeno olovo (Alien³) ili njeno saosećanje sa maticom koja pati zbog prođaja, a da ne pominjem sentiment prema novopridošloj kreaturi (Alien Resurrection). Može da se tretira kao uzbuđenje, slično seksualnom. Može da se secira i analizira. Od ličnog do političkog (strah kao oruđe vladavine i strah=mržnja).
Osim ovog teksta uporno sam probao da komuniciram strah (uživanje, opsesija, “breaking the spell”) kroz vizuelne proizvode.
Moj rodni grad, Bečej kao medijska stereotipna horor varošica. (www.the-mighty.com/becej). Taj projekat se rodio inače iz vrlo ozbiljnog koncepta turističke kampanje za Bečej. Treba li da napomenem da me nisu ozbiljno shvatili. Pri skorašnjoj poseti sam napravio još jednu seriju “goth” fotografija. I dalje sam ubeđen da bi Bečej zarađivao neviđeno od horde horror geekova u potrazi za podražajem.

U skorašnjem “Margins” projektu (lični vizuelni dnevnik) “fear” tag je na ponosnom 4-tom mestu po frekventnosti. Odmah iza “death”, “blood” i “Steve” (isti je dosta pokapirao našavši se na ovoj poziciji).

Kolega Dolinka i ja smo pre 8 godina napravili jedan web art rad “Folie à deux“. Podelili ekran na dva dela, on levo ja desno (nemoj da mi neko potegne polit. šegu) i potpuno zasebno “reagovali” na razne teme. Pogledajte “fear“.

Još nekoliko ključnih strahova i uglova analize će ostati sa namerom nenapisani. Opsesija “Alien” kvadrilogijom koja se provlači kroz ovo pisanje je sasvim dovoljan hint.

Ripley signing off…

(Amygdala iz naslova nije mispelovana princeza Amidala, nego je deo mozga koji između ostalog kontroliše strahove i agresiju. Možete ga malo urazumiti razumnim količinama lekova iz benzodijazepin porodice.)

link ka originalnom članku >>>

Europa

2009-01-05T04:40:00.002+01:00

“I shall now count from one to ten. On the count of ten, you will be in Europa.”

Kad putujete velikom brzinom sa istoka na zapad čini vam se kao da vreme stoji. Sunce stalno piči kroz prozor i jedva da se pomera. Podmlađujete se putujući u “novi svet”. Kada letite nazad ka “starom” đavo vam naplati podmlađivanje. Vreme nestvarno proleće, a mučna i nadrealna noć traje sva sreća mnogo kraće. Musave face žmirkaju pod preterano ranim suncem. Smorene stjuardese dele doručak. Ikonica aviona na mapi se već nalazi negde iznad Irske. Nazad u naručje majke Europe. Još malo pa slećemo u Frankfurt. Max Von Sydow iz Von Trierovog filma “Europa” mi hipnotički u ušima odbrojava vreme do momenta povratka. Leopold Kessler iz istoimenog filma putuje brodom iz Njujorka do Bremehafena, pa Zentropa vozom do Frankfurta. Godina je 1945. Ja putujem Lufthansom iz Njujorka za Frankfurt, pa zasebnim letom iz Frankfurta za Beograd. Godina je 2009.
Šta se promenilo za 64 godine?

“I say: one. And as your focus and attention are entirely on my voice, you will slowly begin to relax.”

Sećam se reklame za FEST 1992. gde je umontirana scena prolaska voza kroz tunel iz “Europe”, ali sa muzikom Prokofieva iz “Romea i Julije” umesto Holbekovog soundtracka. U pitanju je jedan filmova koji vas zaskoči iza ćoška nespremnog i koji vas žigoše za ceo život (pa bar u proteklih 17 godina). Neviđena fotografija sa sve najranijim filmskim trikom zadnje projekcije i preklapanja slika. Pa na to lepo nalepljena dramatična muzika Joachima Holbeka. Pitka i prepoznatljiva faux-noir priča o idealisti osuđenom da nastrada u svetu koji će prekasno da razume.

Priča koja se provlači kroz sva tri filma “Three E” evropske trilogije (”Element of Crime”, “Epidemic” i “Europa”). Kritičari (posebno američki) ga uglavnom opisuju kao preterano artificijelnu ekstravagancu gde je autor pokrao/pozajmio/citirao šta je stigao od Dreyera i Bergmana do Hitchocka i Tarkovskog. Upakovana samoironična šarada danskog wunderkinda željnog slave i novaca. Kako neko može da snima filmove o predelima/događajima koje nije video (Trier je veliki fobičar, pa ne putuje)? Super debilno novinarsko pitanje u razini onog koje je jedan novinar postavio Truffaut-u o Hitchcockovom “Rear Window”: “To je film o Greenwich Village-u?”. “Ne, to je film o filmu.”
“Europa” je film o snu o Evropi. Ili noćna mora?

“Two, your hands and your fingers are getting warmer and heavier.”

Pored “Moulin Rouge”-like poplave emocija “Europa” je za mene jedna zavodljiva i apsurdna ideološka slagalica. Tlačitelji postaju žrtve. Sastavljaju se upitnici koji treba da ispitaju krivicu nacije. Apsurd poznatog evropskog patriotizma koji kao ljubav prema sopstvenoj zemlji obično vodi u zločin. Američka invazija na makro i američka zbunjenost na mikro nivou. Projekat jevrejske države: na ženin uzdah za Palestinom, muž odgovara “Wir sind Juden, aber wir sind Deutschen, aber wir sind Juden”. (Ovih dana smo svedoci uspeha istog projekta). Vajmarska raskalašna dekadencija proterana kroz naci filter, pa umazana patriotizmom i pridavljena američkom pragmatičnošću. Pravdanje strasti (i zločina) religijom, jer ako si mlak ispljunuću te iz usta. …
Jel i dalje mislite da se nešto promenilo za 64 godine?

“Three, the warmth is spreading through your arms, to your shoulders and your neck.”

Svaki put kad se nađem u razgovoru sa stranim diplomatom prvo ga propitam o konceptu EU. Jedan francuski lik mi je ‘ladno odgovorio kako naravno da Turska ne bi trebalo da uđe u EU jer ćemo tako biti previše blizu Iraku (???). Naspram njega i Vuk Jeremić izgleda kao oličenje gandijevske mudrosti. Posle ih obično pitam da li su gledali film “Europa”. Nijedan ga nije gledao. Onda im detaljno prepričam o čemu se radi i zašto bi trebali da ga gledaju i da bih svakog wannabe diplomatu zalepio za ekran i puštao “Europu” na repeat. Uglavnom naiđem na zbunjeni pogled koji polusvesno svrdla negde kroz mene i izraz lica “Ko je ovaj freak? I šta sad koji kurac hoće od mene? Ja samo radim svoj posao (just following orders što bi rekli “nedužni” nemački vojnici). Uostalom ovo je neformalna žurka.”

“Four, your feet and your legs get heavier.”

- I’m sorry Leo I… I did what i had to do. But it’s your fault too. It would have been so easy for you.
- Easy?
- Nothing could have happened to you.
- What about all the people on the train?
- What people? Everybody on this train has been through the war just like me. You can’t compare yourself to us. Everybody has killed, or betrayed. Directly or indirectly. Hundreds of times. Just to survive. Look into their eyes and you will see what i mean.
- You are talking about an awful crime.
- The way i see this is that you are the only criminal.
- I haven’t done anything. I am not working for either side.
- Exactly.

“Five, the warmth is spreading to the whole of your body.”

Prethodni dijalog iz filma između Nemice i Amerikanca meni predstavlja esenciju pitanja Evropa-Amerika. Bazično nerazumevanje Drugoga. Vrlo lako potežemo za binarnim opozicijama (materijalno-duhovno, duboko-površno, istorijsko-aistorijsko…), a kulturne razlike nisu suočene nego potpuno razmimoiđene. Amerikanac ne može ni da započne da promišlja šta je to biti Evropljanin i v.v. A došao je da pomogne.
Odatle ide davljenje svakog diplomate kojeg sretnem. Šta ti zapravo znaš o kulturi i zemlji kojoj pokušavaš da pomogneš? Pomoći znači prvo pitati i naučiti, pa onda naći recept. Ne nametati svoje kulturne modele kao univerzalne. Ako si baš rešio da napadneš zemlju onda imaj muda da to i priznaš, a ne da to prodaješ kao uvođenje demokratije, promociju ljudskih prava ili sprečavanje genocida. Što bi rekao pukovnik Harris: “Germans killing Germans… that doesn’t break my heart.”
Ili sam i ja nesretni idealista osuđen na gadan kraj koji neće niko snimiti.

“On six, I want you to go deeper. I say: six. And the whole of your relaxed body is slowly beginning to sink.”

Pre par nedelja je izašlo remasterovano izdanje “Europe” na dva DVDa sa gomilom ekstra materijala (Criterion Collection). Pored raznih intervjua, filmova o filmu i teorijskih seciranja na kraju drugog diska nalazi se kraći film zvani “Faecal Europe”. Skoro svi pozadinski snimci su urađeni u poljskom rudarskom gradiću Chojna u vreme oko pada berlinskog zida. Ambijenti razjebane posleratne Nemačke nisu mogli da se nađu u Nemačkoj, ali ih je zato u Poljskoj bilo na pretek. Statista je bilo koliko vam srce ište, a svi su plaćani $6 na dan. Čak su morali sami da izvlače voz konopcima u sceni startovanja novog voza.

Crkvu je za vreme rata bombardovala Crvena armija. U vreme snimanja ista armija je pomagala na lokaciji stare crkve koja je zahvaljujući njima ostala bez krova. “Europa: The Faecal Location” je kratak anegdotski film o smeštaju filmske ekipe. Jabukama ćete se otrovati ako ih ne operete, iz slavina curi žuta prljava voda, zavese vise polu-otpale, rasklimatane lampe, a grejanje jedva radi. Ekipu su najviše zabavile WC šolje koje ne funkcionišu. Naime, sadržaj se uvek vraćao nazad. Šokirani Danci su izmislili i igru. Poseru se, pa se onda klade čije će govno pre da se vrati nazad.
Nešto se izgleda promenilo.

“Seven, you go deeper and deeper and deeper.”

Izbor glumaca za film takođe reflektuje EU/US dijalog. Jean-Marc Barr, pola Francuz, a pola Amerikanac, započinje dugogodišnju saradnju sa Trierom upravo ovim filmom. Dekadentno loš glumac lepa lica Udo Kier donosi sa sobom duh saradnje sa Warholom i Paulom Morrisseyem. Barbara Sukowa je od ranih početaka sa Fassbinderom završila u Hollywoodu. Pa onda bergmanovsko-holivudski Max Von Sydow uz čiji bi glas mogao komotno da umrem. Verovatno je najznakovitiji Eddie Constantine, američki glumac poznat po evropskim art-house filmovima (Godarov “Alphaville”). Svi raščerečeni između starog i novog sveta naterani da glume lutke (Kieru to nije teško palo) u ovoj preproduciranoj verziji “Punch&Judy”

“Eight, on every breath you take, you go deeper.”

Sopstvenu hipnotičku opsesiju ovim filmom (i svim prtljagom koji nosi(m)) sam probao da upotrebim u nekoliko svojih radova. Od ličnog iskustva razvlačenja na dve strane i sopstvene veze sa Amerikom/Amerikancima/Amerikancem do igranja sa zlom patriotizma ili običnog rabljenja ikonografije. Pokušaj varenja Evrope kao kontinenta, kao geo-političkog konstrukta, a sa distance.
Pre mesec dana sam dobio email o grafičkom konkursu Europe by Designers sa temom “Europe: what does Europe mean to you?” i opet je počelo da me svrbi. Ne zna čovek odakle da počne. Da li EU diktatura zapadnoevropskih vrednosti, da li beli hrišćani u strahu od Islama, da li nacionalizam i porast desnice, ili mitski prikazi silovanja Evrope…?
Amerika mi je uvek bila visoka plavojka na visokim štiklama, sa plastičnim sisama i Prozak osmehom iza kojeg je mozak na rezervi. Evropa bi bila matora i debela, polumrtva kurva sa razmazanom šminkom koju više ni najzagoreliji neće da kresnu.

“Nine, you are floating.”

Rezultat je bio oblačenje slike Lucian Freuda (poznate i po tome što je najskuplja slika živog umetnika) “Benefits Supervisor Sleeping” u Rem Koolhaas-like boje svih zastava zemalja Evrope (kontinenta, ne EU).

Jedan rad je bio najobičniji screenshot Trierove “Europe”, a treći je dokument o birokratski tolerantnoj EU. Radovi su ovde.

“On the mental count of ten, you will be in Europa. Be there at ten. I say: ten.”

Prva stvar kada izađem iz aviona je da se nabijem u najbliži kafe frankfurtskog aerodroma i zapalim cigaretu. Kafa preskupa. Na kapiji za beogradski let čujem srpski.
Dobrodošao nazad u Mamin zagrljaj.

“In the morning, the sleeper has found rest on the bottom of the river.”

“You want to wake up to free yourself of the image of Europa. But it is not possible.”

2008 na mom fonografu

2008-12-29T04:33:00.001+01:00

E pa ja jako volim liste. I to one podugačke, lepo popisane i nepotrebne. Evo fino sređenog spiska šta je sve izašlo u 2008. a završilo na mom gramofonu (zvuči onako novinarski). Svaki album je dobio ocenu sa dve decimale koja je metikulozno proračunavana formulom sastavljenom od inputa tipa koliko sam ga često slušao, koliko me je radilo, koliko “hitova” ima, koliko je izneverio/ispunio očekivanja… Opseg je 0-10.
Potrebno je, vidim ja, napomenuti da je u pitanju jako lični ukus, a svaka šorka na temu “pa jes’ ti normalan???” je dobrodošla.

Debut
1. Amanda Palmer - Who Killed Amanda Palmer 9.53
2. Holy Hail - Independent Pleasure Club 8.78
3. Treasure - Tea Parties 7.52
4. Apes & Androids - Blood Moon 6.43
5. Vivian Girls - Vivian Girls 6.25
6. Walter Sickert & THe ARmy of BRoken TOys - Casualty Menagerie 5.32
7. Times New Viking - Rip It Off 4.32
8. Titus Andronicus - The Airing Of Grievances 3.67
9. Cheveu - Cheveu 2.59
10. Scarlett Johansson - Anywhere I Lay My Head 1.78

Razna 00’s muzika
1. The Dresden Dolls - No, Virginia 9.23
2. Shock Cinema - Hell And Highwater 9.11
3. Cut Copy - In Ghost Colours 8.95
8. Vermillion Lies - What’s in the Box? 7.23
9. Hot Chip - Made In The Dark 6.96
10. No Age - Nouns 5.23
11. Jonny Greenwood - There Will Be Blood OST 5.21
12. Radar Bros. - Auditorium 5.12
13. M83 - Saturdays = Youth 4.98
14. Ellen Allien - Sool 4.68
15. Mates of State - Re-Arrange Us 4.27
16. Soundpool - Dichotomies + Dreamland 4.13
17. Fujiya & Miyagi - Lightbulbs 3.58
18. Be Your Own Pet - Get Awkward 2.76

Veterani
1. Tricky - Knowle West Boy 9.32
2. Barry Adamson - Back To The Cat 9.21
3. Nine Inch Nails - The Slip 9.12
4. The Cure - 4:13 Dream 8.26
5. Miss Kittin - Bat Box 7.76
6. Free Kitten - Inherit 7.37
7. Brian Eno & David Byrne - My Life in the Bush of Ghosts (re-issue) 7.23
8. Amorphous Androgynous - The Peppermint Tree and Seeds of Superconsciousness 7.12
9. The Tiger Lillies - 7 Deadly Sins 6.23
10. The Breeders - Mountain Battles 5.41
11. Thievery Corporation - Radio Retaliation 5.12
12. Nine Inch Nails - Ghosts I-IV 5.11
13. Sun Kil Moon - April 4.78
14. The Magnetic Fields - Distortion 4.22
15. Goldfrapp - Seventh Tree 2.19

Povratnici
1. The B-52’s - Funplex 10.00
2. Brian Eno & David Byrne - Everything That Happens Will Happen Today 5.31
3. Bauhaus - Go Away White 3.42
4. Guns ‘n’ Roses - Chinese Democracy 3.12
5. Portishead - Third 0.15

Kompilacije
1. The Jesus and Mary Chain - The Power Of Negative Thinking: B-Sides And Rarities 9.99
2. Manhattan Love Suicides - Burnt Out Landscapes 8.56
3. Serena Maneesh - S-M Backwards 8.55
4. The Smiths - The Sound Of The Smiths 7.53
5. The Apples in Stereo - Electronic Projects For Musicians 6.10

EP’s, mini LP’s, singles
1. Morrissey - All You Need Is Me 9.47
2. Fischerspooner - The Best Revenge 7.32
3. Black Francis - Svn Fngrs 6.21
4. Pains of being pure at heart - Everything With You 6.11

Ipak se okreće, ali… ko ga je pokrenuo?

2008-12-17T04:08:00.002+01:00

(spoiler alert nepotreban, pošto nema bog zna šta da se otkrije)

Oskari se približavaju, a sinoć je kod John Stewarta bio gost Philip Seymour Hoffman koji se neviđeno udebelio (majica mu na pola leđa) i koji je uglavnom pričao o svojoj ulozi u filmu “Doubt”. Spominje se šansa da za ovu ulogu dobije još jednog Oskara. Prvog je dobio kao što znamo dobio za skidanje Trumana Capotea u filmu “Capote”.
Sean Penn računa na sličan adut za takođe svog drugog Oskara. Na ovom vrlo nereprezentativnom uzorku od skorašnja dva filma zaključujem da je najsvežiji recept sledeći: straight frajer glumi gay lika, gay lik mora biti poznat, a ne tamo neki everyday Joe, mora biti sterotipnog gay ponašanja (flamboyancy, feminiziranost …) da bi se smestio u prepoznatljivu socijalnu nišu (na stranu to što su i Capote i Milk sudeći po doc. snimcima stvarno tako izgledali), ali mora biti bitan za zajednicu i mora da završi na ovaj ili onaj način tragično. E, da. I obavezno ovakav glumački performans mora da zaseni ionako kilav film. Nikad mi neće biti jasno kako je neko uspeo da napiše super dosadnu priču o Capote-u.
Listu glumaca/glumica pre Hoffmmana koji su nominovani za Oskara (ili dobili isti) za ulogu gay lika možete videti ovde.

U Srbiji je, koliko se sećam, samo Žika Todorović izjavio da bi igrao gay muškarca. Ima valjda i neka uloga u “Miloš Branković” (nisam gledao film, ispravite me). Ispravite me opet (i dodajte), ali iz ex-Yu kinematografije se sećam samo nekoliko comic relief uloga koje su igrali Boro Stjepanović, Nikola Simić, Irfan Mensur…
(Citat koji mi često pada na pamet glede domaćeg glumišta, a od strane Miodraga Tabačkog: “Glumci su neobrazovana stoka koja lomi scenografiju i gubi rekvizitu.”) Teme, odgovornost i nekompromitovanost srpske kinematografije su zasebna priča.

“Milk” je film o Harvey Milku, poznatom gay aktivisti i prvom izabranom američkom zvaničniku koji je bio otvoreno gay. Čovek se rodio u je odrastao u državi New York da bi se početkom sedamdesetih preselio u San Francisko. Zanimalo ga je da na post-68 talasu zaista napravi promenu. Castro ulicu pretvara u gay distrikt, ali ne samo zbog cruisinga, nego ‘ajd da vidimo da li stvarno nešto može da se učini. Milk se kandiduje nekoliko puta za lokalnu vlast u SFu. Neprijatno direktan i iskren, obraća se ne samo gay populaciji nego i ostalim skrajnutim grupama (ako ćutiš i gledaš kako odvode druge, neće nikoga ostati da ti pomogne kada na tebe dođe red). “My name is Harvey Milk and I’m here to recruit you.” Uz pomoć neumornog uličnog teatra i zahvaljujući sopstvenom showmanship talentu konačno biva izabran u San Francisco Board of Supervisors. Posle godinu dana ga ubija kolega Dan White iz gradske skupštine. (Josh Brolina koji igra White-a možemo gledati i u skorašnjem Stone-ovom “W”). White ubija i gradonačelnika George Moscone-a. Ubistva nisu bila motivisana homofobijom, nego karijerizmom.
Milk je kako to obično biva sa mrtvima, proglašen za sveca i postaje svetionik gay aktivizma.

Kapiram da je na ovakvu priču režiserski mogao da se zapljune samo jedan lik, Gus Van Sant. Užasno dosadan režiser kojem je jedini kvalitet što je otvoreno gay. Film je prosečnog bio-pic tempa, bez ikakvog zalaženja u bilo kakve psiho dubine. Manje više ravan i ponekad u stilu izborno-kancelarijskih filmova tipa “All the president’s men” ili “Recount”. Sean Penn je kažu svi odličan i doslovce prati pomenuti oskar recept. Glavna (i jedina) vrednost filma je dokumentaristička. Kao, eto, video sam priču. Scena ubistva nije loša, onako nespektakularno upakovana. (ipak, spoiler alert !!! : Atentator ispaljuje prvi metak u Milkovu šaku koju je ovaj podigao da se “odbrani”, Peckinpah slow-mo umiranje i poslednji pogled na plakat omiljene mu Pučinijeve Toske (valjda analogija sa još jednim tragičnim performerom)).

Na primeru toga kako može da se dobije Oskar, a bogami i Nobelova nagrada za Power Point prezentaciju o globalnom zagrevanju, jasno nam je da se vrednost umetničkog dela (ovog puta filmskog) ne ceni samim kvalitetom nego političkim pozicioniranjem. Angažovanost i aktuelnost dela su neodvojivi deo kvaliteta, ali ne bi bilo loše da delo može da ponudi i malo više.

Harvey Milk je bio poznat kao community organizer. Frazu smo imali prilike mnogo puta da čujemo nakačenu (sa sve konotacijama o nestručnosti lansiranim iz McCain/Palin tabora) na trenutnog president elect-a Baracka Obamu. Eto linka ka važnosti organizovanja zajednice na mikro nivou da bi se stvari na makro nivou promenile.
Drugi link je ka tekućoj pometnji oko propozicije 8 da je brak samo između žene i muškarca. (“Egalité my ass !!!” tekst na ovom blogu). Američki gay aktivizam je ponovo stavljen na probu. Da li će zemlja u kojoj su se desile pionirske promene u pogledu prava seksualnih manjina i dalje gledati kako je Španija naprednija?
Ipak, prošlo je vreme masovnih protesta i nereda. Protest protiv Prop 8 u Njujorku je bio čudno miran i anemičan, kao da ljude više ne zanimaju njihova prava. Nisu ljudi ravnodušni, nego samo osećaju neumitnu izvesnost. Točak je odavno pokrenut i više ništa ne može da ga zaustavi. Posebno ne odlazeća konzervativna garnitura potpomognuta Mormonima sa Marsa i raznim fundamentalističkim “family values” halfwits.

Da bi današnja generacija poluskrštenih ruku gledala kako se točak skoro sam kotrlja bili su potrebni ljudi koji su taj točak pokrenuli. A jedan od brojnih motora je bio i Harvey Milk. I bilo bi lepo da se to ne zaboravi bez obzira na prosečan film.
(Uzimajući ova dva parametra u obzir filmu “Milk” predviđam prilično dobru prođu 22. februara 2009.)

Odličnu ilustraciju pokrenutog točka možete videti u 7minutnom razgovoru John Stewarta (započeo sam sa njim, pa da sa istim i završim) i Mike Huckabee-a, republikanskog guvernera Arkanzasa koji je izdao knjigu “Do the right thing”.
Video pogledajte obavezno kao školski primer kako konzervativističa retorika (više talking points) drži vodu koliko i probušen kondom. Što bi rekao Stewart na sagovornikovo insistiranje na čvrstini definicije reči “brak”: Semantics is cold comfort when it comes to humanity.

Prvi deo (7 min) uglavnom o aferi Roda Blagojevicha i prodavanju senatorskih fotelja. (Srbi u epizodi razjebavanja američke demokratije.)

Drugi deo (7 min) o gay pravima

link ka originalnom članku >>>

Bruklinski trozubac

2008-12-04T02:35:00.002+01:00

U poslednjih godinu dana (i više) na sve strane se piše o tome kako je Brooklyn “the Hip New Place for Indie Music” (Guardian), Sasha Frere-Jones inače rođen u Brooklynu ne propušta priliku da muzici iz istog ne da bar jednu stranu u The New Yorkeru, 50% sadržaja na Pitchforku je iz Brooklyna, a stigli smo i dotle da MTV (sic!) priča kako je eto Brooklyn spasio svetsku indie scenu.
The latest fad ili tu stvarno ima neke istine?

Često sednem na bajk pa preko East Rivera u Williamsburg, ovih dana poznat i kao East-East Village. Kako su i poslednje crne rupe Menhetna postale preskupe za mlade i neafirmisane umetnike, Brooklyn (konkretnije Williamsburg) je postao novi rasadnik svega novog, svežeg i uber-hip na gotamskom tržištu. Obavezno obilazim lokalne knjižare gde mogu da se nađu samizdat izdanja poezije, grafičkog dizajna i raznog arta. Na ulici je prosek godina 25. Mali modni dućani prodaju razni profilterisani i rekombinovani otpad. Sveža umetnost je na svakom ćošku, a neviđene ideje kao da kaplju iz vazduha.
O tome kako Njujork upotrebljava mlade i talentovane snage za stvaranje cool/skupog komšiluka sam već pisao u Americana Tidbits br. 10 (da, ovo je neizbežna reklama za sopstveni blog. Zamislite i neku “cool” muziku ispod.)

Redovna stanica mi je Sound Fix Records, jedna od malobrojnih preostalih nezavisnih prodavnica muzike. Ravnodušni nerdy prodavci i neviđeno more odlične muzike po divnim cenama. Naširoko popularni bruklinski indie pop-rock možete naći i u Virgin prodavnici (Vampire Weekend, Grizzly Bear, MGMT, Liars, Less Savy Fav, Animal Collective, Clap your hands say yeah, Yeah Yeah Yeah’s…). Ovde sam obično u potrazi za naslovima na kojima stoji narandžasta nalepnica sa natpisom “Local Band!”, pošto se u SoundFixu trude da ispromovišu nove nade koje ovaj teren iznedrio. Ima tu svega i svačega, ali se upornom pretragom mogu naći zakopani biseri pod peskom. Pogled mi obično privlače omoti, a ređe imena na koje natrčavam po štampi. Ko kaže da je prošlo vreme prelepog spoja slike i muzike. Tako sam slučajno naleteo na bend Treasure (www.treasurewizards.com). Ljudi su ručno pravili omote za 300 komada svog prvenca. Bez razmišljanja sam platio čitavih 4$. Mnogo prijatan neo-folk zvuk, pa malo vuče na Mazzy Star.

Ono na šta kritičari padaju je taj eksperimentalni, DIY, lo-fi zvuk koji je kao super iskren i svež. Iskren da budem, 50% toga mi je prilično neslušljivo/nezanimljivo, uključujući i sve one gore navedene koji se prodaju u Virgin-u. Vivian Girls koje sam čuo prvi put na koncertu Sonic Youth (gde? MacCarren pool, Brooklyn) se već žestoko probijaju sa svojim prvencem. Nije loše, ali ništa posebno. High Places beskrajno hvaljeni sa svojom kompilacijom EP- ova “03/07 - 09/07″, su konačno izdali i album, “S/T”. Kling-klang kućno muziciranje, koje opet slušam baš kad nemam šta pametnije.

Od favorita bih izdvojio navodno najbučniji bend ovog grada, A Place To Bury Strangers. Energična i melodična buka na tragu The Jesus and Mary Chain. Shock Cinema je za moj ukus bio najprijatnije iznenađenje (naravno ne previsoko ocenjeno na Pitchforku). Melodični indie pop zavijen u mrak sa patrljcima goth zvuka. Kao kada bi Siouxsie and the Banshees započeli karijeru 2006-te. Holy Hails se voze na još uvek živom dance-punk talasu. Zabavni synth pop poprskan gitarama i kuhinjskom produkcijom. Blood on the Wall su isprespajali Pixies i Sonic Youth. Neopsihodelični Psychic Ills. Gang Gang Dance koji sviraju nešto dementno, uvijeno u istočnjačke ritmove, a više nego slušljivo.
Spisak je bukvalno nepregledan i svaki dan iskoči po neko novo ime.

Ovde u kadar ulazi muzička kritika. Ovaj tekst sam mislio odavno da napišem, ali sam sad definitivno bio ponukan Sajinim pisanjem o muzičkoj štampi koju ja već duže vreme ne kupujem. U roditeljskoj kući i dalje religiozno čuvam primerke Roka, Ritma, Vremena i Iksova Zabave. Pamtili su se kritičari i njihove sklonosti. (Baš sam onako učenički bio ponosan što je Žikica S ostavio afirmativan kometar na moj tekst o Amandi Palmer). Ali to je već daleka istorija. Uživao sam kraće vreme u odskorašnjem kvalitetnom rivajvlu HUPER-a. Ponekad kupim nešto što je eventualno posvećeno nečemu što jako volim (recimo UNCUT sa 20godišnjicom izlaska “The Queen is Dead”) i to je to. Pisanje o muzici mi uglavnom služi da nađem svašta nešto lepo i novo, a ne da pročitam nečije mišljenje. Uglavnom se to svodi na pretraživanje last.fm-a, ponekad MySpace(music) i svaki dan pitchforkmedia.com. Kako god okrenete ovi poslednji, sa sedištem u Čikagu već godinama diktiraju indie muzički ukus i promovišu najsvežiju popularnu muziku. Beskrajno mi ide na nerve njihov faux intelektualni snobizam tipa “ako je neslušljivo, objavljeno u dva primerka i ima kretensko ime mora da dobije 10.0, a onda dodeljujemo 0.0 nekim velikim imenima samo da bi pokazali svoj nekompromitovani stav.” Bože me sačuvaj. Bez obzira na sve to izgleda da su postali neizbežni.

Osnivač Pitchforka Ryan Schreiber živi naravno u Brooklynu, a skoro je sa glavnim urednikom Scott Plagenhoefom objavio knjigu “The Pitchfork 500, our guide to the greatest songs from punk to present.” Čim je izašla knjiga usledilo je, da citiram prof. Jankovića, “udaranje srca, znojenje dlanova, po sistemu “joj, ovo mi strašno treba”". Jako volim liste, pa još i muzičke, pa u knjizi. Vrlo fino izdanje od dvestotinak strana sa izborom tih čuvenih 500 pesama iz tri decenije, gde svaka numera dobije dva pasusa teksta. Koristan istorijski presek kroz uglavnom popularnu nezavisnu muziku i njene nebrojene (sub)žanrove. Lepo za čitanje na preskok, podsećanje, učenje i ponovno preslušavanje.

Kako je u pitanju Pitchfork, evo male i lične ilustrativne statistike (nije me mrzelo da prebrojavam).
- 24% nikad čuo za izvođača
- 34% možda sam čuo ZA pesmu, ali nisam čuo samu pesmu
- 23% slažem se sa autorom da pesma treba da uđe u izbor 500
Jasno vam je o čemu pričam. Ja sam jako veliki fan popularne muzike, a posebno tzv. nezavisne i imam šizofreno divergentan ukus (nemoj da je neko rekao “eklektičan”). Muzika uvek svira sa raznih raspoloživih uređaja i stalno kao nešto pratim šta se tu zbiva. Ok je da se 23% slažem sa autorom (ja sam konzument, on je kritičar), trećina pesama se nalazi u nekom polunepreslušanom limbu, ali zato četvrtina bendova ne okida bukvalno ni jedan nervni završetak.
‘Ajd iskreno da mi kažete da li znate sledeće izvođače (bez googlovanja): Liquid Liquid, The Clean, Orange Juice, ESG, The Only Ones, Althea and Donna, Acen…
U već pomenutom nadrk Pitchfork stilu velike zvezde su u 50% slučajeva prezentovane nekim ne-hitom, a 00’s sekcija može komotno da nosi naziv Brooklyn music.

Ovakve knjige (uključujući i John Sellersovu “Perfect from now on”) mi često izazivaju unutrašnje dijaloge sa autorom (čitaj: svađanje). Šta bre pljuješ po mojim omiljenim pesmama i ko su ti bre ovi nikadčuozanjih? Onda ljut ostavljam knjigu, da bih je sutra opet otvorio.
Kao čisti potrošač (niti pravim muziku, niti ima veze sa mojim poslom) imam diskreciono pravo na “ne znam šta je dobro, ali znam šta mi se sviđa”. E boli me bulja (bar se trudim) kako ste ih ocenili, meni se baš dopadaju. Onda ću opet kao omađijan ipak da zavirim u recenziju i eventualno se izbedačim zbog toga što slušam un-cool muziku.

Mogu da pišu ti kojima je to posao (meni je, kao što vidite dokolica) šta hoće, muzika koju volim je kao P.K. Dickovski mood organ (”Do androids dream…”). Beskrajni spektar emocija koje aktiviram na dugme, a svako malo se pojavi neka nova kombinacija. Šta ćete lepše.

link ka originalnom članku >>>

Pevanje iz vagine

2008-11-23T02:28:00.003+01:00

Ok, trebalo je da bude “Pevanje iz pičke”, ali kao ‘ajde da ne bude baš u naslovu.

Jako volim ženske vokale i “female vocalists” tag je treći po frekventnosti na mom last.fm profilu. Žene vas vozaju u emotivne predele gde samo one mogu da vas odvozaju, a i ima nešto u ženskom glasu što je kao stvoreno… pa, za pevanje. Kreće se u spektru o kojem muškarci mogu samo da sanjaju. Bolna tugaljivost Billie Holiday, čvrstva toplina Elle Fitzglerald, halucinanto dreamy vokal Hope Sandoval (Mazzy Star), atonalno recitovanje Kim Gordon (Sonic Youth), perfektan party match Cindy Wllson i Kate Pierson (The-B52s), nadrealni kapaciteti Elizabeth Fraser (Cocteau Twins), next door girl Kim Deal (Pixies, Breeders), predivno medeival vrištanje Mirande Sex Garden, promukli goth Siouxsie Sue, country noir Neko Case, lepljivo devojački glas Harriet Wheeler (The Sundays)… Lista je odugačka i koga baš zanima neka overi sadržaj pomenutog tag-a.

Ima taj neki kvalitet koji mogu da opišem samo kao pevanje iz (izvinjavam se još jednom) pičke. Prvo zato što vagina zvuči previše sterilno i klinički, a drugo, nije onako vagina dentata preteća u fazonu “e sad ću da vam odgrizem kite, svinje mizogine”. Više je iskreno i ogoljeno, toplo i vlažno i puno neke sirove primordijalne energije. Najbolje što žena može da mi dočara kako je to biti žena. I najbliže što sam ikada stigao u kontaktu sa ženama. (Blamantne pokušaje ne računam). Pomenutu frazu sam uglavnom upotrebljavao za PJ Harvey, i to uglavnom za prva dva albuma. Kao da su joj usta zamenjena pomenutim organom. Ima tu raznog fem kukanja o krvavljenju i napuštenosti i “It’s A Man’s Man’s Man’s World” neravnopravnosti. Sve to stoji i poštujem ja sve to, ali nije ključno. Ključno je kako žena može da me penetrira kroz uši. I da posle hoću još.

Drugi put mi je fraza pala na pamet kad sam čuo Amandu Palmer. O njoj i njenom nekadašnjem bendu The Dresden Dolls sam već piskarao (Americana Tidbits br.5 i br.18.). Brechtian punk vodvilj koji je vešto uspeo da izbegne nalepnice goth i neo-folk, ali dobija generalni tag dark cabaret (jel’ bio neko na The Tiger Lillies u Beogradu?) koji ni slučajno ne treba lepiti na bendove kao što su Beirut, DeVotchka, Gogol Bordello i slične meni ne baš drage (stvar je ukusa, jel’te) NemanjaKusturica/gypsy/trubači/terevenka bande.

Amanda Palmer je u petak imala koncert u Webster Hall-u, popularnoj i od skora redekorisanoj multipleks stanici za zabavu u East Village-u Gotham grada. Bizarni “kristalni” lusteri, teatarska atmosfera, faux otrcanost, gargojli i overall “haunted” look. Svirku su otvorili Walter Sickert & THe ARmy of BRoken Toys. Lepo, malo, kamerno i dovoljno kratko. Binu su preuzele sestre Boekinbinder iz “Vermillion Lies“. Dve ljupke i lutkaste devojane koje sviraju morbidne cirkusko-vodviljske poskočice. Izdale i novi album “What’s in the box?”. Toplo preporučujem i prethodni, “Separated at Birth”. Iz meni nepoznatog razloga neposredno pre Palmerove nastupaju “The Builders and the Butchers“, 5 momaka koji sviraju grobljanski, ali vrlo energičan alt-country. Frontmen vrlo sladak i podseća na Grant Lee Phillipsa (ne likom, nego delom), ali je nekako prekinuo taj prijatan feminin-ka-androgin tok čitavog događaja.

Palmer je u skladu sa naslovom svog albuma “Who Killed Amanda Palmer” izneta na scenu obučena kao corpse bride. Zgodna i raščupana, sa dlakama ispod pazuha i neverovatno dobrim dekolteom na krinolina-like haljini otvara koncert otvaračem sa albuma, “Astronaut: History of nearly nothing”. Svirka u Brooklynu od pre dva meseca je bila onako barska. Ona i klavir teško da mogu da reprodukuju bogatu (možda i preteranu) produkciju sa albuma. Ovde ja opet vidim samo nju i klavir. Do vraga, ovo će sad stvarno biti kamerno kling-klang. Ne lezi vraže, samo uz pomoć furioznog pijanisanja, glasa i u naslovu pomenutog organa uspeva da nadomesti sve gudače, horove, gostujuće muzičare i ine parafernalije. Za teatarski deo se pobrinuo Danger Ensemble iz Australije koji je za džaba prati na kompletnoj promotivnoj turneji. Lyndon Chester iz istog plesno-teatarskog ansambla je ponekad prati na violini i uspešno zamenjuje violončelo Zoe Keating sa albuma. “Simon Says” (lepa i tužna posveta Velvetima), “Apmersand” (nemogućnost da se bude u paru), “Strenght Through Music” (posvećeno Columbine upucavanju, a snimano za vreme Virginia-Tech masakra), pa “Guitar Hero” (video igre i rat u Iraku) izveden na plejbek i uz air guitar koreografiju, “Google Me” napisana u paru sa Neil Gaimanom sa kojim je napisala i knjigu “The Big Book of Who Killed Amanda Palmer”. Pa onako ispresecano nekolikim The Dresden Dolls favoritima “Mrs. O” (tragična pesma o poricanju), “Coin Operated Boy”, “Half Jack” i moja omiljena “Backstabber”.
Kad kuka onda ne cmizdri, a kad se veseli onda se zajebava. A sve prikucavajuće energično i do daske (jaja?).

Pošto noćni klub u podrumu počinje sa svojim programom negde oko pola jedanest vreme je da se i ovo pritera kraju. Prvo lagana ukulele cover verzija “Creep” od Radiohead uz horsku pratnju publike. Obećao sam sebi da ću izaći sa koncerta ako bude nešto svirala od njih, al’ šta sad. I za kraj nekakva scary dance verzija “Coin Operated Boy” sa trake. Negde nasred koncerta se sprdala sa “mainstream”-om lipsinkujući “Umbrella” od Rihanne sa sve MTV-like plesnim nastupom. To me malo podseti na činjenicu kako je na svom solo projektu pristala na neke kompromise kao što su prebogata produkcija i upeglani video spotovi, pa mi je Rihanna ironija malo otužna. The Dresden Dolls su imali svoju stabilnu armiju poklonika i prilično beskompromisan stav. Očigledno je došlo vreme da se neki računi ponaplaćuju iako u Njujorku uspeva da skupi samo par stotina ljudi. Idemo dalje. Samo ne u pravcu Goldfrapp koji su posle božanstvenog “Felt Mountain” albuma skliznuli u popularni electro humpa-cumpa. Pomenuti organ ostaviti lepo au naturel, neobrijan i pevati kroz njega direktno iz iznutrica.

Posle svirke sam se osećao prijatno pojeban sirovom energijom, pravo iz pičke.

Fotke:
Flickr
FaceBook public album

further reading:
www.amandapalmer.net
www.whokilledamandapalmer.com
www.wkapfm.com
www.dresdendolls.com

Amanda Palmer videos (11 komada)… gledati onako po redu. + snimak sa barskog nastupa u Brooklynu.

Hate list (za svaki slučaj):
- Gudmundsdottirova ima neosporno neviđene vokalne kvalitete, ali je isto tako neviđeno dosadna.
- Laurrie Anderson je da citiram ogorčenu posetiteljku koncerta “(what a) midwestern fake”.
- Diamanda Galas
- Tori Amos
- Sinead O’Connor

Ko je uspeo da stigne do kraja ovog posta, a javi se prvi (i zanima ga/je), dobije od mene CD “The Builders and the Butchers”. Slučajno sam dobio jedan viška.

link ka originalnom članku >>>

Egalité my ass !!!

2008-11-16T02:22:00.005+01:00

Jel’ znate šta dobijete ako se udate za stranog diplomatu? Ako vam Biljana Srbljanović nije pri ruci reći ću vam ja.
Automatski dobijete diplomatski imunitet, državljanstvo (priority no.1), odgovarajući pasoš, putujete sa svojim suprugom po svetu i imate VIP tretman. Izmišljaju vam se poslovi po ambasadama i konzulatima. Ako ne, onda sedite kod kuće i čuvate decu, priređujete koktele i dobrotvorne večeri. I pored ovih finih benefita često ih gledam na žurkama kako smisao traže na dnu čaše.
E, a jel’ znate šta dobijete ako ste u vezi sa diplomatom istoga spola kao vašeg? Dobijete ekstra security check svaki put kada putujete, FBI vam dostavlja upitnik jednom godišnje uz posetu odgovarajućeg službenika (ruku na srce, nije kršni momak u FBI prsluku, nego smoreni birokrata), rizik ste za zemlju iz koje ste došli jer ste u vezi sa špijunom, rizik ste za zemlju u kojoj ste jer ste verovatno špijun. A bukvalno nijednu od gore navedenih privilegija nećete dobiti sve i da se venčate (ako nađete gde to može).

Ovih dana je u Kaliforniji izglasan ozloglašeni Prop 8 amandman koji kaže da brak podrazumeva zajednicu muškarca i žene. Ne kaže se tačno, ali se po neodređenom članu u engleskom jeziku (”a”) podrazumeva da se radi o jednom muškarcu i jednoj ženi u zajednici. To nije sprečilo The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints (Mor(m)oni) da puknu ogromne pare i odigraju ključnu ulogu za “For Prop 8″ kampanju, iako su poznati po poligamiji. Apsurdno? Licemerno? Verovatno, ali na slobodnom tržištu možete uraditi SVE ako imate dovoljno para.
Pogledajte jednu stranu ovde. www.noonprop8.com
Pa onda drugu stranu ovde www.protectmarriage.com
i procenite sami.

Pre dva dana su se demonstranti okupili ispred glavne mormonske crkve u Njujorku da iskažu svoj protest protiv ovakve odluke. Citiram: “Church spokesman Michael Otterson said that while citizens have the right to protest, he was “puzzled” and “disturbed” by the gathering since the majority of California’s voters had approved the amendment.”

Danas (15. novembar) je organizovan glavni kontramiting ispred njujorške gradske kuće (City Hall). Posle jutarnjeg pljuska usledio je neverovatno topao i sunčan dan. Na subway stanici zelene downtown linije srećemo gomile ljudi sa transparentima. Vreme prekraćujemo komentarišući (as in bitching) saborce. Njujork je malo nezgodan za proteste pošto nigde nema dovoljno velikog otvorenog prostora za velik broj ljudi, a da nije poljana u Central parku. U Washingtonu čitav potez od Lincoln memorijala do Kapitola prosto poziva na okupljanje (videti Americana Tidbits No.8). Ovde smo stešnjeni i ograđeni na ulici. Prolaze double deckeri sa turistima koji radoznalo bulje i svi se osećamo kao u zoo vrtu, ali sa druge strane rešetaka. Don’t feed gays, just throw them some glitter.

Nose se transparenti, skandira se, gomila je šarena i vesela, ne baš kao gay pride parade, ali skoro. Sve je manje više već viđeno. Nekoliko govornika vatreno priča o ljudskim pravima, jednakosti i osnovnim američkim vrednostima. Pojavljuje se i Next American Top Model favorit, Kim Stolz, koja priča svoju out priču. Jedan od govornika mi konačno privlači pažnju sa izkazom tipa: “Ako smo uspeli da objasnimo ljudima prostim zdravorazumskim govorom da je neko ko se zove Barack Hussein Obama jedini pravi izbor za predsednika, onda ćemo istim sredstvima izgurati i ovo.” Kao što rekoh, otvoreno tržište ideja, pa koja se bolje proda. Znamo kako ovaj sistem funkcioniše, pa ćemo ga upotrebiti. As simple as that. Nema levičarskog dragog mi sentimenta, niti bezglavog idealizma. Ali sam ipak obukao već poluraspadnutu protest majicu “There Are Some Bad People On The Right“. Da se zna.

Highlight no.1: ćale koji protestuje zajedno sa svojim sinom
Highlight no.2: džogerka koja protrčava putem totalno nezainteresovana
Highlight no.3: nepismeni preppy tip sa transparentom na kojem piše “Repulicans against prop 8″
Highlight no.4: grupa devojaka me naučila da vrtim hula-hop

Galeriju hitova, transparenata i fotki sa protesta pogledati ovde.

U Srbiji se za sada radi na senzibiliranju naroda na fenomen drugačije seksualnosti. Postojale su razne akcije i u mnogima sam i sam učestvovao. Svašta se radilo i radi: propali Gay Pride 2001 sa pretučenim učesnicima, politički angažman Gay-Straight alijanse, kampanja “Zajedno različiti”, Queer vikendi… Koliko ja razumem serbski narod sve mu se može lepo prodati kroz tabloidske roze naočare sa dosta gebelsovskog ponavljanja. Sa te strane mi je draga strategija organizacije Queeria koja se ovim fenomenom bavi na veoma “popularan” način kroz mainstream medije. Šta ćete više gay od Pink televizije ili silikonske doline vikendom.

Ja živim sa Stivenom već pet godina. Pola od toga u Srbiji, a pola u Americi. Prednosti toga sam vam naveo na početku ovog teksta. Spisku “benefita” bih dodao da je Stiven u Srbiji radio kao politički savetnik za pitanje Kosova, a u vezi je sa Srbinom. Najmanji pogrešan korak bi vodio do otkaza. U Americi sam u očima imigrantskih službenika neko sa veoma nejasnim zanimanjem (umetnik? dizajner? arhitekta?…a?), ko se bavi Josephom Goebbelsom i sve nekim bože me sačuvaj provokacijama, ko je gay i ateista (ovo je u Americi gore nego da si gay), ko je iz ne baš popularne zemlje i u vezi je sa američkim diplomatom. Ne znam da li ima još high risk kućica za čekirati. Prošlo je dosta vremena u prikupljanju neverovatne tone papira, preporuka, cimanja svih živih art/dizajn kontakata i dokazivanja da mogu biti od koristi i ovoj zemlji. Stiven nije smeo ni prstom da mrdne u moju korist (prosečnom Srbinu ovo zvuči neverovatno… “Ček’ bre, živiš sa diplomatom. Zar ne mož’ “nešto” da ti sredi?”). Na kraju je na mene lupljen pečat O1, alien with the extraordinary ability. Zvuči kao kao “lepi vam se za lice, iskače vam iz grudi, ima kiselinu za krv, duplu vilicu i ubija sve živo bez očiglednog razloga”, ali radi. Against all odds.

digresija 1: GLIFAA, udruženje gay službenika State Department-a koje se bavi imigracionim pravima me je zamolilo da im uradim novi logo, za džabe. Treba li napomenuti da nisam dobio nikakvu pomoć glede imigracije.
digresija 2: Nedavno smo dobili pozivnicu za prijem povodom imigracione jednakosti koju organizuje Andrew Sullivan u svojoj kući u Washingtonu. U pitanju je britanski oportuni politički komentator, verni katolik, republikanac i vatreni neokonzervativac koji se zalaže za rat u Iraku. (Inače je homoseksualac i HIV+). Poznat po svom blogu The Daily Dish. Voleo bih da odem samo da ga upitam WTF???
Ima taj neki talas Britanaca koji se doseljavaju u Ameriku samo da bi bili na miru konzervativci, pa još i nedosledni. Neko reče Christopher Hitchens?

Ako mislite da je veza sa diplomatom automatska ulaznica za drugu zemlju, well, think again.
Ako mislite da biti gay znači orgijanje, pool parties sa cool frajerima, beskrajna količina para zarađena od modnog dizajna i jedna velika flamboyant šarena parada, again, think again.
Ako čekate da neko nešto uradi za VAŠA prava, odustanite odmah.

Ako mislite da je ovo žalopojka, opet se varate. Vrlo sam srećan. I samo pokušavam da vam približim neke facts of life. Kao kada bi levoruki objašnjavali desnorukima zašto su ih roditelji terali da pišu desnom rukom.

Završna napomena 1: ako vas zanima više samo googlujte “prop 8″
Završna napomena 2: o gay kulturi, braku, stereotipima, kulturnim razlikama će biti još reči
Završna napomena 3: zbirku tekstova o gay kulturi od ovog autora možete naći ovde. (klik na Arhiva/gay-serbia.com)

link ka originalnom članku >>>

City magazine blog - Gotham Tidbits

2008-11-11T23:36:00.013+01:00

New blog, Gotham Tidbits. Published in the City magazine (free city guide) blog. In Serbian.

Hlorofobija gospođe Dingli Deng 14 September 2009

Americana Tidbits continued… 1 August 2009

SOS violence 24 June 2009

Buka u modli* 10 June 2009

Fool me once… 16 May 2009

Štikla u grlu bezmude Srbije 22 February 2009

Amygdala 10 February 2009

Dance like nobody’s watching 21 January 2009

kudOs? 21 January 2009

Europa 5 January 2009

2008 na mom fonografu 29 December 2008

Božićna poslanica 24 December 2008

Ipak se okreće, ali… ko ga je pokrenuo? 17 December 2008

Bruklinski trozubac 4 December 2008

Indian's 9/11 28 November 2008

Pevanje iz vagine 23 November 2008

Egalité my ass !!! 16 November 2008

Queueing (99 and One Half Day) 10 November 2008

Oh, for fuck’s sake !!! 4 November 2008

Vote Obama. I approved this message. 3 November 2008

Ubrane legende 27 October 2008

Ubrane legende

2008-10-27T02:14:00.001+01:00

Šta su bre svi zapeli za “urbano”? Urbana odeća, urbano ponašanje, urbana faca, urbani trt, urbani mrt. Daj da vidimo o čemu se tu zapravo radi.
Temu smo već načeli na FB City Magazin page diskusiji. Urbano mi (pomalo disleksičnom) liči i na ubrano (eto vam i linka ka selu ;). Reč smo zapatili po običaju od Rimljana: urbs=grad. Postoji i lično ime Urban. Bilo je osam nastavaka (Urban I - Urban VIII) papa sa istim imenom. Ako googlujete “urban” dobijete urban dictionary, Urban Outfitters, urban area, urban legends, urban terror… Mi ga uglavnom koristimo kao sinonim za gradski (gracki, ko više voli), iz grada, sa karakteristikama grada… Građanski uvek implicira ono “malo” koje bi tako rado stalo ispred.

Mene ipak urbano prvo podseća na urbanizam kojim sam se sticajem okolnosti bavio na fakultetu. Uglavnom je to bilo neko farbanje i šrafiranje raznih mapa i karata. Nekakve zone gradskog tkiva koje mi tu nešto planiramo. Beskrajno dosadno, ako mene pitate. Posle sam se opet sticajem mnogo gadnih okolnosti našao u Urbanističkom zavodu Vojvodine gde se valjda radilo na planiranju severne pokrajine. Tu sam uglavnom ljude učio da uz pomoć Auto-Cad-a farbaju mape i gledao da što pre zapalim napolje (rekord mi je bio 15 minuta radnog vremena). Iz totalnog očaja mi se probudila radoznalost, pa postavih nekoliko vrlo bazičnih pitanja jednoj od glavnih planerki. A kako vi to radite uopšte? Mislim, kako grad može da se planira? Jel se stanovnici tu išta pitaju ili samo nesretni klimnu glavom na svaku crtu koju planer povuče? Ili nisu svesni da se tu uopšte nešto planira? Malko me bledo odgledala i ispucala neke birokratske odgovore tipa: pa, svi planovi idu na javnu raspravu; ne povlačimo mi crte tek tako; kako misliš “šta radimo?”, pa planiramo… Aha, važi. Iz mog ličnog iskustva grad posle izvesnog stupnja razvoja postaje jedan nekontrolisani i nezavisni entitet koji teško može tek tako da se pripitomljava. Veliko čupavo čudo koje iz lenjosti trpi vaške u krznu. A planeri uglavnom pokušavaju ga očešljaju grabuljama, ne pitajući vaške.

Masovna upotreba reči “urbano” smrducka na provincijalni kompleks. Znate ono kada niski ljudi imaju običaj da budu bučni ili kada vam likovi sa malim kitama krckaju šaku pri rukovanju. Ovo isto zvuči kao “Ne, ne, ne, nisam ja seljak. Ja sam n-ta generacija Beograđana još iz vremena kad su Rimljani zabadali šatore po Singidunumu. Ne znam šta je selo. A mleko stiže iz te otekle životinje sa rogovima? Nisam znao.” Obično indikuje paničnu potrebu za jasnim izdavajanjem od “seljaka”. Kao u Selenić/Stojanović “Ubistvu sa predumišljajem” gde su međuratni rojalisti razmažene gradske face, a komunjare seljaci sa prazilukom koji im viri iz pozadine. Sećam se i velikog “građansko-seoskog” rata iz osamdesetih. Očigledno je u pitanju neki post-krizni sindrom gde je svima identitet nešto poljuljan (da se ne kačim sad manije nacionalnog (nacionalističkog?) identiteta), pa se svi hvataju prve stabilne nalepnice.

Poentu je negde nabo Andrej Dolinka u pomenutoj FB diskusiji. Urbanost nije o tome da li ste u gradu (i to ne u bilo kom delu) ili na selu. Više je vezano za nešto što se na engleskom kaže urbane. Uglađen, upeglan, “kao da je iz grada”… Poentu bi mogla da podrži i izjava koju sam davno negde pročitao: urbanije izgleda spot Eve Braun na njivi, nego Svetlane Ražnatović u napeglanim gradskim enterijerima. Urbano je pitanje duha, a ne prostora. Tako da pitanje da li ste iz urbane, suburbane ili ruralne sredine potpuno nebitno. I drugi gradovi pate od istih boljki. Niste Njujorčanin ako niste na Menhetnu (krugu dvojke?). Ni mrtvi ne smete biti viđeni na Times Square-u ili na Liberty Islandu. Majica “I ♥ NY” je najstrašnija blasfemija, kao i podizanje pogleda ka neboderima. Totalna glupost, složićemo se.

Tih mitskih zlih devedesetih sve su se vrednosti dobrano uzvrpoljile. Nije problem (kako prosečni kultur-fašista misli) to što je Ceca “seljanka” koja je iz opanaka uletela u stiletto heels. Problem je što ona simptom i amblem jedne radikalnije degeneracije: netolerancija, kriminal, nacionalizam, uskotračnost uma, izolacija i jedan opšti palanački mrak. (Obavezna literatura “Filosofija palanke”, Radomir Konstantinović.) Sa te strane mi je jasno zašto ljudi žele da se ograde od takve kulturne slike, pa se mašaju “urbanog”. Važno je samo definisati nalepnice. Urbana nalepnica očigledno ne može parama da se kupi, ali može da se napravi. Urbano bi bilo nešto što je tolerancija, različitost, sloboda ličnog izraza, autentičnost, divergentnost, umeće saživota, radoznalost, uviđavnost, poštovanje drugačijeg i… opuštenost. Znate kako po Beogradu prepoznajete strance? Obično po kafeima čitaju knjige i sede bez poze. Obučeni su opušteno i nije ih blam (blam kao fenomen zaslužuje zaseban tekst) da pitaju. Nemaju problem da jedu sedeći na travi ili pločniku. Gledaju svet širom otvorenih i radoznalih očiju.

Probajte da stepen svoje urbanosti ili urbanosti (ne mešati sa urbanitetom) prostora u kojem živite definišete čekiranjem nekih od pomenutih atributa. Ima ih još.

Predlozi?

link ka originalnom članku >>>

Atheism branded

2007-09-25T04:38:00.001+01:00

published on the NewsVine.com
link to the original article>

In the present atheist-awareness situation there has been a lot of discussion about a possible atheist logo or symbol. Every group needs some visual representation for easy recognition in a political arena, a public debate, or the marketplace. A visual sign such as a symbol or a logo summarizes in a nutshell a group's common cause, in a way that is easy to read and understand. But do atheists really need a symbol? Just for the sake of argument, let's say we do.

The problem is - how to define atheists as a group? Atheists are non-believers, as simple as that. But it is not just a denial (an anti-something), nor general non-believing in anything, it is a world view that does not include any kind of deity or a supreme and supernatural being. Atheists have never been an organized group that fought religion, but rather a disparate group of individuals who do not believe in god. They come from various already recognized groups: scientists, philosophers, skeptics, historians, artists, writers... . And through the course of history, as far as I know, there has never been a long lasting symbol attached to atheism. There is a good reason for this. It never was an "official" group. Dawkins' remark about herding cats is quite correct. Atheists are mainly skeptics and hard-core individuals without tendencies of gathering in groups. We often don't share all the same ideas/interests. But we do share some of them.

With the emergence of online atheist discussions, chats and publications, you can feel already feel a sense of a group. And that group wants to be recognized. On a couple of Internet forums I have found very interesting discussions about what should be the symbol or the logo for atheism. But first of all, let us make an important distinction between these two.

Symbols are complex phenomena that includes emblems, metaphors, attributes, analogies, symptoms, and parables. Symbols summarize and represent various more or less complex ideas and concepts. Interpretations of symbols are very elusive and very often are just clouds of probability. Very often a symbol has its visual representation in a form of a graphical symbol. Such a sign is very often embedded in the cultural communication code, but its meaning could vary depending on the culture, context and moment in history. White symbolizes happiness and light in some cultures, while in others it symbolizes mourning. The color red can mean "stop", "danger" or "blood" depending on the context and usage. One of the most well known symbols to switch meaning through history, the swastika changed from a rather positive solar wheel to the symbol of the Nazi party. Some symbols tend to be very stable, like a Christian cross. The durability and stability of the symbol very often depends on the stability of the set of values it represents. Symbols are often very old concepts, developed through the ages with many layers of meanings. Some of them (mainly graphical symbols) could be very recent, like the "@" symbol, which brings the immediate association with an electronic mail communication. Graphical symbols sometimes do not have a direct semiological connection with the value it signifies (like @ and email). More generic and older symbols tend to maintain homogeneity of the signifier and the signified. Also, the genesis of a symbol is not usually a planned and programmed action, but is very often a result of the natural-cultural selection and spontaneous public consensus.

The logo, on the other hand, is the much more recent invention of commercial visual communication. It is a graphical symbol very often accompanied by logotype (typeface set in a unique manner) and it serves as a label for companies, products, political parties, various organizations and groups - any entity that needs to be noticed on the market. Resemblance between the graphical logo and the values of the particular product or a group that logo is associated with is sometimes optional. The connection is very often created through the means of the forced association of mass media. Repeated commercials and advertisements for Nike create a connection between a "swoosh" logo and the particular sportswear. Nike is the ancient Greek goddess of victory (one link here) and the symbol itself reminds us of movement (another link there). But many of the logos do not have such a convenient explanation. To put it very roughly, just brand yourself with whatever, like you would brand a cow, and you're ready to go.

I don't think atheism/atheists will get a recognized symbol any time soon. First of all you cannot apply a logo to such a complex and diverse category of people and thoughts. So, it would need to be a symbol, a graphical symbol. I have seen a lot of "symbols" invented by forum users and enthusiasts and they vary from light bulbs, unicorns and different math symbols to funny illustrations of Adam giving God a finger (c.f., Sistine chapel ceiling). They also vary in the quality of their execution and graphical precision, but they all seem to aim towards the ideas of science, skepticism, illumination, light and knowledge. Some of them are just mocking religion, like slashed crosses or Darwin Fishes and Spaghetti Monsters. The symbol of the circle with a slash overlay is very clear and attractive, but it implies total denial or even forbidding, which is not a very suitable for atheism, as it gives it the charge of being anti-something and therefore doomed. Pansy is very often used for secular organizations because of its name ("thought" in French). I myself like the symbol of a cat, because cats are unpredictable, individual and hardly herded. Just like atheists. A cat would probably get a lot of poison remarks from any counter-atheist when you consider other qualities of a cat: elusiveness, predatory, unfaithful. (There's an extensive collection of proposals at Internet Infidels Discussion Board)

Many of the proposed symbols that I have found rely on mythology and religion accordingly - atheist symbol should not be related to any kind of belief in supernatural beings, right? - and have different meanings in different cultures. Atheism as an aspect of the free thinking world should transcend cultural peculiarities. Let us see some of the proposals and meaning they are actually charged with.

The symbol of the unicorn in ancient China was a royal symbol related to the royal sense of justice. A horn that hits the guilty ones. In the Christian mythology the horn represents penetration of the divine into the profane. A mental phallus attached to the head. It also symbolizes the Virgin that was impregnated by the holy Spirit and her protection. There is often a very contradictory notion between the protection of virginity and the potency of the symbolical phallus. I remember unicorns as very strong symbols in Tennessee Williams' "Glass Menagerie" as well as in Ridley Scott's movie "Blade Runner".

If we strip the Darwin Fish of its ironic connotations we just get a fish that is a very strong symbol in most of the cultures and world religions. Fish was the avatar of Vishnu, a symbol of the corn god of the Indians of middle America, a token of happiness (along with a stork) in China. The early Christian fish was mostly related to the acronymically used word for the fish in Greek - Iesus Christos Theu Yios Soter.

The letter "A" is very much in use (A as in Atheist), but it has infamous connotations of the scarlet letter "A" known only to the westerners. Phoenicians took the "bull" hieroglyph and turned it into the first letter of the alphabet, A. As a Greek variation, alpha, it was combined with omega (another symbol used for atheism) to represent the beginning and the end. The letter "A" is used in Dawkins' The Out Campaign. The letter is slanted and, to be quite honest, reminds me very much of the "A" of AIGA (the American Institute of Graphic Arts). The letter "A" in a circle is a well known symbol of anarchy, thanks to the punk-rock pop cultural proliferation, I might add. It's not that there is no connection between anarchy and atheism, but the two symbols shouldn't be mixed.

Lemniscate, the math symbol for infinity or just "the lazy eight" was introduced by John Vallis in the XVII century and it is based upon the Roman numeral for 1000. It is also related to the small-caps already mentioned omega. The lazy eight has a very strong relation to the ouroboros, a snake that is devouring its tail, an ancient symbol of infinity, symbol of the Gnostics and could also be found on some Unitarian church emblems. The popular conception is that it represents Moebius strip.

The lightning symbol is charged with a variety of religious symbolism. Lightning is a symbol of the power and energy that creates balance. According to some Pygmy myths it is a divine phallus, and in some other cultures it is a punishment. Zeus' lightning stood for spiritual enlightenment. In Vedic tradition it is connected to water and purification. Many gods were thunderers, like Celtic Taranis or Nordic Thor. The lightning in the Tower card of the Tarot pack symbolizes god's wrath and fall of the man. The contemporary meaning of the graphical symbol is just electricity.

So, we need a logo. But as I said you cannot put a logo on atheism just like you cannot burn a brand on "illumination" or "skepticism". But, you can put a logo on various atheist initiatives as has already been done. "American Atheists", founded in the 60's, have an "atomic swirl" logo with an open bottom end (openness to new possibilities) and a letter "A" in the middle. It is quite modernist and scientific iconography, probably very popular at the time. Today, it reminds me of radioactivity. It is also used for marking military graves of atheists. Atheist Alliance International has the "@" sign for a symbol. I don't quite get the connection here. The Out Campaign for atheist outing is already discussed above. Infidels.org (Secular web) has a drop of water (how many times have you seen that?) with the slogan "a drop of reason in the pool of confusion". The community of the people with a naturalistic world view, The Brights, has a sun-like symbol. It reminds me of the Macedonian flag, and when used on dark background, the "sun" becomes dark. They use some sort of ghostly dots of light as an addition to their visual identity. And so on and so forth, every organization has it's own symbol according to its mission/vision statement.

I was thinking to myself, if I had all these inputs like a printed design brief on my desk, what would I do? What should be the unique signifier of atheism? And should I think of a symbol (a crazy task) or design a logo? (Well, I can't think of any particular group of atheists I would work for.) Let's say it could be a symbol and it could be adapted for commercial use too.

The first thing that comes to my mind is that a visual representation should not be a solid block, as the Christian cross is. It should represent the ever changing form of atheism on the one hand, and the stability of its essence on the other hand. If religion is a solid block, then atheism is an ever shifting sand. A solid block is easy to represent visually. Actually, it's a symbol already. Sand is about moving, changing shapes and moving borders, accepting possibilities. Something like the mentioned cloud of probability. It is harder to visually represent such a thing, but it is possible. It changes shape, but within clear borders and with a recognizable visual ingredients. There are very good examples of amorphous logos that still keep their essence no matter how we bend them. Such as Hanover Expo 2000 logo or Seed Media Group identity by Stefan Sagmeister. Such logos are very often animated and varied in print.

The other possible solution that came to my mind is an empty container that can be filled with whatever we find suitable. Like a square or a circle. We can fill it with cat/atom/bulb and if the "container" is clear enough the logo in it's entirety will always be recognizable. It is flexible enough and on the other hand it could be rather clear.

Any suggestions?

Personal history of disbelief

2007-08-23T17:31:00.000+01:00

A view from Southeast Europe

published on the NewsVine.com
link to the original article>

I was born in a now non-existent country called Yugoslavia (the Socialist Federal Republic of Yugoslavia), and at the time it was the only European communist country that didn't belong to the Eastern Bloc. It happened to be lodged in between the NATO and Warsaw Pact blocs, playing safe with both sides. The most plausible position on religion, according to the ruling socialist government, was to be an atheist (which gives atheism an ideological frame). The religious practice of one of the main three monotheistic religions (Catholicism, Islam, Orthodox Christianity) was allowed, but not very well looked upon if you wanted to prosper in the Party. The Party didn't burn churches or ban religious rituals, as far as I know.

There I grew up in Vojvodina (the northern autonomous province of the Republic of Serbia) in a very diverse and multi-ethnic community in the small town of Becej. Although the majority of Serbs (the nationality listed on my birth certificate) belong to the Orthodox Christian Church, the first church that I ever entered was actually a Catholic Christian one. We used to live in a mostly Hungarian neighborhood in Becej and all my nannies were Hungarians. One of them took me once with her to a local church. I was four and I remember the strong smell of incense, the crowd, sitting in the benches and putting some coins in a tray that was attached to a pole. I didn't quite understand what was I doing there.

My father, a former party member, is an atheist. My mother always declared herself as an Orthodox Christian. The only religious holiday that we observed in our house was Easter. The best part was of course coloring the eggs and arranging them in the basket coated with grass. And there was a traditional competition over who would break whose egg with his own. We called it banging eggs, with a giggle, picking the egg with the supposedly strongest shell and practicing the best technique. It was kind of fun.

When I turned eleven my mom decided that I should be baptized according to the Orthodox Christian tradition. But in secrecy, because dad probably wouldn't agree with the idea. I was baptized in the house of my mom's cousin, a weird and very religious lady who used to sweep the courtyards of the Orthodox church in Becej. The priest performed my baptism ritual in my aunt's living room with choreography that included everyone walking around the coffee table. After that I was officially a Christian, at least in the eyes of my mother. I was clueless what the whole thing was about, except that it was secret and therefore fun. The cousin gave me an illustrated Bible for kids. It was full of cool pictures and fairy-tale like stories. My mom gave me a regular unillustrated copy with an instruction to put it under my pillow while sleeping at night. I also got advice to say The Lord's Prayer before I went to bed. The general idea that I had in my mind at the time was that I am addressing some old guy with kind words and that everything will be just fine because of that. Hmmm, OK.

In my early teens I used to watch a lot of horror movies (I'm still a big fan). But the backlash was that I couldn't sleep at night without my lights on. So I addressed the Lord to protect me from the Alien, the Blake (The Fog), the Jason (Friday the 13th) and some gross demons from Lamberto Bava's film "Demons". Later on I added Freddy Krueger to the list. But the worst was about to come: The Exorcist. An absolutely horrible experience of watching the girl vomiting and listening to the demonic voice coming out of her. By that point I was not quite sure about the existence of God, but the devil seemed horrifyingly convincing. I prayed my ass off to be protected from that ultimate evil and it didn't help at all. (Years later I realized that both God and the Devil are two sides of the same coin. And that the grip of fear is the very matter that the coin is made of.) Soon I forgot about the prayers. The bible ended up on the bookshelf along with the Sci-Fi books.

In high school I became keen on science, math and art. Later on we got a very good literature teacher and I got hooked on Albert Camus and the entire existentialist French philosophy. Life without meaning and a total non-existence of the afterlife? Quite a frightening but attractive concept to a brooding and art-inclining adolescent. We have a certain time given to us and we should use it the best we can. We can also end it whenever we want. I remember also a previous literature teacher who reproached me for describing Anna Karenina as brave for committing suicide. But it was a kind of liberating thought that we really own our own lives. Overall I had a very uneventful and peaceful childhood in the idyllic eighties, full of free exploration and curiosity.

The nineties began with a bloody war that resulted in Yugoslavia breaking apart. Every nation of ex-Yugoslavia yearned for it's own national identity and it's own clean piece of land at whatever cost. I realized that the new born national pride included big doses of religious identity. It was, in addition to every other reason for war (land, power, money) a war between Orthodox Christians, Catholic Christians and Muslims. In Europe? At the end of the XX century??? At that point I was still pretty ambivalent towards religion. The sight of priests blessing tanks and soldiers was not a pretty one. And it turned me against religion.

I moved to Belgrade, the former capital of Yugoslavia and the new Capital of a new Yugoslavia (which was actually just Serbia and Montenegro), to study architecture. Belgrade is just 125 kilometers to the south of my hometown but everything was totally different. There were mainly Serbs and religion seemed to be quite a thing around there. I was shocked when a friend invited me to a party at his house to attend the traditional Serbian Orthodox celebration of his family's patron saint. What??? You guys really do practice religion here? The intellectual snob in me weakened a bit. It was just a party after all.

We had a great professor of geometry at university. He once said:
"Don't believe what I say. See for yourselves."
"But this is an exact science!"
"Especially because of that!".
So, science can be questioned too? 2+2=4, or maybe not? The world seemed to fall apart, but it was so exciting. Questioning everything actually gave me a totally new perspective of the world. I felt even more free. And, it may sound absurd, I felt much more stable than ever.

At university I also took a course in the history and theory of art and architecture. Every year students in the course go for a study trip to Mount Athos in Greece, the heart of Orthodox Christianity. The art that I was interested in was only XX century art. All these byzantine icons were just badly drawn to me, but I was curious to see what it was all about and it turned out to be a valuable experience. All four of the other students and the professor were religious believers, all except for me. One monk told me that faith consists of three aspects: rational, emotional and intuitive. OK, I understood the rational aspect, but I probably misssed the emotional and intuitive. And that's why I am a non-believer? Interesting. Another monk told me that love is innate to every human being. "I see you and therefore I love you, because you are the mirror of my existence." Not a very convincing logical statement, but very romantic. Soon I realized that he's not the only monk with romantic rhetoric aimed toward young students. And "badly drawn byzantine icons" turned out to be quite an interesting phenomena. According to the interpretation of my professor they are not just representations, they ARE what they represent. Nice catch. So when I am kissing the icon of Christ I am kissing the Christ himself. Really? Cool. A friend with a "Have you found God?" face told me upon my return that I look so radiant and spiritualized. "No, honey, that's just good food and the Greek sun."

After the fall of one of the last European dictators, Slobodan Milosevic, I realized that Serbia in the meantime had turned into quite a religious country. After 10 years of nationalistic brainwashing everybody went religious. Nouveau riche went to church with huge golden crosses around their fat necks, former intellectuals started to rant deliriously about Jung and Christianity, popular criminals staged spectacular weddings in temples, everybody observed a fast before religious holidays (you can hardly find food in bakeries that is not just water and flour).... The clergy finally got their 15 minutes to grab some power. Well, who would blame them? They had been quite unpopular for the previous 50 years. Priests were now taking a role in important political decisions and negotiations. Religious teachings were introduced in schools. Even one Minister of Education (!) a few years ago proposed to remove Darwin from the high school curriculum. Fortunately, she was ridiculed. I thought, "OK, let them have some space for whatevergodyoubelievein's sake." But a priest led a violent gang against the participants of Gay Pride in Belgrade that ended up in blood and broken bones while policemen watched the show from the sidelines. Father Gavrilovic, the ringleader, was passionately preaching about the misuse of "that divine organ". Very passionate about the penis? There were also several cases (finally revealed) of priests abusing kids, but they all mysteriously got away with that. And all these representatives of something that I thought of as an "idle metaphysical speculation", started to peek in my bed and to shape my life. The politicians now understand the value of displaying their new born faith and are misusing it big time. Religious words here and there will win you plenty of votes.

Hang on a minute! This ain't no party, this ain't no disco, this ain't no foolin' around... anymore.

Finally, I became fully aware of my profound atheism. I had always been an atheist even when I was asking the lord to save me from Freddy. There just was not any need to label myself an atheist. But suddenly now I have a lable. And in the present course of religious fundamentalism I can sometimes be very anti-theistic. Especially when you clearly see the difference between individuals who believe in some deity (I really don't mind) and the organized religion (in forms varying from an afternoon social sport or a greedy political option, to a mass-murdering squad and doomsday psychopaths). Stating that you are an atheist in the world that I am coming from is as natural as saying that you are human. And it is as valid as any religious belief (with the important difference that atheism is not a belief). Although atheism may be slightly losing popularity in my country, "atheist" is the proud label of a free thinker. It's an aspect of a free and skeptical way of thinking.

And then I encountered the US of A. For the first time I considered myself lucky to be born in a country where I could choose. And having no one to blame for my choice, but myself. In America, I realized that there was much less "religious freedom" than I had believed existed when I was growing up. Calling yourself an atheist is at best like saying that you are gay at the Republican convention. This, in a country so clearly concerned about separating religion from the state? OK, I understand that atheism still has a strong ideological "red menace" undertone. (I just remembered a funny line from Dawkins' book "The God Delusion" quoting Julia Sweeney: "I think that my parents had been mildly disappointed when I'd said I didn't believe in God any more, but being an atheist was another thing altogether."). But communism no longer seems like a threat. America has replaced it with a new one (you have to keep people busy with fear). And this new threat seems to be a religious one. So, if you are an atheist are you avoiding the holy war?

I also realized the meaning of the word "science" has a different meaning in the U.S. Everybody's talking about evil scientists, monstrous experiments and greedy pharmaceutical companies. For me science is a discipline of reason and proof. And of course it can be questioned like everything else, just like my geometry teacher once said.

The question of "nation" is very different, too. In America, "nation" is belonging to a construct called "country", no matter what ethnic, racial or religious group you belong to. In Europe "nation" is almost a synonym for ethnicity. It is tightly connected with the religious beliefs and traditions.

The strange thing for me is that on the one hand, America still has total freedom of religious confession. It has resulted in a diverse religious landscape that seems totally ridiculous to the too-old too-white-Christian Europe. On the other hand, religion seems like one of the basic threads of the American social tapestry regardless of the nominal secularity of the state. When people are given too much freedom, the only glue they can find is religion? How about reason too?

Land of the free (thinking) and home of the brave (to be whatever you want)?
But I believe (yes, I do believe in something) that it is still possible to find mutual appreciation between common sense and metaphysical speculations.

There is a campaign for encouraging atheists in highly religious environment to come out, The Out Campaign. Read about it at www.outcampaign.org

Mirko Ilić, intervju

2006-03-15T03:53:00.000+01:00

objavljeno na www.gay-serbia.com

photo: Antonin Kratchovil

Ilustracija Bush's Gay Marriage Ban za Village Voice je tvoja najpoznatija ilustracija sa gay temom. Kako je nastala?
Village Voice se veoma često voli igrati postojećim ikonama. Kao motiv za ovu ilustraciju je upotrebljena čuvena ikona, fotografija mornara koji ljubi medicinsku sestru na Times Square-u na dan pobjede 1945. godine koju je uradio Alfred Eisenstaedt iz Life magazina. Obrati pažnju da je u pitanju "pobjeda" gdje statua slobode ljubi kip pravde. U pitanju je zapravo brak između slobode i pravde. Kad me netko pita zašto tako, zezao sam se da je statua slobode francuskinja, pa voli francuski i ljubiti. Village Voice je naknadno ustuknuo, pa su onda pomaknuli ilustraciju sa naslovne strane unutra, a na naslovnu stranu su stavili fotografiju Laure Conaway, žene koja priča svoju intimnu priču, zamotane u američku zastavu. Kada je broj izašao Laura Conaway ih je pitala zbog čega nisu upotrebili ovu moju ilustraciju za naslovnicu, pošto joj se više sviđa. I dosta ljudi je uopšte reagiralo pozitivno. Bilo je dosta ponuda, od nekakvih zlatara koji su htijeli prodavati bogatim lezbijkama priveske i broševe gde srebrna statua slobode ljubi zlatni kip pravde, pa do Gay and Lesbian Bar association of Massachusetts koji žele da ilustraciju stave na svoju brošuru. Oni su jedni od organizacija koje su izborili pravo gay braka u Massachusettsu. Dakle, htjeli su samo moju ilustraciju, a mene je uvijek malo strah tih pro bono organizacija pošto obično daju prijateljevom prijatelju da dizajnira, pa ne ispadne baš lijepo. Dao sam im ilustraciju i ponudio da dizajniram cijelu kampanju besplatno, tako da imam bar neku kontrolu.

1 Alfred Eisenstaedt za LIFE magazine, 14. avgust 1945.
2 "Bush Gay Marriage Ban", Vilage Voice, 2004
Minh Uong, art direktor
Mirko Ilić, ilustrator

Možeš li da se setiš još nekih?
Showtime je napravio "The L Word" , seriju o lezbejkama. Soap opera kao i svaka druga, ali sa lezbejkama. Oni su iskoristili ilustraciju koju sam radio za Entertainment Weekly, o utjecaju gay društva na Hollywood. U pitanju je opet opšta ikona, ako se sijećaš omota za ploču Pink Floyda, Dark Side of the Moon koju je radio George Hardie. Bijelo svijetlo koje se prelama kroz prizmu i pravi dugu. U mojoj ilustraciji na filmsko platno stari projektni aparat projicira svijetlo, ruka odozdo drži pink prizmu ili trokut, a svijetlo se prelama u duginim bojama. To je dakle bila prvo duplerica u Entertainment Weekly, pa su onda to ovi iz HBO-a uzeli za svoju seriju.
Veoma mi je draga ilustracija koju ja zovem IT. Naslovna Village Voicea gde je ona barbie doll od muških i ženskih dijelova. To je bilo prvi put da se na naslovnoj strani u američkim novinama pojavljuje piša. Jedan njihov art director se malo uplašio pa je taj dio sa pišom malo zamutio. Pošto ja volim dramu nazovem ga, i bez predstavljanja, pitam "Why did you touch my penis?"
Ima toga još dosta, ne mogu se svega sjetiti.

Odakle ti motiv za aktivizam?
Mene su često pitali u Americi zašto ja radim sve ove stvari za Židove, za crnce i razne druge manjine. Sve te manjinske grupe su moja poslijednja linija obrane. Kada gay osobe izgube prava ja sam slijedeći. Kada Židovi izgube prava ja sam slijedeći. Ja izgledam kao tipični WASP-ovac, plav, bijeo, straight i tako dalje. Ne spadam ni u jednu od tih grupa, ali znam kako se glupost širi. S druge strane mislim da je vrlo lako kad si gay da braniš gay prava ili ako si obojen da si protiv rasizma. To je za očekivati i na to rulja zapravo puno ne reagira. Znaš i sam kada bi se ovdje neki gay advokat pojavio i branio javno prava gay osoba, svi bi rekli "A šta drugo peder da priča". Međutim ja mislim da je najvažnije da ljudi koji nisu dio manjinske grupe brane tu grupu. Ja nisam gay i nemam čak ni ono jedno iskustvo sa istim spolom. Kada ljudi nikako ne mogu da ti nakače da si "peder", a ti braniš homoseksualce, tu počnu da misle. Tako se stvari zaista mogu pokrenuti. Ja doslovce ne podnosim pijevanje Barbare Straisand i Bette Midler, ali su one rekle "It is ok to be gay". Ako njima ne smeta zašto bi nekom drugom to smetalo. U tome je cijeli štos.

Dobijam "Nacional" iz Hrvatske, mislim da se dobro sjecam da je to bio Nacional, i vidim vijest o gay pride parade u Zagrebu i fotografiju jedne osobe koja stoji sa natpisom " pedere u koncentracione logore". Za očekivati je u takvoj sredini da neko uleti i pretuče homoseksualce. Nije baš bilo za očekivati da ortodoksni Židov uleti u masu i izbode ljude na gay pride parade u Jerusalimu. Jos manje je za očekivati ne samo da bi neko htio nekoga ubiti, nego da priziva ponovo koncentracione logore. Prema tome ako se ta osoba nađe u nekontroliranim i korumpiranim sistemima, ako se dočepa vlasti, vjerojatno bi joj nešto slično palo na pamet. Ne baš koncentracioni logori, ali recimo vojska, pa se neki od njih ne vrate. To je taj neki mrak koji ja ne mogu podnijeti. Da su bilo koga predlagali da se šalje u koncentracione logore, pa da su to i fašisti, ja bi ih išao braniti.

"Tolerance is Holy", Gay Pride Jerusalem
autori: Mirko Ilić i Dan Young

Za pomenuti Gay Pride u Jerusalimu si samoinicijativno radio poster.
Dan Young i ja smo radili taj poster, a ni jedan ni drugi nismo gay. Dan je stariji gospodin i ima dvoje djece. Mislim da mu je sin gay. Mi smo ranije zajedno radili Bushshit za vrijeme predsjedničke kampanje u USA. To su komadi od valovitog kartona, smijeđi kao govno, a na jednoj strani piše don't step again into it. Ili bad for your constitution. To je bilo distribuirano za vrijeme republikanske konferencije.
Nas dvojica smo doslovce popizdeli kada smo vidjeli da su se sve religije uspjele ujediniti u Jerusalemu protiv gay pride-a. A umrli smo obadva od smijeha kada smo vidjeli religijske glavešine sve tako obučene u religijsku odijeću da liče na Village People. Haljinice, kapice i tako dalje. Ono što smo zapravo uradili je fotografija Jerusalema onako u sumrak poslije kiše sa predivnom dugom koja pada na grad. Krovovi kuća su bili obojeni u pink, a naslov je Tolerance is Holy. To smo otisnuli dvije tisuće primjeraka. Stotinu primjeraka smo poslali organizaciji koja je to organizirala, čisto radi podrške. Kako su svi sa predrasudama, pa i gay ljudi, vjerojatno ovi iz njihove organizacije misle "Evo ova dva "dečka" nam šalju podršku". Čak sam se i potpisao malo većim slovima nego sto je uobicajeno. Da se zna. Nema skrivanja.

1 "How Many People Are Infected with the Virus? Nobody Virus", 1997
Sandra Schneider, art direktor
Mirko Ilić, ilustrator
2 Ilustracija za "Rolling Stone". Hrišćanska desnica koristi gay brak kao "klin" da rastavi, razori demokrate

Da li je efektivnija borba za gay prava uz pomoć mekšeg metoda uvođenjem varijante gay životnog stila kroz pop kulturu ili uz pomoć oštrog političkog nastupa?
A što se tiče popularne kulture tu već napredujete. Ja sam mislio da je Pink Tv zapravo gay televizija. Ali obe pomenute strategije treba raditi paralelno. Na žalost takva je situacija i treba osjetiti kada šta treba uraditi. Na nekim mestima treba ljubiti, na nekim mestima se treba svađati. Jedino ih ne možeš tući njihovim oružjem, jer onda postaješ kao oni.

Da, ali moraš negde upotrebiti jezik koji oni razumeju. Njihov jezik.
Ok, ok, naravno. Pitanje je kako. Uzmimo na primer Tony Kushnera koji je napisao i predgovor za moju knjigu Design of Dissent. To je jedan od najvećih mladih gay aktivista. Meni je izuzetno drag zbog toga što njegov aktivizam prevazilazi samo gay aktivizam. Na primer njegov čuveni komad i TV film "Angels in America" se završava u Jugoslaviji sa početka devedestih. On negdje najavljuje i oseća nove nevolje koje nisu vezane samo za gay populaciju. On je ljevičar i smatra svoje drame agit propom za ljevicu i gay zajednicu, ali ih zamotava u jednu predivnu količinu znanja i razumevanja. Na primer scene iz "Angels in America" u kojima kad god se čovijeku koji ima AIDS pojavi anđeo, koji je spolno neutralan, njemu se digne. Anđeli to rade u tebi zato sto si uzbuden u prisustvu savrsene ljepote. Ako je anđeo ta nekakva krajnja ljepota, onda je to to. Znaš kako već kršćanstvo reagira na to. "Pa naravno da je Židov to napisao, još i gay iz New Yorka. Još samo fali da je crnac." Međutim on je za to dobio Grammy i još razne druge nagrade. To je dobar primer kako se boriti i uspeti na oba polja. I na polju politike i na polju popularne kulture. I kako pametno upotrebiti jezik koji ljudi razumeju.

Jedan od načina borbe za gay prava je da se umeša što više drugih u to. Na prvom mijestu je to ipak borba za ljudska prava. A ne uvijek "mi protiv njih". Ako si ti gay i ne želiš da te zovu pederčinom ti ne možeš romsku osobu zvati cigančinom. Na svom primjeru moraš pokazati senzibilitet prema drugom. Ako se ti boriš za gay prava boriš se i za prava Roma, cak i kad oni neće da se ti boriš za njih.

Misliš, u pitanju je doslednost?
Ne samo to. Dok god taj nema svoja prava, drugi i ako ih je dobio može ih izgubiti. Jer ako ti ne braniš Rome, znači li to da onda nisi ni za gay populaciju koja postoji među Romima? Ti se ne možeš uvijek boriti samo za "naše". Kao što ja uvijek kažem, najlakše je biti Srbin, sjedeti usrijed Srbije i govoriti kako su Srbi u pravu. To je vrlo lako. Meni su najdraži ljudi koji mogu priznati da su oni drugi ponekad u pravu. To je hrabrost i to je tolerancija. To je objektivnost. Sećam se toga kada su rekli da je OK da bude gay parada na šestoj aveniji, ali da ne bi trebali dozvoliti paradiranje transvestitima i SM-ovcima. Međutim i oni su dio spektra i bez njih nema gay drustva. Ono što je poanta je da kojekakve grupe misle da ako se malo prilagode da će ih lakše prihvatiti.

Zar ti se politička korektnost u jeziku ne čini malo licemernom?
Američka politička korektnost naprosto ne funkcionira. Nije to licemjerje, to je totalna glupost. To je teorija koju često ponavljam. Ja bijelac se malo osijećam krivim zbog načina na koji tebe tretiram kao crnca. I sad te odjednom zovem African American. Automatski mi onda pripada pravo na mjesto u raju, a i dalje te tretiram kao stoku. Ako si ti crnac, tebi bi vjerojatno bilo draže da te ja zovem nigger, a da možeš zaraditi kod mene milion dolara godišnje. Ta politička korektnost je na nivou katoličke ispovijesti. Ispovijediš se i poslije možeš opet mirne duše griješiti.

"Transgender", Village Voice, 2004.

Odakle ovako izražena homofobija na Balkanu?
U vjećini zemalja i na vjećini kontinenata, na sjeveru su bogati, na jugu su siromašni. Uvijek bi oni bogati sa sjevera dolazili svojim autima mažnjavati ribe i prirodna bogatstva. I mogu kupiti apsolutno sve. Osim potencije. I odjednom su svi ti sa juga silni jebači. Te macho Italian lover, te latin lover. Jer to se ne može kupiti. (Ali Viagra ih je dotukla. Sad si možeš i to kupiti.) Potencija je bilo jedino što im je ostalo, a onda se nađe neko medu njima da ih izda i predje na drugu stranu. Ove dotjerane sa sjevera su vrijeđali da su nalickani pederi i sad odjednom peder među njima. Izdajica. Apsurdnost takvog macho stava znaš iz scene sa Batom Živojinovićem iz "Ljubavnih jada Štefice Cvek". "Sad ću da te karam, pa ću da te karam ovako, pa onako." i na kraju mislim da je zaspao. Ništa, samo riječi i pusta obećanja.

Homofobični ljudi obično imaju problem sa sopstvenom seksualnočću.
Apsolutno. Skoro sam rekao za Elle magazin da svaki put kada netko digne ruku na homoseksualca digao je ruku na sebe. Ja nemam nikakav problem da ako večeras nemam gdje spavati, moram podijeliti krevet s tobom. Ja zaista nemam taj problem. Ja znam da sam neizmjerno "atraktivan" čovjek, ali to je tvoj problem, nije moj (smeh). Ja znam da si ti razuman i da znaš da kad muškarac kaže ne, da to znači ne. Sto je, naravno, pravo i svake zene. S druge strane uvijek ti mogu prebiti noge.
Na primer, ja imam crnog labradora i kad se igram sa njim i zagrlim ga, niko, ko gleda sa strane, ne pomišlja da je to beastiality. Kad se igram sa djetetom u parku i poljubim ga niko ne zaključi da sam pedofil. Kad zagrlim muškarca, odmah sam peder. Kako im baš to padne na pamet? Kako se baš tu projiciraju?

Znaš onaj hrvatski vic kada se dva prijatelja Hrvata dugo ne vide. Zalete se jedan prema drugom. Poljube se jednom, poljube se dvaput, poljube se triput. I stanu. "Poljubi me još jednom. Bolje da misle da smo pederi nego Srbi." Znači usred košmara u Hrvatskoj je bolje biti peder nego Srbin. Ako nista barem su u ovom slucaju homoseksualci bolje prošli.

"Nacija" , 2002. iz serije Sex&Lies

A negativan uticaj hrišćanstva i monoteističkih religija uopšte?

Poznati su spartanski vojnici homoseksualci koji su spasili Atenu od propasti. Ko zna da li bi se demokracija kao koncept uopšte proširila da se to nije desilo. Ostatak Europe je htio pokupiti trikove od Spartanaca i tako trenirati svoju vojsku. Sa pojavom kršćanstva homoseksualnost postaje veoma neprihvatljiva pojava i homoseksualci su izbačeni iz vojske.
Tu je i čuvena priča o Sodomi i Gomori gde su pobijeđeni muškarci silovani i ostavljeni da umru u sramu. Kako su silovatelji bili bad guys, čitava stvar postaje veoma negativna. A i ne možeš ševiti u guzu jer to ne doprinosi rađanju novih malih kršćana. To ne možeš ni sa ženama, a kamoli sa muškarcima.
Da i ne pominjem svetog Avgustina koji je govorio da seks dolazi od vraga i da kad ti se pimpek digne to te vrag izaziva. Čovijek koji je imao ženu i dijete i ostavio ih radi crkve.

Iilustracija za Entertainment Weekly i "The L word"

Veoma je postala popularna ideja o revitalizovanju Boginje. Posebno nakon izlaska Da Vinčijevog koda Dan Browna. Osvešćena ravnopravnost polova ili nešto drugo?
On je u fikciju zamotao te razne povijesne špekulacije koje ne možeš odbraniti. Ta teza o Mariji Magdaleni je stara, ali je sada dobro plasirana. Ljudima je to interesantno jer je čudno. A i frajeri su toliko usrali stvar da nas samo žene mogu spasiti.

Kakvo je tvoje viđenje dvostrukih standarda države i crkve prema homoseksualnosti?
Crkva se digne protiv homoseksualnosti, a niko se previše ne diže protiv sveštenika pedofiličara. Kako ti nekog možeš ševiti ispod oltara i misliti da te bog ne vidi. A tu se često brkaju i pojmovi pedofilije i homoseksualnosti, onako kako crkvi odgovara.
Što se države tiče najočitiji su zatvori. Iako si bio najveći macho u zatvoru je odjednom ok biti gay. "Pa šta sad? Nije se moglo drugačije." Što bi rekli homoseksualci u New Yorku: "I am not gay. I sleep only with straight guys." U Iranu su prije dva mjeseca obijesili dva mlada gay mladića od sedamanest godina. Znači počeli su vješati malodobne. Isti taj Iran ima gay ljude u zatvorima i to je kao OK. "Ma neka se zabavljaju, nema veze." U svakom zatvoru imaš svećenika, koji bi se trebali brinuti za duhovnost zatvorenika i pokusati iz izvesti na pravi put, ali izgleda da se tamo niko o tome vise ne brine. Jedini koji se o duhovnosti brinu u zatvorima su crni muslimani. Oni su jedina ne gay zatvorska populacija pošto su oni veoma doslijedni. I sad usred najveće kršćanske zemlje, Amerike, jedini koji poštuju boga u tom zatvoru su crni muslimani. Em crni, em muslimani. Ko je tu veći vijernik?

To su razni apsurdi koji pokazuju da nema dosljednosti. Recimo, najčešća italijanska psovka je "jebem te u dupe". To je njima svakodnevno. Kao ovde "pička ti materina gdje si". "Jebem te u dupe" je samo psovka, nije uvreda. Čovijek koga poznajem doseli se iz Italije u Ameriku i posije izvesnog vrijemena shvati da u nešto ne štima. Već tri ženske su ga izbacile iz kreveta. Ispostavi se da on sa njima u krevetu ravno krene za guzu jer on je jednom od dvijesto puta imao vaginalni seks. Zato što mlade Italijanke moraju biti nevine za brak. U Italiji je puno lakše dobiti analni seks nego oralni. To je kao nečisto. Cijela katolička Italija ima taj kult stražnjice. I zato u Italiji ima najviše transvestita iz Brazila. Italijani vole tamnopute i sasvim im je svejedno da li je žensko ili muško. Guza je guza. A ipak su Brazilci i katolici (smeh).

Na primjer da li je podobno vidjeti pišu od pape? Mada kada se bira papa postoji ritual gdje kardinali proveravaju spol kandidata tako što ga dohvate za jaja. I sad je odjednom Ok uhvatiti drugog muškarca za jaja. Hajde da vidim to u nekoj drugoj religiji. Kad počnemo razmišljati što je podobno, a što nije podobno sve se ubrzo počne raspadati.
Straight frajeri su izbezumljeni kada ih ženska pipne tamo pozadi. Možda im se svidi. "Mora da sam peder?" Isto ne znaju šta sa lijepim osjećajem kada idu na wc da kake. Ja im savjetujem da imaju stalno proljev.

Otkud to da živiš u tipično gay kraju New Yorka, Greenwich Village-u?
Kad sam došao 1986. u Ameriku imali su espresso samo na dva mijesta. U maloj Italiji i u West Villageu. Ja bez espressa ne mogu. Druga stvar koja mi se svidjela u west Villageu je da izgleda puno evropskije. Mali kafići, butici, dućani. S druge strane ljudi su se oblačili pristojno. Tuširaju se. A i kad sam se oženio bio sam bezbjedan. Niko mi ne gleda ženu (smeh). U to vreme tamo niko nije htio doći, a transvestiti su izgledali kao James Brown sa perikom. Najveći promijet sa transvestitima prostitutkama je bio subota oko 10 ujutro. Svi frajeri iz New Jerseya kažu ženi da idu nešto kupiti u New York, ili oni koji nisu oženjeni idu kao nešto u grad. I zalete se u kraj u kojem nema ni jednog jedinog dućana. Tu policija uleti i racija prestane u prvih sat vremena jer ulove tri policajca iz New Jerseya. Ja u New Yorku nikad ne idem na gay pride parade osim kada treba baš da pređem ulicu pa naiđem na njih. Ja takvu paradu imam cijeli dan pod prozorom.

Taj kraj se sad malo pacificirao i postao popularan zbog Sex & City. Gomila predivnih žena dolazi tamo, posebno naših. Većina predivnih muškaraca je gay, a te žene ne kuže zašto im sada šarm ne radi. Ovi vaši kriminalci se vrlo slično oblače kao homoseksualci iz tog kraja. Zalizana kosica, uska majica, uske hlačice. I hvataju se za jaja. Jedino što gay frajeri imaju i nekog drugog za uhvatiti.
Dešava se jedna vrlo normalna stvar u New Yorku koji je vrlo pametan grad. Mlađi single gay guys su naši novi pioniri u osvajanju teritorija. Oni se pomaknu u West Village i odjednom onako artistički nastrojeni sve sređuju, farbaju zgrade, pa sade cvijeće, pa se otvori galerija, pa odjednom cio kraj srjeđen. Tu svi krenu da pristižu u novi srijeđeni kraj i stanarina skoči. Tako da naši pioniri sada prijeđu iz West Villagea u Chelsea. I sad ih zovu Chelsea Boys. Jedini koji su ostali u West Willageu su bogati homoseksualci i parovi jer si to mogu priuštiti. I tako će ceo taj potez postati srijeđen. Već se polako sele i u Brooklyn. Njih se gurne među domoroce da ih kultivišu. Možda bi to trebali probati ovdje.

Postoji li nešto što je gay art?
Kieth Harring mi se recimo ne sviđa. Zadnji put mi se sviđao kada je crtao na crnim papirima bez potpisa. Posle toga je sve keširanje. Ja povremeno znam neke ljude iz arta da su gay i uopšte me se ne tiče da li su gay ili ne. Ne vjerujem da se može definisati nešto kao gay art. Art mora podnijeti kritiku arta. Ne možeš dobiti malo bolju kritiku ako si gay.

U kreativnoj industriji ljudi često optužuju razne gay lobije. Šta misliš o tome?
Gay ljudi se podržavaju kao i sve grupe. Kao da Srbi ne podržavaju Srbe, Crnogorci Crnogorce, a Hrvati se nikada ne ujedinjuju sa Hrvatima. Zašto ste se vi našli ujedinjavati po zajedničkom interesu?
Sve grupe su pleme i svi pokušavaju biti objektivni, ali su nježniji prema svojima. Ako na intervju za posao dođu super riba i ružan, ali sposoban frajer šta mislisš ko će dobiti posao. Kad tu situaciju obrnemo ljudi se odjednom bune. Kao kad se ljudi vrate iz Amerike. Razni slikari koji tamo peru suđe. "Zašto si se vratio?" "Nisam htio dati guze.
Izlagao bih u MOMA, ali nisam htio dati. Ne mogu biti Židov, a moralno ne mogu biti peder i te dve mafije me dotukle." To je najbolja ispričnica na svijetu.
Srbi su između ostalog poznati po tome što ne mogu Srbinu priznati da ima talenat. Te tata mu bio mason, te ukrao ovdje. Bilo koji razlog osim priznavanja talenta. To što ja kažem da je Sagmeister najbolji dizajner u Americi bi ovde značilo da priznajem da ima boljih od mene, to jest da ništa ne vrijedim. Odjednom završiš na dnu jer si imao hrabrosti pohvaliti nekog drugog.

link ka originalnom članku >>>

Brokeback Mountain

2006-02-24T03:25:00.000+01:00

Intimno-ideološko-turistička recenzija ili "ostavite nas više da pogledamo film na miru"
objavljeno na www.gay-serbia.com

Jurcajući po istočnoj obali Sjedinjenih Američkih Država ovog januara zadesih se u Washingtonu. U blizini Dupont Circle-a (čuveno istorijsko gay okupljalište u prestonici), Dupont 5 bioskop, a u njemu se pored "Capote", "Mrs. Henderson Presents", "Imagine Me and You" daje i već čuveni "Brokeback Mountain". Napisi i recenzije na sve strane, globusi, oskari. Par dana pre toga sam se zadesio i na jugu iste istočne obale gde odgledah prenos dodele Zlatnog Globusa. Ang Lee sa svojim enigmatično smirenim izrazom skuplja nagrade, Heath Ledger (Ennis Del Mar u filmu) se snebiva u stilu "ma nisam ja derpe, evo imam i ženu" (kao da je ikoga briga). Izbor za gledanje u Dupont 5: definitivno Brokeback Mountain. Ne zbog toga što se nadam da se ovaj put nije napravilo još jedno politički korektno trendi smeće, nego zbog Ang Lee-a. Čoveka sa istorijom sjajnih filmova i sa najuravnoteženijim osećajem za doziranje emocija u moru " udari me u stomak, ali mi ne diraj srce" autora. Dovoljno je se setiti "Ice Storm", "Sense and Sensibility" ili "Wedding Banquet".

Film je rađen po kratkoj istoimenoj priči Annie Proulx, a radnju filma, iako ga možda niste gledali, verovatno već znate napamet. Ali evo opet: rodeo jahač Jack Twist (Jake Gyllenhaal) i rančer Ennis Del Mar (Heath Ledger) (kauboji?) u potrazi za poslom bivaju zajedno unajmljeni da čuvaju ovce na Brokeback planini, Wyoming, 1963. godine. U skoro netaknutoj prirodi, daleko od socijalnog settinga juga Amerike toga doba otkrivaju sopstvenu homoseksualnost. Po povratku u "civilizaciju" čitavu aferu potiskuju u društveno prihvatljiv model, brak. Jack se ženi kćerkom južnjačkog bogatuna, nekakvim dalekim odsjajem "Scarlett O'Hara" sterotipa. Ennis hvata prvo što mu je palo pod ruku, zacementiranu ljubav iz detinjstva. Povremeno se zajedno vraćaju na Brokeback planinu, jedino mesto gde mogu slobodno da iskazuju ljubav jedan prema drugom. Nije džaba slogan filma "Love Is A Force Of Nature". Rascep koji se nazirao od početka dolazi lagano iz razlike u stavu prema njihovom odnosu. Jack, emancipovaniji homoseksualac (u Srbiji poznatiji kao gej) predlaže da napuste čitavu maskaradu i započnu zajednički život. Ennis, manje emancipovani homoseksualac (u Srbiji poznatiji kao peder) kome je draža maskarada, radije pristaje na hetero-glumatanje. U narednih dvadeset godina svaki od njih živi svoj model koliko je to moguće, ali im dalje ostaju povremeni sastanci u prirodi. Sve do tragičnog vrhunca oličenog u Jackovoj smrti. Ennis ostaje sam sa krvavom Jackovom košuljom, jedinom stvari koja mu je ostala. The End.

Prva stvar koja me je očekivano dotakla je režija Ang Lee-a. Očekivani i prepoznatljivi snimci prirode (čovek koji je svojevremeno snimio britanskiji film sa boljim snimcima prirode i od Merchant-Ivory fabrike) i neverovatno dobro režirani emotivni momenti lišeni blebetanja. Scene za pamćenje: prvi susret protagonista i krajnje suptilan "body language" koji će primetiti verovatno samo gay senzibilni; scena seksa u šatoru koja je brza, efikasna i jedna od najstrastvenijih i najiskrenijih koje sam ikada video na filmu; telefonski razgovor između Ennisa i Jackove supruge Lureen neposredno posle Jackove smrti: Lureen sa izgledom Boogie Nights starlete (iako su to već osamdesete :) i ledenim izrazom objašnjava nezgodu koja je zadesila Jacka. Naime prilikom opravke jedne od poljoprivrednih mašina Jack nezgodom ostaje mrtav i unakaženog lica. Za vreme razgovora vidimo flešbekove na moguću istinu: grupa južnjačkih "good ol' boys-a" premlaćuje Jacka sa posebnim akcentom na doterivanje lica.

Pored ustaljenih stavki kod stvaranja ovakve priče zanimljiva je i profilacija likova supruga homoseksualaca. Koje su posledice glumljenja hetero modela po porodicu i suprugu? Ovakvog problema se hvata retko koji film. "Far From Heaven" na primer. U Brokeback Mountain-u imamo Ennisovu suprugu Almu (Michelle Williams, inače supruga Heath Ledgera) koja uviđa vezu između svog supruga i drugog muškarca. Sve vreme nijednom ne poteže problem, ali ubrzo insistira na razvodu. Jackova supruga Lureen (Anne Hathaway) uporno zadržava privid srećnog braka i uzorne bogate kćeri "of the galant south". Režijom pomenutog telefonskog razgovora se implicira da možda ona stoji iza ubistva sopstvenog muža.

Kuriozitet ovog filma u kontekstu drugih "gay" filmova je i prikaz života običnih homoseksualaca. U ovom slučaju kauboja, univerzalnih prikaza američkog mačo stereotipa (zamislite samo dva srpska seljaka umesto Marlboro men). Hrišćanska desnica u Americi je začudo ostala bez komentara i farsičnih demonstracija. Njihova izjava je da film naprosto ne zaslužuje nikakvu pažnju pa ni njihovu i ćutanjem će film lagano pasti u zaborav. Sa gay aktivističke tačke gledišta ovo ukazuje na jedan ubedljivi "fight for your rights" model: govori tako da te razumeju. U ovom slučaju je to univerzalni jezik emocija. Sličan primer smo nedavno videli i u Imamovićevom "Go West"-u. Bez obzira na strah organizatora nikakva horda predvođena "kuracjebožijiorgan" Gavrilovićem nije došla da taba gledaoce. Nije bilo čak ni mangupskih povika iz gledališta. Pored ove aktivističko-komunikacijske lekcije ima tu još. U pitanju su obični ljudi iz ruralne sredine. Tzv. gay scena sa sve emancipatorsko-aktivističkom misijom brine uglavnom o Madonni, Foucaltu, kempu, Broadway-u i ostalim manifestacijama urbanog gay socijalnog setinga. Zanima me koliko je vas ikada razmišljalo kako funkcionišu homoseksualci na selu ili u (na bilo koji način) ugroženim sredinama. Homoseksualci koji ne znaju da upotrebe računar ili nisu čuli za Internet. Homoseksualci koji ne znaju za drugačiji model od hetero-represivnog. Zanima me i kada će se možda neki srpski režiser okuražiti da napravi gay priču, a da to ne bude "ja sam se prvi zapljunuo na temu" ili plitko skupljanje dnevno političkih poena.

Radnja filma započinje 1963. godine, iste godine kada je ubijen JFK. Bio je to kraj jednog velikog masovnog sna o Kamelotu i kralju Arturu. Dolaze neka druga vremena. Vijetnam, M. Luther King ubijen, Stonewall pobuna, borba za ljudska prava šezdesetih i kraj još jednog sna. Ekonomski depresivne sedamdesete, Watergate, Iranska kriza . Film/priča se završava posle dvadeset godina, što bi bilo negde 1983. godine sa Reganovim novim konzervativizmom i farsičnim zatezanjem hladnog rata. Naše junake i njihovu priču u "God's Country" teško da to sve dotiče, ali se namera spisateljice i režisera ipak može malo ideološki učitati. Početak priče ja na kraju jednog nacionalnog sna, a kraj priče je na početku depresivnog društvenog dremeža.

Bez obzira na sve Brokeback Mountain je ipak melodrama koju mnogi kritičari stavljaju u koš sa filmom Titanic (i plakati su im dosta slični). Većina gay kritičara ga uopšte ne stavlja u fioku "gay film" i osuđuje Madonine izjave o hrabrosti glavnih glumaca (gde su delimično u pravu). Odatle i univerzalna prijemčivost kroz govor emocija (da se vratimo na gore pomenutu temu govora koji se razume) što je za svaku hvalu. Ovde treba dodati i sjajan soundtrack sa country emotivnim nabojem Gustavo Santaolallinih gitara koji uključuje i gay legende kao što su Rufus Wainwright i Linda Rondstadt. Možda ova pametna melodrama (jel ovo oksimoron?) dobije kojeg zlaćanog čovečuljka. Navijamo u svakom slučaju. Ja lično više za Jake "Donnie Darko" Gyllenhaala, nego za ustegnutog Heath Ledgera.

Po izlasku iz bioskopa ništa od gornje iznesenih stvari mi nije palo na pamet. Samo tuga zbog prolaznosti ljubavi i sreća što pored mene hoda čovek kojeg volim. Odlazimo u obližnju knjižaru gde kupujem "Close Range, Wyoming Stories" od Annie Proulx. Čovek kojeg volim je i dalje tu sa mnom. Nadam se još dugo. Ljubav je snaga prirode. Patetično? Zaboravite ovo pisanije, pogledajte film i vidite sami gde će da vas pogodi.

Lean on me, let our hearts beat in time, Feel strength from the hands that have held you so long. Who cares where we go on this rugged old road In a world that may say that we're wrong.
A Love That Will Never Grow Old - Emmylou Harris
Brokeback Mountain soundtrack

www.brokebackmountain.com

link ka originalnom članku >>>

Zagrebni život

2005-06-21T03:07:00.000+01:00

Groblje Mirogoj
Objavljeno u magazinu "Genius Domus" No. 12, 2005.

Iako vreme za omanji izlet do Zagreba nije bilo baš najsrećnije izabrano (srebrenički razgovori na Pravnom fakultetu), iskustvo grada je bilo više nego pozitivno. Fantastična austrijska istoricistička arhitektura doprinosi poznatom centralnoevropskom osećaju prestonice republike Hrvatske. Ilica sa svojim uvek perfektno doteranim šetačima, Mimara kolekcija, trg Svetog Marka i bana Jelačića, Kaptol sa katedralom su obavezne destinacije svakog posetioca. Građanska uglađenost, harmonija i čistoća. Ipak ono što je bilo najfascinantnije za par dana obilaska Zagreba je njegovo glavno groblje Mirogoj i to bez ikakvih ironijskih referenci glede početka ovog teksta.

Monumentalno groblje Mirogoj je izgrađeno 1876. na posedu Ljudevita Gaja, vođe hrvatskog nacionalnog preporoda u severnom delu grada. To novo groblje je zamenilo osam grobalja, a projektovano je od strane Herman Bolléa (1845-1926), učenika Friedrich von Schmidta. Herman Bollé poreklom Francuz potomak je nemačke porodice arhitekata. Skoro pola veka je živeo u Zagrebu na čiju je arhitekturu izvršio velik uticaj, a posebno na rekonstrukciju velike katedrale. Gradnju Mirogoja je započeo 1879, sa prelepim arkadama, kupolama i centralnim crkvenim portalima. Arkade su završene 1917. godine, dok je centralni deo bio gotov 1929. Neorenesansni stil groblja odlikuje simetrija, sklad i smirenost. Neverovatna je upotreba vizura, kao i manipulacija dnevnim svetlom. Po prvom statutu sve su veroispovesti bile ravnopravne, tako da jedne uz druge možete videti pravoslavne, katoličke i jevrejske grobove. Mirogoj je odatle veoma bitan kao arhitektonsko dostignuće, kao umetnička galerija, ali i kao knjiga hrvatske (i podosta Jugoslovenske) istorije.

Šetnju je najbolje započeti u jednom od krila aleje velikana. Prelepe arkade kroz koju pratite čitavu istoriju, što socijalnu što umetničku. Vladko Maček, Petar Preradović, Stjepan Radić i Miroslav Krleža su samo neka od imena koja možete pronaći, a sećate ih se verovatno samo iz školskih udžbenika (zavisi koliko ste stari). Tu su i grobovi iz skorije hrvatske istorije poput Ene Begović, Dražena Petrovića ili Krešimira Ćosića. Jedno do centralnih mesta van aleje velikana zauzima i grob Franje Tuđmana, nagnuta crna granitna ploča.

Mirogoj postaje neverovatan prizor na dan mrtvih, katoli_ki praznik 1. novembra (dan posle noći veštica, 31. oktobra). Hiljade ljudi se sa svećama upućuje ka Mirogoju da oda počast svojim preminulima. Čitavo groblje se svteluca od upaljenih sveća, a na centralnom mestu gori krst od voska. Dr. Željka Čorak, istoričarka arhitekture i umetnosti je povodom primanja Mirogoja u Udruženje zna_ajnih evropskih grobalja (ASCE) izjavila: “Hrvatska smrt ima više ukusa od hrvatskog života. Ako pogledate mirogojske kupole vidjet ćete simbole svih konfesija-katolički križ, pravoslavni križ i židovsku zvijezdu. To je duša ove zemlje. To je status naslijeđene tolerancije”. Sa druge strane “naslijeđene tolerancije” u poslednje vreme desile su se mnoge kontroverze u vezi Zida boli na Selskoj. Zid boli je veliki niz nasloženih opeka za svakog poginulog u domovinskom ratu. Stipe Mesić je predložio premeštanje zida na Mirogoj i njegovo zalivanje betonom kako bi se zaštitio. Tome se usprotivila većina javnosti, ali je deo zida sa imenima od A do M već premešten.

Pored divljenja arhitektonskoj i skulptoralnoj lepoti možda vam padne na pamet i “Istina, odgovornost, pomirenje”. Istinu verovatno nikad ne saznate, možda osetite neku odgovornost, a pomirenje se valjda desi, pa makar i na groblju.

Telo kao kuća

2005-06-20T03:19:00.000+01:00

Sabrina Fresko, dizajner nakita iz Istanbula, intervju
Objavljeno u magazinu "Genius Domus", No. 12, 2005.

Dosta arhitekata se bavi mnogim drugim dizajnerskim disciplinama ili se uopšte više ne bave arhitekturom. Kako ste vi kao školovani arhitekta počeli da se bavite savremenim nakitom?

Čini mi se da nam arhitektura daje jedan model precepcije kojeg se kasnije teško osloboditi, ali nam zato pomaže da generišemo razne druge forme dizajna. U mom slučaju arhitektonsko školovanje mi je mnogo pomoglo. U jednom svom tekstu sam spomenula da arhitektonski način razmišljanja treba da bude vodilja i usmerenje modernih dizajnera nakita. Dizajner bi trebao proći kroz proces traženja ideje i upotrebe informacija kao i arhitekta prilikom projektovanja svrsishodnog i funkcionalnog prostora. Na taj način se stiče do dizajniranog nakita koji na određeni način upotpunjava ljudsko telo i njegovu lepotu i koji redefiniše granice našeg tela kroz odnos sa nakitom. Kao što ljudsko telo smeštamo u prostor, tako nakit smeštamo na telo.
Nakitom sam počela da se bavim sasvim neobavezno u slobodno vreme i u početku su to bile male skulpture. U jednoj od njih sam videla sopstvenu siluetu. Taj komad nazvan Aura je bio prekretnica za mene. Od tada upotrebljavam nakit kao medij ekspresije sopstvene životne filozofije. Tu filozofiju sam u materijalu najbolje artikulisala kroz komad pod nazivom Fragmentation Mobile. U pitanju je skultporalni komad u obliku ženskog tela sa rupama. Mobilne sfere su sa druge strane održavale žensko telo u ravnoteži. Fragilna i promenljiva stabilnost.

Pojasnite mi malo vašu umetnost u svetlu velikog nasleđa turskog tradicionalnog nakita i savremene juvelirske umetničke prakse?
Kao što već znaš, ja nakit koncipiram kao umetničke predmete. Moj nekakav lični stil je veoma moderan, ali ipak koristi tehnike tradicionalne anadolijske izrade nakita. Juvelirska praksa postaje sve bogatija uz upotrebu nove tehnologije i sve novijih materijala, ali samo ako su harmonično upotrebljeni.
Što se tiče tradicionalne izrade nakita postoje nekakva tri osnovna oblika anadolijskog izraza:
Trabzon – Trabzon je grad na Crnom moru i ova se tehnika tamo koristi vekovima. Veoma tanke niti metala se pletu sa debljim komadima i od toga se prave pojasevi i narukvice mekane kao platno. U literaturi se ovo obično spominje kao Turski pojas.
Telkari – tel je žica, akari – stvaranje. Ova tehnika takođe upotrebljava fine niti koje se toplotom spajaju u tradicionalne ornamente.
Kazaz – Ova tehnika upotrebljava niti koje su debljine jedne destine mikrona. Takve niti se umotavaju u sfere. Obično su upotrebljavane za dugmad sultanovih odora.
Ja upotrebljavam sve tri tehnike ispitivajući njihove granice u savremenom dobu.

Kakav materijal i tehnike najviše koristite u svom radu?
Najviše radim sa srebrom koje je u starom Egiptu smatrano za sveti metal. Srebro dozvoljava veoma moderne i jednostavne forme koje “teku”. Upotrebljavam i takozvano tkanje metala koje osnova pomenute tradicionalne anadolijske prakse. Istkane komade upotrebljavam da povežem skulpture i da taj tradicionalni način približim modernijim shvatanjima. Savremeni nakit inače upotrebljava svaki raspoloživi materijal. Nisu to uvek dragulji i metal. To mogu biti i običan novinski papir ili vosak.

Vaš rad nije samo nosivi konfekcijski nakit nego stvarate kolekcije sa jasnim umetni_kim stavom i sa dosta referenci na modernu umetnost kao što je kolekcija "Ovo nije lala". Kako birate reference i uzore?
Svake godine postavljam sebi određeni umetnički zadatak ili temu koja referiše na određenog umetnika ili fenomen moderne umetnosti. Na kraju toga se uvek desi izložba, kao što su: Dizajn je magija, što je prostor za telo, to je telo za nakit, "Ovo nije lala", ili izložba koju spremam za novembar ove godine pod nazivom "Igre i igračke". Ovo nije lala je izložba koja je bazirana na Magritovoj “Filozofiji i slikarstvu” i referira na njegovu čuvenu sliku "Ceci n’est pas une pipe" (Ovo nije lula). Meni je najzanimljivije što je negde od Klea i Kandinskog moderna umetnost počela da nam sugeriše da ona nije ništa do umetnosti same. Vrlo često čisti formalno-likovni izraz koji je samo to što jeste.
Veliki uticaj na moju kreativnu filozofiju je izvršila i knjiga "Ceci n’est pas une pipe", Michel Foucaulta. Foucault u svojoj knjizi raspravlja o mogućnostima umetničke reprezentacije koristeći slike belgijskog umetnika Réné Magritta, a ponajviše njegovu sliku "Ceci n’est pas une pipe" iz 1926. On tvrdi da su ljudi pogrešno u delima modernizma povezivali reprezentaciju i nekakvu realnost. Odatle je slika na kojoj je naslikana lula sa natpisom "ovo nije lula" paradigma i mog stava. Umetničko delo koje opisuje nekakvu realnost nema inferiornu poziciju u odnosu na tu realnost. Ono postaje realnost za sebe.

Kakav je kontekst vašeg rada u Istanbulu što se tiče tržišta, konkurencije i dizajnerske scene uopšte?
Istanbul je veoma zanimljiv grad od velikog značaja sa stanovništa istorije i kulture. Jako mnogo stvari se ovde produkuje i dešava, ali me jako raduje da moj nakit ima prilično unikatno mesto. Ne pravim nakit samo da bih ukrasila telo nego svaki komad ima određeni stav i izraz baziran na promišljanju. Nemam baš mnogo konkurencije i klijenti su veoma probrani, a nakit se veoma dobro prodaje. Ljudi dolaze u Simya galeriju da nađu nešto posebno što im pristaje i moram priznati da to i pronalaze.

Kakav program imate za dizajnere u okviru vaše "Simya" galerije?
U okviru galerije imam radionicu gde učim dizajnere kako da koncipiraju dobar nakit kao umetničko delo. Ljudi raznog obrazovanja i sklonosti dolaze kod mene da uče i svake godine imamo jednu određenu temu koju obrađujemo. Na kraju jednogodišnjeg procesa imamo izložbu najboljih dela. Kad jednom izaberemo temu svako se odluči za materijal koji mu najviše odgovara. Svakog meseca spremamo seminar o nekom od slavnih modernih umetnika i pokušavamo da povežemo nakit sa njegovim radom.
U radionicu dolaze ljudi od 12 do 50 godina. Ovo čitavu stvar čini zaista zanimljivom zbog neverovatno različitih pristupa. U radionici imam jednog pozorišnog reditelja, plastičnog hirurga, osnovoškolca, domaćice, arhitekte, urednike magazina...
Pored toga u galeriji se svake nedelje organizuju seminari o literaturi, istoriji umetnosti, filmu, pozorištu, operi i umetničkoj muzici. Subotom radimo razgovore sa umetnicima i piscima. Program seminara se obnavlja svake godine. Naravo radionica nakita je najposećenija.

Da li radite nakit samo za žene ili imate komade i za muškarce?
Naravno da radim i za muškarce. Pored igala za kravate i narukvica u skorije vreme radim i broševe koji se kombinuju sa dugmadima. Pre epohe “crnog odela” muškarcu su nosili mnogo više nakita. Nakit je bio obavezan statusni simbol. Nažalost kultura “crnog odela” je veoma stroga i ne dozvoljava ekstravagantne zahvate, ali mislim da će se muškarci uskoro malo osloboditi takvih granica. Tu opet može da se nauči mnogo od istoka gde muškarci nose mnogo više nakita nego zapadnjaci.

Šta je suština fenomena nakita?
Nakit je unikatan znak koliko i nečiji osmeh. To je simbol koji se nosi ne zbog svoje materijalne vrednosti nego zbog onoga što govori. Simbol čija vrednost je mešavina dizajnerove namere i klijentovog izbora da ga nosi.

www.simyagaleri.com
www.sabrinafresko.com

Pun sokak čuda

2005-04-05T09:16:00.000+01:00

Savremena umetnička scena u Istanbulu
Objavljeno u magazinu Genius Domus, No.11, april 2005.)

Malo istorije …

Nastanak Istanbula možemo za početak naći u klasičnoj mitologiji gde se čuveni žensakroš, Zevs zaljubio u Io. Da bi je zaštitio od gneva večito ljubomorne supruge Here, Zevs pretvara Io u kravu. Od tada ona luta istočnim obalama Grčke i dospeva do Bosfora (odatle i ime “boos-foros” ili kravlji moreuz). Nakon što je opastnost prošla, Io rađa Keroesu, a kasnije dobija i unuka Bizasa, osnivača Bizanta. Bizas morskom rukavcu u blizini naseobine daje ime Zlatni Rog u spomen svojoj baki.

Istorijska istina nije daleko od mitološke. Megarska plemena u begu od Doraca beže iz Grčke 7. veka stare ere i nalaze utočište u blizini današnjeg Bosfora. Osnivaju Bizant i od tada su pod stalnim opsadama od strane Spartanca, Persijanaca i samog Aleksandra Makedonskog u 4. veku stare ere. Bizant se stavlja pod zaštitu Rima krajem stare ere, a proći će četiri veka do trenutka kada Konstantin I proglašava grad rimskom prestonicom 330. godine. Počinje zlatno doba Konstantinopolja, a ljubomora pohlepnih savremenika rezultira stalnim opsadama. Ekspanzija Otomanskog carstva zahvata istočno rimsko carstvo i grad konačno pada 1453. godine. Konstantinopolj postaje Istanbul, nova prestonica Otomanskog carstva za narednih šest vekova. Posle I svetskog rata poslednji Otomanski sultan napušta grad i Turska postaje republika. Istanbul postaje najistočnija zapadna kulturna svetska prestonica. Evropa je trenutno izbezumljena od mogućnosti da Turska uđe u EU tvrđavu, jer bi značilo još jedno sasvim legitimno osvajanje Evrope od strane Islama.

… nešto konsekvenci …

Istorijske i geografske oklonosti su od Istanbula načinile jedinstvenu kulturnu sredinu u kojoj susret istoka i zapada ne zvuči kao otrcana fraza. Jedinstvena metropolis koji osim profitabilnih šverc tura nudi neverovatni palimpsest kulturnog i umetničkog nasleđa. Od najranijih dana rimskog slikarstva, vizantijskog graditeljstva i mozaika, islamske dekorativnosti do savremenih umetničkih formi koje kao najveći impuls imaju u samom gradu. Gradu koji je postao paradigma globalne podele na istok i zapad, na hrišćanstvo i islam i (ne)mogućnosti da se te suprotnosti usklade.

Čuveni mit kako je islamska umetnost lišena figuralnog predstavljanja usled religiozne zabrane takvog prikaza je delimično netačna. Figuralno slikarstvo je bilo veoma prisutno u svetovnoj umetnosti, a dominacija institucije vere je naprosto skrajnula iz centra pažnje takav, zapadu blizak način izražavanja. Senzitivnost na globalne (zapadne) tokove savremene umetnosti potvrđuje i trenutna umetnička scena Turske sa sedištem u Istanbulu. Prvi put sam ušao u Konstantinov grad kao student upoznavajući se sa čudesima arhitekture i opštim tursitičkim mestima. Prilikom svoje poslednje posete imao sam mnogo više vremena za malo manje školsko istraživanje grada koji nudi još mnogo toga osim Aja Sofije, Topkapi palate i Sultanahmet džamije. Savremena umetnička scena u tom svetlu predstavlja zanimljiv fenomen kako sa stanovišta produkcije , tako i sa stanovišta organizacije, galerijske prakse i tržišta umetnosti. Kulturna politika Turske nije previše naklonjena savremenoj umetnosti, što sudeći po živosti scene izgleda kao stimulans. Galerije i nezavisni akteri pomoć najčešće dobijaju od banaka i stranih fondacija. Skoro svaka veća banka ili predstavništvo u Istanbulu ima i svoju galeriju. Sa jedne strane banka kulturnim angažmanom dobija na medijskoj vidljivosti, a umetnici i kuratori neophodne resurse i podršku. Skoro sve galerije savremene umetnosti su smeštene u kvartu Beyoglu i ulici Istiklal, u okviru novijeg dela grada sa ove strane Zlatnog roga. Kosmopolitska Istiklal ulica nudi sve od tradicionalnih kafedžinica sa nezaboravnim slatkišima uz srednjeevropske coffee shopove, preko nadsvođenih bazara sa tradicionalnom bofl robom uz ultra skupe prodavnice svetskih dizajnerskih marki, do trash galerija uz izložbene prostore u kojima gostuju najveće zvezde savremene vizuelne kulture.

Pored plodnog braka bankarstva i umetnosti istanbulska art scena postaje sve više prepoznatljiva po istanbulskom bijenalu. Prvo bijenale u Istanbulu je održano 1987. godine, a kritički okvir je manje više baziran na pomenutom specifičnom istorijskom i geopolitičkom položaju koji grad zauzima. Pozvani umetnici su uglavnom inspirisani fenomenima kulturne razlike, globalizacije protiv regionalizacije, nacionalnog identiteta i zagubljenošću pojedinca u “velikim svetskim kretanjima”. Prošlogodišnje osmo po redu bijenale je imalo naslov “Poetic justice” a kurator je bio Dan Cameron, glavni kurator New Museum of Contemporary Art u New Yorku. Kako u Istanbulu još uvek nije postojao nikakav muzej savremene umetnosti niti bilo kakva zgrada slične namene i kapaciteta Bijenale se održavalo po manjim galerijama, istorijskim lokacijama i na otvorenom prostoru. Cameron svoj koncept poetske pravde veoma široko postavlja u kontekst fenomena pravde i jednakosti na globalnom nivou. Za njega je paradigmatičan primer krađe iz Nacionalnog muzeja u Bagdadu 2003. godine koja je ostala neprimećena usled maničnog zavođenja demokratije. Koliko smo spremni da zaista razumemo sudbine drugih ljudi i naroda u drugim zemljama? Koliko savremena umetnost može uticati na ljudsku svest i koliko primer umetničke prakse kretanja od čistog potencijala do čiste aktualizacije može da se primeni na život pojedinca?

Selektor ovogodišnjeg Bijenala je Vasif Kortun, direktor Platform galerije, a naslov izložbe je jednostavno “Istanbul”. Referiše se i na stvarni grad kao i na sva ona simbolička značenja koja to ime nosi sa sobom. Izabrani umetnici reaguju na Istanbul kao konkretni urbani entitet, a sama izložba neće biti jedinstveni program nego serija događaja. Paralelna izložba će se desiti u Eindhovenu, pa će umetnici imati priliku da izlože radove na oba mesta. Kontekstualizovanje umetnosti u nestabilnom i otvorenom prostoru Istanbula i zatvorenoj instituciji muzeja u Eindhovenu.

Ove godine bijenale ima šansu da se delimično desi i u zvaničnoj zgradi savremene umetnosti. Inicijativa Istanbul Modern-a je već postao delom savremene turske mitologije. Čitav projekat izgradnje i organizacije muzeja je bio dosta dugo tajnovit i bez nekog većeg interesa javnosti. Sa čaršije mogu da se čuju samo glasine da vlada skoro nema nikakvog udela u takvom projektu, a da je izgradnju muzeja pomogla bogata turska porodica koja zauzvrat traži donacije domaćih umetnika. Po poslednjim vestima Istanbul Modern je otvoren pre dva meseca i smešten je na obali Bosfora u Pera kvartu. Program muzeja se bazira na prikupljanju moderne umetnosti kao i na promociji savremene umetnosti. Više nego živa scena konačno dobija zvaničnu instituciju, a ostaje da vidimo da li joj to treba uopšte.

… i pouka tuđeg iskustva

Šetajući se Istanbulom ne možete se oteti utisku sličnosti sa Beogradom. Isti spoj kontradiktornosti, slojevi istorije, život na ulici, a ne treba zaboraviti ni “500 godina pod Turcima”. Vibrirajući grad čiji umetnici bez obzira na prepreke pronalaze svoj model učešća na svetskoj sceni. Obitavanje na ivici dva sveta i preuzimanje iskustava iz oba. Poslenicima savremene srpske političke scene večito zabrinutim za nacionalni identitet sasvim je prirodna inklinacija ka zapadu bez obzira na neizbrisiv trag tih “500 godina”. Ili nismo dovoljno blizu ivice?

Platform galerija

PLATFORM centar za savremenu umetnost je pokrenut u septembru 2001. godine kao mesto susreta i razmene među umetnicima, kritičarima i kuratorima. Sadrži arhivu umetnika, prostor za istraživanja i predavanja i galeriju u nivou ulice i po strukturi podesća na Centar za Savremenu Umetnost u Beogradu. Dosadašnja praksa PLATFORM galerije se bazirala na samostalnim i grupnim izložbama veoma savremenog kritičkog okvira. Izložbe su dosta često praćene tematskim predavanjima kuratora i umetnika, a programu je dodata i radionica videa i filma. Početkom 2003. godine je iniciran “residency” program koji omogućava gostujućim umetnicima da ostanu po nekoliko meseci pod patronatom galerije i isprodukuju završno delo za izložbu. Ovakvi programi su posebno zanimljivi opet zbog reagovanja umetnika na specifičnosti grada. Dalja praksa galerije je više post-kuratorska što podrazumeva i gostujuće muzeje i galerije iz drugih zemalja.

www.platform.garanti.com.tr

Borusan galerija

U Borusan Sanat Art galeriji je krajem novembra 2004. održana izložba poznate nemačke umetnice Rebecce Horn. Rani radovi Hornove su se bavili odnosom tela i njegovog okruženja (objekti i razni instrumenti nakačeni na ljudsko telo). Razni artificijelni produžeci ljudskog tela ilustruju senzitivnost ljudskog tela. Kasniji radovi su mnogo većih razmera kao čuveni izokrenuti klavir. Izložba u Borusan galeriji predstavlja jedan poprilično nasumičan presek kroz stvaralaštvo: od videa, preko pernatih mehanizama do slikarskih automatona. Snimci njenih performansa se mogu videti na drugom spartu galerije kao i 35mm filmovi: " La Ferdinanda", "Buster's Bedroom", "Cutting Through thePast" U svakom slučaju važno gostovanje umetnika za lokalnu scenu.

www.borusansanat.com

Galerist galerija

U novembru 2002. godine Trafik fondacija iz Rotterdama je inicirala novu platformu za kulturnu saradnju između Turske i Holandije. 19 umetnika iz Holandije i Turske je učestvovalo na izložbi “Between the waterfronts” čiji su autori Fulya Erdemci i Ron Mandos. Umetnici su u svojim radovima reagovali na sličnost gradova na vodi kao što su Rotterdam i Istanbul. Posle dve godine slična izložba je održana u Istanbulu pod nazivom “The visitor” koja se nadovezuje na “Between the waterfronts” a bavi se prolaznošću i večito promenljivom ulogom savremenog umetnika. Mnogi radovi su postavljali pitanja o tome kako je biti outsider, stranac, posetilac… Slični gradovi stotina kilometara udaljeni… Štrikani enterijer Desiree de Baar, gole Turkinje u Amsterdamu Aysela Bodura i “Blood is sweeter than honey” još jedan zajednički projekat Ahmet Oguta i Sener Ozmeta poznatih našoj publici po projektu Coloring Book.

www.galerist.com.tr

Akbank galerija

Reading the city of signs – Time Lines izložba u Akbank galeriji se bavi istorijskim mestom i značajem grada kroz manje poznati Istanbul. Grad gde su razne manjine uživale relativnu autonomiju pod otomanskom administracijom upućuje na testiranje Istok/zapad stereotipa i istraživanja osnova raznih mogućih identiteta. Postoji velika mogućnost da politički, kulturni i ekonomski imperijalizam zameni nacionalne i regionalne kulture nekakvim standardizovanim formama konzumerizma i novog društva spektakla. Francuska kovanica “altermondialiste” provocira nas da zamislimo alternativne forme identiteta. Solidarnost sa drugima, a ne antagonizam može da rodi transnacionalni identitet. U okviru izložbe vreme je tretirano kao mreža nevidljivih putanja koje nam dozvoljavaju da putujemo kroz vreme na bilo koju stranu. Ove metaforičke linije ukazuju na procese upisivanja vremena u tkivo grada i materijalno i simbolički.

www.akbanksanat.com

Garanti galerija

U vreme posete galeriji bila je u pripremi izložba velike zvezde arhitekture, Zahe Hadid. Prošle godine Hadid je dobila Pritzkerovu nagradu, a povodom toga se širom sveta održavaju izložbe njenih najnovijih projekata praćene luksuznom monografijom. Zaha Hadid je poznata po pomeranju granica arhitekture i urbanog dizajna, a u kontekstu naše priče o drugosti u umetnosti važna je činjenica da je Zaha rođena u Bagdadu i da je verovatno jedina slavna žena arhitekta. Osamdesetih je radila sa Remom Koolhaasom u OMA, a devedesetih stiče svetsku slavu svojom beskompromisnom likovnošću. U okviru istambulske izložbe planirani su prikazi najnovijih projekata među kojima su skijaška skakaonica u Innsbrucku i Phaeno Science Centre u Wolfsburgu. Izložba je samostalna inicijativa direktora galerije Munevver Eminoglu.

www.garanti.com.tr

Guy De Bored

2005-01-24T02:19:00.000+01:00

Lične i nasumične spekulacije o dosadi savremene umetnosti
Objavljeno u magazinu "Remont", No. 12, proleće 2005.

Pogledajmo na šta liči uobičajena izložba savremene umetnosti u nas. Otvaranje, gužva, ista publika, isti novinari, nekakvi objekti i slike (pokretne i nepokretne) u pozadini ustaljenih socijalnih rituala (E, gde si? Šta ima novo? A šta je ovo uopšte? ...). U preostalim danima izložbe poneko svrati da vidi o čemu se zapravo radi po „must see“ savetu. Poneki članak u novinama, zabavni (sic!) Go Play izveštaj i to je to. Pogledajmo sa druge strane savremene filmove, TV produkciju, promotivne muzičke klipove, koncerte, utakmice i slične proizvode savremene medijske kulture. Nepotrebno je naširoko elaborirati poentu. Savremena umetnost je u trenutnoj situaciji besomučnog produkovanja spektakla neopisivo dosadna.
Umetnost je na ovaj ili onaj način u toku sopstvene istorije imala raznorazne uloge: od ritualno magijskih, religijsko obrednih i propagandnih, preko ilustrovanja stvarnosti, ukrašavanja do autistične, anticipatorske ili aktivističke. Koristila je razne medijske kanale ili sama bila medij. U svakoj od tih uloga umetnost je imala manji ili veći društveni značaj. Vremenom je izgubila status spektakla (u prvom redu nečega što se sa fasciniranošću konzumira pogledom) i pretvorila se u desktop sliku, podlogu ljudskim relacijama (eto i malo osakaćenog Bourriauda). Dosta izolovani socijalni fenomen: mi sami produkujemo, distribuiramo, komentarišemo, kupujemo i prodajemo. A svet se malkice promenio.

U trenutnoj konstalaciji na tržištu, uopšte sve što može da se vidi kao savremena umetnost, onakva kakvom je mi gledamo, konzumiramo i pravimo, možda gubi utakmicu sa gore spomenutim proizvodima. Nikada nije postojao imperativ da umetnost treba da bude zabavna, ali na početku ovog milenijuma imamo prilično veliko masmedijalno, maskulturno zasićenje spektaklom, i umetnost bi možda mogla da isprati tu priču ne bi li učestvovala u utakmici. Prepuni stadioni, veoma posećene bioskopske sale, histerija kupovine piratskih filmova i igrica i manično konzumiranje medijskih produkata učinili su savremenog konzumenta veoma osetljivog na nedostatak spektakularnog stimulansa. Ok, sad već čujem glasove: „Ali, umetnost je sublimna forma komunikacije koja nije namenjena svima, a i tu mogu da se vide stvari koje ne mogu da se vide na drugim mestima. Umetnost je uzvišena disciplina ljudskog duha.“ Bolocks. Niko ne osporava uzvišenost, ali to ne znači da treba da crknem od dosade.

Chuck Palahniuk u romanu "Lullaby" spominje da nas Veliki brat više ne posmatra - on igra i peva. Spektakl kao moćno oružje zavođenja i sedacije. Nije ni čudo što su veliki imperatori za vreme kriza organizovali gladijatorske borbe i igre uz više igara, a manje hleba. Priča o „opijumu za narod“ je prilično rabljena i povodom navodne mas-kulturne manipulacije Slobinog režima. Zorica Brunclik kao medijski „evil mastermind“. Yeah, right. Paradigmatičan je primer B92/Pink prepucavanja. Pink zadržava i dalje prvo mesto kao „opijum za mase“ dok se B92 našla u situaciji gubitka poente svoje egzistencije (Zloba, the big brother) kao i slobodne tržišne utakmice (da, da, znam... u stvari ne postoji slobodno tržište spektakla kod nas :). U takvoj situaciji umesto da se takmiče kvalitetnim proizvodom, poslenici „poslednje velike revolucije“ nude neargumentovanu kvaziakademsku pljuvačinu tipa :“Ma vi ste seljaci, a mi smo urbani“. Večita provincijalna podela na „nas“ i „njih“ u maloj blatnjavoj bari udaljenoj od mora i punoj žaba. Ako je industrija spektakla već tako moćna zašto je ne upotrebiti za kvalitetniju umetničku komunikaciju.

U današnje vreme moguću poziciju umetnika možemo posmatrati kao poziciju proizvođača, i to proizvođača spektakla. Proizvodnjom spektakla umetnik stvara veoma moćan kanal komunikacije. Naravno dosta često uz pomoć velikih budžeta i raskošne produkcije. Umetnik ima mogućnost da bude „zabavljač“ i da isprodukuje dovoljno zavodljiv prizor. Postoje velike mogućnosti usled raznoraznih dostupnih novih medija i nove tehnologije. Priče o originalnosti, deplasiranosti eklekticizma, romantičnim genijalnim umetnicima, osvešćenim aktivistima same su po sebi deplasirane. Zabava u svakom slučaju, ali ne kao sedativna hedonija nego kao moćno oružje komunikacije i manipulacije (kad već postoji ubeđenje o Zorici Brunclik kao Slobinom tajnom oružju). Ovde se opet pojavljuju glasovi :“ Ako misliš da ćemo da profanišemo našu umetnost i svedemo je na nivo puke zabave grdno se varaš. Umetnost je ozbiljna stvar koja se bavi ozbiljnom stvarnošću !“ Kad smo već kod tog silno ubedljivog socijalnog aktivizma i osvešćenosti savremene umetnosti ja ne vidim zašto se to kosi sa upotrebom spektakla. Što smo bliži centru moći uz pomoć zabave, to smo više u mogućnosti da upotrebimo tu moć. Može se upotrebiti isti kanal komunikacije, gde sa jedne strane zabava može da bude sedativno sredstvo, a sa druge strane može da bude moćan „budilnik“.

Vizuelna kultura je najvećim delom komunikacija, a slanje poruke je velika odgovornost i veća je što je u pitanju veći broj ljudi. Upotrebiću advretajzerski termin - ciljne grupe; ciljna grupa savremenog arta, art publika, je relativno zatvoren i definisan krug ljudi. Sa druge strane imamo advertising koji se obraća ogromnom broju ljudi. Taj broj uveliko nadmašuje broj konzumenata umetnosti. (Ponovo glas iz pozadine: „Ali mi ne želimo da se obraćamo ogromnom broju ljudi. Mi imamo svoju publiku koja je sposobna da razume naš rad!“). Reklamom i mas-kulturnim sadržajima možete učiniti mnogo više nego savremenim artom (ako se umetnošću uopšte želi nešto učiniti?). Ne mislim na advertising-like umetnost. Mislim na umetnost koja može da upotrebi dobro elaborirana sredstva reklamne/masmedijalne komunikacije. U savremenoj umetnosti i dalje negde imamo taj recidiv romantičarskog tripa da ljudi stvaraju velike stvari, da su strašno bitni, da pomeraju granice. To je ok, ali šta to zaista čini, komunicira i menja osim same umetnosti?

Teško da sada i ovde možemo zamisliti izvođenje radova Olafura Eliasona, Mathew Barneya, Bill Viole ili Anish Kapoora. Ali mogu da zamislim „contemporary art“ u u produkciji Grand Production-a, Komune ili Pink-a. Ako ste baš gadljivi na razne frekvencije i pare postoji još jedna mogućnost, ako nizašta drugo onda za čistu arty zabavu. Ukucavanjem „art is boring“ u Google-u negde pri vrhu pored raznih bizarija dobijamo blog www.mostartisboring.com sa, verovali ili ne, zabavnim artom. Trudni muškarci, KLF koji spaljuju 1000 000 funti, kloniranje Isusa, crtači krugova u žitu i Nekronautičko udruženje čiji proglas je sledeći:
1. Smrt je vrsta prostora, u koji imamo nameru da uđemo, da ga mapiramo, kolonizujemo i eventualno nastanimo.
2. Nema lepote bez smrti koja joj je imanentna. Pevaćemo lepoti smrti, lepoti samoj.

Bolesno, uznemiravajuće, vulgarno ili zabavno. You choose !

(neke ilustracije za ovaj tekst su preuzete sa www.notbored.org samo zbog zanimljivosti samih ilustracija, a ne zbog bilo kakve veze sa Situacionističkom Internacionalom.)

www.mostartisboring.com
www.artrumour.com
www.notbored.org
www.notbored.org/the-scp.html
www.circlemakers.org
www.malepregnancy.com
www.banksy.co.uk
www.blasttheory.co.uk/kidnap
www.necronauts.org
http://media-arts.rmit.edu.au/Phil_Brophy/BoringVideoArt.html

Mekani bioskop

2005-01-19T17:27:00.000+01:00

Savitljivost filmskog jezika u eri globalne mreže
Objavljeno u magazinu "Remont", No. 12, proleće 2005.

Karijera Leva Manovicha, jednog od vodećih teoretičara medija informatičke ere, u velikoj meri prati razvoj i nastanak tih medija. Poreklom Rus, Manovich je sedamdesetih godina učio crtanje i kompjutersko programiranje, a odatle potiče i angedota da je prilikom prvog susreta sa računarom umesto nule ukucao slovo “O”. Sredinom osamdesetih radi prve računarske grafike, ali kako sam kaže: ” Umetnički svet ne pokazuje interesovanje za kompjutersku animaciju ili kompjutersku umetnost” u eri velikog povratka slikarstvu. Devedesetih Manovich stiče status vodećeg gurua “novih medija”. Bio je svedok nastanka grafičkog korisničkog interfejsa, komercijalizacije desktop računara, ekspanzije Interneta i buma www-a. Veoma zanimljiva figura i zbog iskustva i sa istočnom i sa zapadnom ideologijom, senzibilitetom i stvaralaštvom. Pre četiri godine je kod nas izdata zbirka tekstova, “Metamediji”, u izdanju Centra za savremenu umetnost, a skoro sve njegove tekstove i informacije o projektima možete naći na http://manovich.net.

Little Movies

Pored veoma širokog polja delovanja Manovich je dosta svojih spekulacija posvetio fenomenu filma i njegovoj sudbini u savremenom dobu. Kinematografija je za vek svog postojanja formirala veoma distinktivni medijski jezik prikazivanja narativa kroz pokretne slike generisane linearnim sekvencijalnim prikazom statičnih sličica na ekranu. Pojavom novih tehnologija i alata zacementirana pravila montaže, prezentacije i percepcije su dovedena u pitanje. Devedestih godina prošlog veka video snimci su počeli da se distribuiraju Internetom. Usled još uvek rudimentarne forme i malog obima transmisije čitava situacija nije previše uticala na filmski jezik. Prvi korak u istraživanju filmskog jezika u novonastaloj situaciji je Manovichev projekat “Little Movies” iz 1994. godine. Tačno sto godina posle prve Limijerove projekcije (1895) film konačno osvaja i presonalne računare u potpunosti 1995. godine. “Little movies” je lirski i teoretski projekat koji se bavi fenomenom filma u digitalnom dobu. Sadržajno projekat se bavi tezom da svaki novi medij nosi sadržaje nekog starijeg medija. “Little Movies” za sadržaj uzima neke ključne momente iz filmske istorije. Previše rabljena McLuhanova fraza “medij je poruka” pokazuje svoju istinitost u očiglednosti da je “izgled” medija ono što mnogo više skreće pažnju negoli konkretan sadržaj. Sto godina posle Kinoskopa (1892.) pojavljuju se klipovi u QuickTime formatu, prethodnica digitalnog filma koji tek treba da nastane. “Little Movies” povlače paralelu između ova dva događaja pošto su i oni takođe mali loop-ovi snimljenog materijala. Projekat je započeo 1994. prvih dana velike eksplozije www-a i namera je bila stvoriti film namenjen webu, uz ograničenja Interneta koja diktiraju neku novu estetiku. Da li je moguće stvoriti film rezolucije 1Px ili napraviti naraciju i komunicirati emocije kroz film manji od 1 Mb? Šta može da se uradi samo sa nekoliko piksela? Manovich je to nazvao digitalni minimalizam. Može se nazvati i digitalni materijalizam - DIAMAT (sličnost sa dijalektičkim materijalizmom nije slučajna). Estetska analogija postoji i sa strukturalističkim filmom iz šezdesetih gde su formalni elementi filmskog medija bili zapravo sadržaj filma. U “Little Movies” na sličan način se upotrebljavaju piksel, ekran, linije Tv ekrana… “Little Movies” predstavlja zanimljiv primer ruskog formalnog i tehnološkog minimalizma (koji liči i na istočni “net art” sredinom devedesetih) u susretu sa raskošnom, Hollywood-like vizuelnom produkcijom zapada. U istraživanju filma u novoj eri Manovich je krenuo od najosnovnijih partikula.

Macrocinema

Macrocinema je korak dalje u istraživanju filma i web-a. U ovom slučaju se radi o spekulisanju na šta će da liče filmovi u idealnoj Internet situaciji velikog protoka. Macrocinema uvodi pojam prostorne montaže i nasprampostavlja je tradicionalnom pojmu vremenske montaže upotrebljene u klasičnom filmskom mediju. U prvom redu se radi o prikazu naracije kroz sekvence kao u Giottovom “Capella degli Scrovegni” u Padovi. Različiti prikazi događaja se smešatju u isti prostor (ekran). Kadrovi nisu dati u linearnoj sekvenci kao na filmu nego svi odjednom i na jednom mestu sa mogućnošću izbora i subjektivne montaže. U istoriji filma se nikada nije mnogo obraćala pažnja na takvu prostornu montažu, tj. na koegzistiranje različitih slika odjednom i u okviru jednog prikaza (platna, ekrana…). Slike ne moraju biti samo u relaciji sa onima pre i posle njih nego i simulatno sa slikama koje se nalaze uz njih. Anticipaciju ovakve situacije je dao Michel Foucault:” Mi smo u epohi simultanog: mi smo u epohi nasprampostavljanja, epohi bliskog i dalekog, jednog pored drugog, disperznog…” Foucault tih sedamdesetih anticipira situaciju mreže, simultanosti i čak grafičkog korisničkog interfejsa.

U ovakvom svetlu kao što je knjiga interfejs za tekst, film je interfejs za objekte i događaje koji se dešavaju u nekakvom stvarnom prostoru. Prostorna montaža zapravo liči na naš svakodnevni rad na računaru gde se vrši nekoliko operacija simultano u različitim prozorima. Pojavljuje se nova kinematografska estetika velike gustine. Francuski umetnik/sineasta Christian Boustani istražuje u svojim radovima upravo tu estetiku informacijske/informatičke gustine. Paradigmatičan je jedan od kadrova njegovog filma “A Viagem” (1998) koji prikazuje renesansnu pijacu koja je opet svojevrsni simbol nastajućeg kapitalizma.Time neki tumače i veliku gustinu renesansnih slika, kao što se i holandske mrtve prirode tumače kao izlog ili oglas za robu. Na sličan način je komercijalizacija Interneta početkom devedesetih dovela do zgušnjavanja web sadržaja. Svaki web sajt se uvek sastoji od velike količine disparatnih podcelina od kojih neke imaju čisto komercijalnu funkciju. Informaciona gustina je umnogome uslovljena ekonomijom i kapitalističkom kulturom koju karakteriše neprestano takmičenje između slika.

Boustanijevi filmovi postižu savršenu oštrinu svakog detalja bez gubljenja sveukupunosti prikaza, za razliku od tradicionalnog filma gde imamo dubinsku (ne)oštrinu. Po Benjaminu film ranog XX veka nam je doneo krupni kadar i novi način gledanja na reprezentaciju i samu realnost. Objekti su izgubili svoju nekadašnju auru. Pogled je novonastalom situacijom kultivisan da primi informaciju preko novog medija. Boustanijevi filmovi takođe prinose objekat oku, ali ga ne izdvajaju iz konteksta. Ovakva situacija se može tumačiti i obrnuto: nastanak super-ljudskog pogleda, pogleda kiborga, pogleda koji sve vidi istom oštrinom.

Pored zgušnjavanja i sravnjivanja oštrine u savremenom filmu postoji mogućnost upotrebe logike grafičkog korisničkog interfejsa. Logika interfejsa se prenela i na svakodnevni život (koliko puta ste poželeli da u svakodnevnom životu možete simultano da konzumurate nekoliko stvari ili da upotrebite opciju “undo” ?). A setimo se i popularne interpretacije zalivskog rata kao ratne video igre.

Soft Cinema

Macrocinema početkom novog milenijuma postaje deo projekta Soft Cinema u kojem je Manovich spojio svoje spekulacije o estetici baza podataka, značaju interfejsa, micro vs. macro medijima i konsekvencama web-a. U pitanju je prvo algoritamsko montiranje medija materijala. Svaki video snimak iz Soft Cinema baze podataka je označen određenim ključnim rečima koje opisuju i sadržaj (lokaciju, ljude u sceni…) i formalne karakteristike (dominantna boja, kontrast, pokret kamere…). Program baziran na Macromedijinom Director-u sklapa video rad odabiranjem klipova po određenom algoritmu. Postoji i mogućnost različitih sistema pravila. Na primer jedan sistem bira klipove koji su slični po boji ili tipu kretanja; drugi na primer spaja klipove po sadržaju i delimično po boji.

Trenutna verzija Soft Cinema softvera dopušta autoru da definiše određene skupove pravila, koje potom upotrebljava da sakupi sekvencu video klipova iz baze koji najbolje odgovaraju ovim pravilima. Sve u svemu umesto stvaranja potpune nasumičnosti nasuprot apsolutnoj kontroli autora, Soft Cinema istražuje sasvim drugačiju paradigmu: upotrebu računara kao asocijativne mašine koja spaja slike koje je izabrao korisnik sa drugim slikama. Zanimljivo je da softver za reprodukovanje muzike prvi ponudio random opciju za preslušavanje trackliste. Ovo je još jedan primer kako muzička kultura ide ispred drugih produkata kulture u upotrebi nove računarske logike.

U skorije vreme dominantna tendencija u audio vizuelnoj računarskoj kulturi (VJ-ing, Flash i Shockwave dela…) je da se sinhronizuje slika i zvuk (upotreba video outputa da se generiše zvuk ili upotreba zvuka da se kontroliše video). Soft Cinema nudi opet jedan drugačiji pristup, inspirisan Ejzenštajnovom teorijom audio vizuelne montaže baziranoj na muzičkom kontrapunktu. Soft Cinema filmovi stvaraju svoj automni tok koji teče paralelno sa tokom naracije, ali se usklađuju u pojedinim ključnim momentima. U pitanju je određeni klip koji je izabran kao sidro da poveže narativne elemente.

Druga ideja je narativ baziran na bazi podataka. Umesto da najpre postoji scenario, pa da se onda iz njega stvaraju vizuelni elementi ovde se radi drugačije: započinje se sa velikom bazom podataka iz koje se onda generiše narativ. U Soft Cinema medija elementi su izabrani iz baze od nekoliko stotina video klipova da bi stvorili nebrojeno mnogo različitih kratkih filmova.

Soft Cinema inkorporira teze iz Macrocinema. Dok sineasti poput Petera Greenawaya i Mike Figgisa već koriste umnožavanje i deljenje ekrana za igrane filmove, razmišljanje o vizuelnim konvencijama grafičkog korisničkog interfejsa upotrebljenog u digitalnoj kulturi nudi nam drugačiji način u pristupu stvaranja Macrocinema filma. Ako računarski korisnik već koristi prozore različitih dimenzija zašto se takav pristup ne bi mogao primeniti i na film? U Soft Cinema početak generisanja svakog filma započinje razbijanjem ekrana na polunasumične prozore varijabilnih dimenzija. Za vreme reprodukovanja pojedini klipovi su pridruženi ovim odeljcima promenljivih veličina. Na ovaj način, program definiše i vremensku i prostornu organizaciju dela, i stvaranje sekvence klipova i njihov prostorni razmeštaj.

Multi-frame format je već dobro poznat u savremenoj kulturi. Dobar primer su vesti ili finansijski izveštaji gde se video sa licem izveštača kombinuje sa skrolovanim tekstom, tabelama, paralelnim snimcima itd…, a sve na jednom ekranu. Ono što je najvažnije je da informacije prezentovane u različitim prozorima imaju međusobnu semantičku relaciju, ali i zadržavaju određeni stepen informacione autonomije (za razliku od tradicionalne filmske montaže). Prikaz TV spikera bi imao smisla i kada bi se uklonili svi prateći elementi.

High definition televizija ima mogućnost podele signala na podsignale za razliku od standarda XX veka kao što su NTSC i PAL. Jedinstvena slika je postala stvar prošlosti, a ostalo je da filmadžije to i shvate.

Sa konzumentske strane gledišta možda je najzanimljivija stavka o stvaranju pravog multimedijalnog filma. Film se do sada uglavnom bavio snimljenim materijalom. U Soft Cinema, video je samo jedan tip reprezentacije koji se upotrebljava između ostalih: 2d animacija, animirani tekst, statične scene, 3D scene, dijagrami… Soft Cinema pridodaje normalnoj video slici i druge tipove slika baziranih na sočivu: slike sa web kamera, infracrveni snimci, … Snimljena forma nije više dominantna, nego je samo izvor vizualnih informacija u moru drugih.

Soft Cinema se u savremenoj umetničkoj formi često predstavlja kao računarska medija instalacija. Posetiocima je prezentovana neograničena serija narativnih filmova konstruisanih uz pomoć sofvera. Upotrebom gore navedenih raznih pravila program odlučuje šta će da se pojavi na ekranu, u kom prozoru i kojim redom. Pored toga se može uključiti i muzika i voice-over. Soft Cinema baza podataka sadrži 4 sata video snimaka i animacije, 3 sata naracije i voice-overa i 5 sati muzike. Projekat Soft Cinema je reprezentovan u online, DVD i prostornoj formi sa varijacijama u interaktivnosti i korisničkoj kontroli. Po uzoru na modernističke umetničke pokrete kreativni tim je upotrebio isti umetnički sistem i koncept na različite stvari kao što su ekranski prikaz, prostorna instalacija ili knjiga. Kao što je le Corbusier upotrebio sistem baziran na ljudskom telu tako se u Soft Cinema upotrebljava dimenzija DV NTSC slike 720/480 px.

Soft Cinema nije još jedan previše komplikovan medijski projekat namenjen uskom krugu konzumenata savremene umetnosti. Radi se o otvaranju neslućenih mogućnosti koje savremena tehnologija nudi filmu čiji se jezik mora razviti u skladu sa novom situacijom. Korisnički definisani filmovi, smrt “velikog sineaste”, instant filmovi na mobilnom telefonu, pokretnoj konzoli, laptopu ili palm topu, umrežavanje i razmena narativnog materijala… Sposobnost vizuelne percepcije je jedina granica.

www.softcinema.com
http://manovich.net/little-movies
http://manovich.net/macrocinema.doc
http://manovich.net/cinema_future

Art Tech

2004-11-18T17:47:00.000+01:00

Festival digitalne umetnosti, Pančevo
objavljeno u magazinu Sveske

Razvoj tehnologije je kroz istoriju oblikovao i samu kulturu, ali se taj uticaj najviše primećuje u tzv. digitalnom dobu. Prvi računari stvoreni za potrebe vojske, obrazovanja i izdavaštva su predstavljali i novi medij za umetničku scenu. Pojavom personalnih desktop računara, svako je mogao sebi da priušti novi alat, a pojavom Interneta otvorile su se neslućene mogućnosti distribucije umetnosti. U Poslednjih dvadeset godina računarska tehnologija je uticala i na prirodu drugih medija , kako transmisionih tako i umetničkih. Danas ne postoji skoro ni jedna oblast umetničkog delovanja koja u nekom trenutku ne inkorporira upotrebu kompjutera. U takvoj situaciji pitanje medija u umetnosti je postalo potpuno irelevantno. Pojam »novi mediji« koji često referiše na računarske tehnologije može bolje da se definiše kao metamedij. Medij koji utiče na druge medije, menja ih, povezuje i prevazilazi tradicionalnu podelu na medije.

Bez obzira na izlišnost diskusije o različitim medijima, ipak se konstituisao umetničko/dizajnerski izraz koji prvenstveno koristi savremenu računarsku tehnologiju za produkciju i distribuciju. Referisaćemo na njega kao na digitalni metamedij. Osamdesetih godina prošlog veka se pojavila nova forma grafike uzrokovana novim alatom. Već devedesetih se javio »boom« interaktivne, net i VR umetnosti. Nova sredstva su bila zanimljiva ne samo sa strogo likovno formalne strane nego i kao uzročnik drugačijih socijalnih i političkih situacija. U sadašnjem trenutku postoji već sasvim razvijena svetska scena digitalne umetnosti koja ima sistem i istoriju. Pored online distribucije i konzumacije umetnosti pojavili su se i »digitalni« festivali kao socijalni događaji za prikaz novih umetničkih dostignuća kao i za komercijalno predstavljanje novih tehnologija.

Domaća umetnička secna ima nekoliko sjajnih istorijskih primera upotrebe novih tehnologija, ali se veći zamah desio tek krajem devedesetih godina prošlog veka. Uzrok ovome nalazimo u eknomskom faktoru. Računarska oprema je vremenom postajala jeftinija i dostupnija, a jeftini piratizovani softver je isprodukovao veliku količinu mladih eksperata. Sličnu situaciju vidimo i pojavom net arta sredinom devedesetih kada je »siromašni« istok dominirao tom oblašću usred jeftinoće produkcije i distribucije. Pomak na software i high-tech art je vratio akcenat na umetnike sa razvijenijeg zapada krajem devedesetih.

Na domaćoj sceni se pojavilo nekoliko inicijativa za pokretanjem festivala na kojima bi se prikazivala kompjuterski generisana umetnost. U takvoj situaciji Art Tech festival u Pančevu zauzima bitno mesto. Pancevo predstavlja jedan od bitnijih industrijskih i tehnoloških centara Srbije I Crne Gore sa veoma visokom stopom korišćenja računara u po stanovniku. Incijativa pokretanja festivala digitalne umetnosti je nastala 2002. godine i do sada je održano pet manifestacija. Dok je u početku bio više lokalnog karaktera, festival je svojim razvojem privukao učesnike iz šireg regiona (bivše jugoslovenske republike, Rusija). Pravo učešća imaju svi autori sa radom ne starijim od jedne godine. Takmičarske kategorije su definisane uglavnom tehnološkim medijem koji donekle definiše i estetiku radova, a njegovo razumevanje i promocija su veoma bitne karaktersitike festivala. Bitmapirana grafika uključuje radove koji su nastali manipulacijom osnovnim partikulama digitalne vizuelne reprezentacije, pikselima. Takvi radovi su uglavnom nastali ili postproducirani u Photoshop-u i sličnim aplikacijama za obradu bitmapirane grafike. Vektorska grafika se od bitmapirane razlikuje po načinu nastanka, kao i po likovnosti koja time rezultira. Takvi radovi su obično nastali u nekom od vektorskih dizajnerskih programa (Corel, Illustrator, Freehand) i odlikuju se čistotom vizuelnog izraza. Za razliku od bitmapirane grafike, vektorska se bavi idejom prikaza, a ne manipulacijom pojedinih piksela. Web dizajn kategorija ukljucuje komercijalne i artističke web sajtove gde se akcenat stavlja na funkcionalnost, dizajnersku artikulaciju, brzinu učitavanja i inovaciju u samom mediju. Kategorija Flash animacije se pojavila kao rezultat ogromne popularnosti Macromedia Flash aplikacije za vektorsku animaciju i web. Pored dizajnerske i umetničke izvedbe ovakva animacija zahteva i veliko umeće montaže i filmskog jezika. Pored ove kategorije postoji i opšta kategorija animacije za sve ostale animatorske radove. U zavisnosti od kvaliteta uvode se i dodatne kategorije kao sto je CD ROM kategorija gde se razmatraju kvalitetne CD ROM prezentacije.

Na ovogodišnjem petom po redu je učestvovalo 67 autora sa 264 rada, a članovi žirija bili su: Pedja Bakić, direktor škole za animaciju Chiron i direktor projekata za "Industrial Light and Magic" Džordža Lukasa, Vladimir Radišić, umetnik i dizajner, član umetničke grupe pRT iz Novog Sada (www.radisictrkulja.com), Igor Milovanović, dizajner i art direktor, McCann Erikson, Svetlana Jovičić, producent i teoretičar medija, autor projekata novih medija, asistent na Fakutletu dramskih umetnosti, Tanja Slović, akademski slikar iz Pančeva i autor ovog teksta.

Iz velike količine radova žiri je uspeo uz pomoć ustanovljenih kriterijuma umeća manipulacije medijem, uspešnosti ideje i umetničkog izraza uspeo da odabere ovogodišnja najuspešnija ostvarenja koja potvrđuju da u regionu postoji veoma kvalitetna scena digitalne umetnosti.

Prvonagrađeni u najpopularnijoj kategoriji bitmapirane grafike je Domen Lombergar sa radom "The Transformation of Daphne". Rad predstavlja sjajnu upotrebu medija kao i estetike čuvenog umetnika i ilustratora Davea McKeana. Možemo ga posmatrati i kao primer u okviru savremenih teorijskih postavki koje se bave kulturom preuzimanja gotovih kulturnih proizvoda i modela. Situacija u kojoj je modernističko pitanje originalnosti potpuno prevaziđeno i ustupa mesto kulturi DJ-inga, editinga i rekontekstualizovanja gotovih dela. Elaboraciju takve ideje je ponudio Nicolas Bourriaud u svojoj knjizi »Postproduction«. Takvo stanje je upravo rezultat globalne mreže i digitalnih alata. Sasvim drugačiji pristup ima Igor Ćorić u svom radu "Delirious Boy" koji podseća na savremeno britansko slikarstvo i takođe je dokaz jedne druge teze o međusobnom uticaju medija. Time se kao sto smo već zaključili tradicionalna podela na medije zapravo ukida.

U kategoriji web dizajna su izabrana dva rada. Prvi rad je web prezentacija firme Zorka (www.zorkapharma.com) , autora Miodraga Kostića. Žiri se u izboru ovog rada rukovodio kriterijumima komercijalne upotrebe web medija kao i doslednosti predstavljanja korporativnog identiteta. Izbor ovakvog sajta je stav žirija da savremeni komercijalni web dizajn mora prvo biti u službi korisnika i kompanije koju predstavlja na najprijemčiviji vizuelni način. Internet vise nije mesto na kojem morate da vicete da bi vas čuli. Dovoljno je da šapućete. Drugi rad je web prezentacija umetničkog projekta "How To End a Message" (www.how2end.com) Milice Tomic i grupe stranih i domaćih studenata, a u izvedbi Vladimira Zarića. Ovaj web sajt je odličan primer transponovanja već definisane art direkcije u web medij. Flash alat je upotrebljen sa merom i u službi atraktivnog predstavljanja projekta.

Kratki film 123 Mladena Tomaševića, dobitnika nagrade za animaciju, predstavlja recept kako uz minimalne produkcione zahteve napraviti remek delo. Film je kratka stilska vežba koja kombinuje živu sliku i rudimentarne »specijalne« efekte. Sažet i efektan rad koristi opšta mesta savremene cyber kulture, filmove Matrix i Star Wars serijal. Ovakva duhovita »home made« produkcija predstavlja dobitnu kombinaciju za male zemlje na velikim advertajzing festivalima kao što je onaj u Kanu. Vijetnam i pojedini predstavnici Južne Amerike su svojom vrcavom idejnošću i više nego siromašnom produkcijom zasenili mnoge »upeglane« skupe spotove sa zapada. Eto i preporuke domaćim reklamdžijama: nije bitno po svaku cenu pratiti trend nego zagolicati emocije uz pomoć ideja i sredstava koje su vam na raspolaganju, ma koliko ta sredstva bila minimalna.

Čitav festival je ostao najviše zapamćen po radovima Dejana Ćorića, dobitnika nagrade za Flash animaciju kao i Grand Prix-a festivala. Flash alat je svojom probojnošću na webu već uzrokovao pojavu specificne vektorske, čiste web likovnosti. Crtani serijal Hank Dejana Ćorića je sjajan pomak i kombinacija gore pomenutog Flash manira sa tradicionalnom animacijom. U pitanju je sedam epizoda sa crtanim likom Hankom. Svaka epizoda je dramaturški struktuirana oko upotrebljenog soundtracka. Neka vrsta promotivnog video klipa, ali sa malo bogatijom namerom i izvedbom. Iako je u pitanju Flash, radovi su takvog kvaliteta da su već skoro spremni za TV distribuciju. Autentični crtež uklopljen sa sjajnim odabirom muzike, duhovitošću price i preuzetih gotovih fotografija je zapanjo i žiri i publiku.

Art Tech kao jedinstvena i opstajuća inicijativa na našem prostoru čini mnogo na prepoznavanju domaće digitalne scene. Autori pojavom na ovakvim manifetacijama imaju šansu da budu primećeni, i ako su dovoljno dobri, da započnu sjajnu karijeru. Festival u malo širem kontekstu predstavlja i lep primer kulturne decentralizacije posto se dešava u Pančevu. Beograd je nekako nasledio centralno mesto u distribuciji kulture i moći od prethodnih inkarnacija naše države. Na taj način kvalitetni kulturni proizvodi van Beograda bivaju skrajnuti, a sam Beograd postaje centar koji logisticki i infrastrukturno ne može na najkvalitetniji način da pokrije sve inicijative. Iskustvo iz sveta nam pokazuje da se mnoge najznačajnije umetničke manifestacije zapravo dešavaju po manjim kulturnim, regionalnim centrima. Na taj način se stimuliše decentralizovana kulturna politika koja manjim mestima donosi profit, rasterećuje glavni centar i pruža mogućnost afirmacije velikog broja autora.

Svetski festivali digitalne umetnosti poput Transmediale (www.transmediale.de) u Berlinu i Ars Electronica (www.aec.at ) u Linzu predstavljaju prave spektakle novih tehnologija, medija i radova koji pomeraju granice. Veoma su visokog intenziteta i svakim svojim održavanjem utiču na čitavu svetsku scenu. Pored Art Tech-a postoji još nekoliko inicijativa u našoj zemlji koje se bave digitalnim stvaralaštvom (Dis-Patch (www.dis-patch.com), KEF (www.rex.b92.net/kef), WebArt (www.webart.cg.yu) …). Osim toga osnovana je i katedra za kompjutersku umetnost i dizajn (http://010101.org) pri Akademiju Umetnosti BK koja se bavi upravo ovim domenom stvaralaštva i edukacije. Šansa za kvalitetnije formiranje i prepoznavanje domaće digitalne scene ne samo u domaćim nego i u svetskim okvirima je umrežavanje. Pojedine inicijative su usled slabijeg finansijskog i planerskog okvira dosta niskog intenziteta. Pomakom na viši nivo sa boljom medijskom reprezentacijom i ujedinjenim sredstvima može da dovede do pravog skoka u kvalitetu domaće scene. Jednostavno rečeno, sledeća faza je višednevna fešta koja će biti pravi spektakl tehnologije i umetnosti.

U zmajevom gnezdu

2004-11-15T04:36:00.000+01:00

objavljeno u magazinu "Genius Domus", No. 10, 2004.

Fikcija = istina

Mit o Drakuli potiče od njegovog oca Vlada Basaraba Velikog koji je 8. februara 1431. godine postao član reda Zmaja, ekskluzivnog kluba vladara i prestolonaslednika tog vremena. Znak zmaja uskoro postaje zaštitini znak vlaškog vladara, a savremenici ga zovu Vlad Dracul što zbog reda Zmaja, što zbog svireposti (Dracul = đavo, zmaj). Njegov drugi sin, takođe nazvan Vlad, vladao je vlaškom regijom od 1456 do 1462. godine, a Turci su ga zvali Seitanoglu (đavolov sin) ili Kaziklu (nabijač). Mi ga znamo kao vojvodu Vlada Tepeşa (tepeş takođe znači nabijač), a upotrebljenog u pop kulturi kao grofa Drakulu.

Vlad Tepeš je rođen od pomenutog oca i majke mu Cneajne, Moldavske princeze, u gradu Sighişoara na teritoriji današnje Transilvanije u Rumuniji. Još kao mlad Vlad je uvideo potrebu za nemilosrdnom i čvrstom vladavinom ugledajući se na svog oca. Basarab Veliki je u jednom trenutku preraspodele centara moći morao da preda svoja dva sina, Radua i Vlada, turskom sultanu kao garanciju mira i stabilnosti. Po oslobođenju 1448. mladi Vlad se vraća u Targovişte, tadašnje sedište vladara, gde mu je otac ubijen od strane plemstva, a najstariji brat Mircea živ sahranjen. Mlađi brat Radu ostaje svojevoljno sa Turcima.

Novi vojvoda Vlad je vladao Vlaškom u tri navrata na neverovatno surov način što se sa jedne strane tumači »porodičnom tradicijom«, a sa druge zverstvima i izdajama kojima je oduvek prisustvovao. Turski, nemački, ruski i rumunski izvori o njegovoj vladavini se bitno razlikuju. Turski i nemački napisi spominju kroz mnoge priče zlog vlaškog princa poznatog po sadističkoj mašti i sklonosti ka nabijanju na kolac. Gosta kome je smetao smrad leševa sa kočeva nabio je na najviši da mu ne smeta smrad. Zatrudnelu ljubavnicu je iskasapio da bi pokazao gde leži njegov plod, a zapadnim ambasadorima koji nemaju običaj da skidaju kape pred vladarom zakucao je iste za lobanju. Nečuveno zverstvo je počinjeno nad narodom grada Braşov za vreme Vartolomejske noći, a od stotine nabijenih tela je napravljena šuma u kojoj je ozloglašeni vojvoda priredio gozbu. Rusi ga opisuju malo blaže kao pravednog plemića koji brani svoju zemlju od turske najezde. Primer reda i mira je bio zlatni pehar koji je ostavljen kod zabačenog šumskog potoka, a kojeg niko nije smeo da takne. Rumunska predanja ga predstavljaju kao nacionalnog heroja koji je u teškim vremenima uspeo da očuva red u svojoj zemlji i da je odbrani od Turaka kada su mnoge regije pale. Vladar koji je uspostavio stabilnu vlašku državu romantično je poređen sa Davidom (iz priče sa Golijatom) i nije bio ništa svirepiji od kasnijih čuvenih vladara poput Ivana groznog ili Cezara Bordžije. Negde u decembru 1476. godine Vlad Tepeş za vreme svoje treće vladavine gine u šumi severno od Bukurešta. Mesto njegovih posmrtnih ostataka nikad nije pronađeno.

Grof Drakula je rođen 1897. godine iz mašte i istraživanja irskog pisca Abrahama Stokera. »Dracula« je napisan kao epistolarni roman u kojem je opisana začudna priča o borbi protiv vampira, transilvanijskog grofa Drakule. Posle Polidorijevog dela »Vampyr«, Stokerov roman predstavlja utemeljenje savremenog mita o sofisticiranim kreaturama žednih krvi. Vampiri iz južnoslovenske mitologije su do tada bili uboga bezumna bića koja žive od ljudske krvi. Stoker sasvim slučajno nailazi na dokument o vojvodi Vladu Drakuli i rešava da ga upotrebi za naslov svog novog romana. Radnju smešta mnogo više na sever u okolinu Bistrice i Borgo prolaza. Sva ostala sličnost sa istorijskim vojvodom, tvrde istoričari, je proizvod pop kulturne mašinerije i medija. Roman nije doživeo veći uspeh sve do upotrebe u filmskom mediju. Bela Lugosi i film Dracula iz 1931. zvanično započinju maniju publike večito željne krvopijske zavodljivosti. Grofom Drakulom i sličnim vampirima su se bavili mnogi režiseri poput Carla Theodora Dreyera, Philipa Murnaua, Romana Polanskog ili Francisa Forda Coppole. Poslednji je u svom filmu »Bram Stoker`s Dracula« učinio najveći pomak u spajanju istorijske i romansirane ličnosti čuvenog grofa/vojvode. Grof se u filmu odriče boga na čijoj strani je branio zemlju od Turaka zbog samoubistva svoje ljubljene supruge. Slična stvar se po istorijskim izvorima desila i vojvodinoj prvoj ženi. U svakom slučaju pod svim tim naslagama mita i istorije reč »Drakula« kod većine ljudi budi samo jednu sliku: bledi plemić u crnom ogrtaču, blistavih očnjaka i sa neodoljivošću koja leži u tankoj liniji između strasti i smrti.

Drakula trademark

Grof Drakula je je prevalio dosta uspešan put od surovog vlaškog vladara do ultimativne pop ikone. Drugim rečima postao je vredna robna marka svoje rodne zemlje, današnje Rumunije. Rumuniju iz vremena istočnog bloka uglavnom pamtimo po švercu, siromaštvu i katarzičnom smaknuću Čaušeskua koji je inače bio veliki fan vojvode Vlada. Rumunija na pragu evropske unije i Nato alijanse nije bitno promenila recepciju kod srpskog življa. I dalje se na nju gleda sa indignacijom kao na mesto u kojem i dalje za Vegetu i par farmerki možete dobiti mesto u vladi. Savremena Rumunija se vrlo ubrzano oporavlja od komunističkih sumanutosti pošto nju od priliva stranog kapitala ne deli nikakav general zagubljen u šumarku.

Ljubitelji mita o Drakuli (poput autora ovog teksta) započinju put od Temišvara, nekadašnje soc-trgovinske meke. Bez obzira na strane investicije ostaci dugog raspada predgrađa je strašniji od bilo čega što možete naći u Srbiji. Put vas dalje vodi na sever, u srce Transilvanije okružene karpatskim planinama. Izlaskom iz grada možete uživati u neverovatnoj pitomosti krajolika gde se prelaz između doline i visokih planina skoro i ne primećuje. Prva stanica na Drakulinom hodočašću je Sibiu (Hermannstadt), srednjevekovni pitoreskni gradić. Gradovi ove regije su karakteristični po mešavini ostataka soc-realističke arhitekturalne eskpresije, obeležja revolucionarnog prevrata, novih zgrada i relativno očuvanih srednjevekovnih kvartova. Centralno mesto mesto zauzima Evangelistička crkva, zanimljiva mešavina bazilike i gotsko mavarskog stila iz 14. veka. Toranj pruža sjajan pogled na okolni srednjevekovni kvart. Značaj crkvi na našem vampirskom putešestviju daje mesto posmrtnih ostataka Drakulinog sina znanog kao Mihnea the Bad. Mihnea je zbog svog lošeg karaktera završio ubijen 1510. godine na stepeništu pomenute crkve posle samo jedne godine vladavine. Njegovo telo je sahranjeno iza orgulja crkve.

Sledeće odredište je Braşov, jedan od centara »vampirskog« turizma. Grad je bio poznat po čestim krvavim posetama ozloglašenog vojvode, a prava turistička odredišta su u okolini grada. Prvo i najpopularnije je dvorac Bran. Dvorac je sagradio Ludovik Anžujski u 14. veku kao odbranu transilvanijskih prolaza. Nakon toga je služio uglavnom kao letnjikovac kraljice Marije. Drakula je u njemu boravio samo nekoliko puta, a ipak za većinu neupućenih turista to je »pravi« Drakulin dvorac (pravi Drakulin dvorac ne postoji). Odlično očuvana građevina se nalazi na uzvišenju i predstavlja mešavinu austrougarskog dvorca i vernakularne balkanske arhitekture. Organizovane ture za nemačke i japanske penzionere vas vode uskim prolazima i dosta klaustrofobičnim odajama u kojima vam poneki vodič u pola glasa ponudi jeftine, a kvalitetne rumunske Sirogojno-like džempere. U svakom slučaju se preporučuje samostalno istraživanje i ne zaboravite da na srpskom »closed for vistors« znači »uđite obavezno«. U podnožju dvorca možete uživati u filmičnoj silueti dvorca kao i u rumunskom pokušaju da prodaju nacionalnog heroja. Okolna polja se nude kao Vampire Camping paket (www.vampirecamping.com), a šira okolina dvorca je okružena nebrojenim tezgama sa vampirskim memorabilijama. Ustaljeni turistički trash koji možete naći na bilo kom srpskom vašaru, ali upakovan u horor manir. Majice, privesci, pepeljare, veštice od varjača, maska iz Scream trilogije (nema veze, bitno da je horor) i hiljade drugih nepotrepština. Tipografija je preuzeta iz Coppolinog filma, a najbolje dizajnirana stavka je flaša vina zvanog Vampir.

Desetak kilometara od dvorca Bran nalazi se dvorac Raşnov iz 14. veka, još jedna ne toliko posećena rumunska vizija vampirskog turizma. Tokom obilaska vas sve vreme prate zvuci bečkih valcera (valjda nostalgija za Austro-Ugarskom), a od bizarnih stavki možete videti zbirku sprava za mučenje i nekoliko dokumenata vezanih za našeg grofa.

Kao smeštaj u okolini ovih destinacija nude vam se ili hoteli koji liče na kartonsku scenografiju filma »Doktor Živago« ili prenoćišta nalik osnovoškolsko ekskurzijskim rupama. Hrana gotovo kao po pravilu liči na najbolje dane studentskih menzi, a jedino rumunsko shvatanje kapućina je instant prašak u toploj vodi. Ovakva situacija se bitno promenila na bolje u Drakulinom rodnom gradu, Sighişoara. Sam grad je prosečno rumunsko naselje koje u samom srcu na uzvišenju krije pravi srednjevekovni spektakl. Drakulina rodna kuća je pretvorena u restoran koji (napokon) ima zmaja kao znak. Krvavi odrezak uz crveno vino, Drakuline portrete i pogled na sitnu kišicu sa izmaglicom predstavljaju raj za svakog goth-suckera. Sjajno dizajnirani tanjiri sa zmajevim grbom naravno nisu za prodaju. Umesto njih na ponudi opet imate gomilu istih vampirskih džidža-bidža. Sahat kula je simbol grada i predstavlja sjajnu mešavinu neobaroka i gotike. Čitavo staro jezgro je odlično očuvano, a pored manastirske crkve se nalazi i statua Vlada Tepeşa. Na obližnjem uzvišenju do kojeg se stiže “đačkim stepeništem” nalazi se škola, crkva iz 15. veka i groblje. Klinci bez obzira na okruženje izgledaju sasvim veselo i bezbrižno. U Hotelu Sighişoara konačno možete naći i ozbiljniju literaturu vezanu za istoriju i mit o grofu Drakuli. Pogled vam se pruža na gargojle na okolnim zgradama i brda zavijena maglom. Noćna mora i buncanje osobe koja spava do vas po kišnoj noći usred Drakulinog rodnog mesta bilo je malo previše čak i za velikog ljubitelja horora.

Rasprodaja istorije

Rumuni sa jedne strane imaju veliki otpor prema čitavoj popularnoj mitologiji vezanoj za jednog od najvećih nacionalnih heroja, a sa druge strane imaju delimičnu svest da su u posedu velike pop ikone. Problem je naravno kako uravnotežiti tendencije ka stvaranju Vegas-like Draculalanda i dignitet i misteriju vezanu za grofa Drakulu. Brand Drakula je odavno spontano stvoren i samo čeka na kvalitetnu komercijalnu upotrebu na grofovoj rodnoj grudi. Dok Rumuni ne shvate šta to zapravo znači, Srbi bi mogli da se sete da je reč vampir jedina srpska reč koja je ušla u internacionalnu upotrebu (Rumuni imaju samo “strigoi” što u stvari znači duh) i da je stvarno središte vampirske mitologije istočna Srbija. Pored nekadašnjih herojskih spomenika i sadašnjih pravoslavnih turističkih destinacija možda bi i mi mogli da upakujemo našeg Savu Savanovića, prodamo ga za velike pare i usput shvatimo šta znači omiljena srpska reč BRAND.